StartKlasyKlasa 3 LO › Działania na pochodnych

Działania na pochodnych

Klasa 3 LO — teoria, wzory, quizy i zadania do tego tematu.

📘Teoria 1

Pochodna funkcji złożonej i działania na pochodnych

Działania na pochodnych

$$(f+g)'=f'+g',\qquad (cf)'=cf'$$

$$(fg)'=f'g+fg' \quad\text{(iloczyn)}$$

Pochodna sumy to suma pochodnych, ale pochodna iloczynu nie jest iloczynem pochodnych — trzeba użyć pełnego wzoru.

Reguła łańcuchowa

$$\bigl[f(g(x))\bigr]'=f'(g(x))\cdot g'(x)$$

Pochodna funkcji zewnętrznej (w punkcie funkcji wewnętrznej) razy pochodna funkcji wewnętrznej. Najczęstszy błąd to pominięcie tego drugiego czynnika.

Typowe przykłady

$$\bigl[(2x+1)^3\bigr]'=3(2x+1)^2\cdot2=6(2x+1)^2$$

$$\bigl[\sin(3x)\bigr]'=\cos(3x)\cdot3=3\cos(3x)$$

$$\bigl[(x^2+1)^5\bigr]'=5(x^2+1)^4\cdot2x=10x(x^2+1)^4$$

Potęga funkcji

$\left(\sin^2 x\right)'=2\sin x\cos x$ — to funkcja złożona ($u^2$ z $u=\sin x$), nie mylić z pochodną iloczynu.

Wybór metody

Dla prostych iloczynów (np. $(x+1)(x-3)$) często szybciej wymnożyć i różniczkować wyraz po wyrazie niż stosować wzór na iloczyn.

Na co uważać

W regule łańcuchowej nie zapomnij o pochodnej „wnętrza". Rozróżniaj $\cos(x^2)$ (funkcja złożona) od $\cos^2 x$ (kwadrat funkcji).

Wzory 2

Reguła łańcuchowa i pochodna iloczynu
$$[f(g(x))]\,'=f\,'(g(x))\cdot g\,'(x), \qquad (fg)\,'=f\,'g+fg\,'$$

Co robi: pozwala różniczkować funkcje złożone i iloczyny funkcji.

Elementy: w regule łańcuchowej $f$ to funkcja zewnętrzna, $g$ — wewnętrzna. Liczymy pochodną zewnętrznej i mnożymy przez pochodną wewnętrznej.

Przykłady: $[(2x+1)^3]\,'=3(2x+1)^2\cdot2=6(2x+1)^2$; $[\sin(3x)]\,'=3\cos(3x)$; $[x\sin x]\,'=\sin x+x\cos x$.

Pułapka: nie zapomnij o pochodnej „wnętrza" w regule łańcuchowej — to najczęstszy błąd. Pochodna iloczynu nie jest iloczynem pochodnych.

Reguły różniczkowania
$$(f\pm g)'=f'\pm g',\;(fg)'=f'g+fg',\;\bigl(\tfrac{f}{g}\bigr)'=\tfrac{f'g-fg'}{g^2}$$

Do czego służy: Obliczanie pochodnych złożonych wyrażeń — gdy prosta tablica nie wystarczy.

Cztery reguły

  • Suma/różnica: \$(f\pm g)'=f'\pm g'\$
  • Iloczyn (Leibniz): \$(fg)'=f'g+fg'\$ — „pochodna pierwszej razy druga plus pierwsza razy pochodna drugiej"
  • Iloraz: \$\left(\frac{f}{g}\right)'=\frac{f'g-fg'}{g^2}\$ — licznik: MINUS (nie plus!)
  • Złożona (łańcuchowa): \$(f(g(x)))'=f'(g(x))\cdot g'(x)\$ — „zewnętrzna' × wewnętrzna'"

Przykłady

  • Złożona: \$(\sin(3x^2))'=\cos(3x^2)\cdot6x\$
  • Iloczyn: \$(x^2\sin x)'=2x\sin x+x^2\cos x\$
  • Iloraz: \$\left(\frac{x}{x+1}\right)'=\frac{1\cdot(x+1)-x\cdot1}{(x+1)^2}=\frac{1}{(x+1)^2}\$

⚠️ Częsty błąd: W ilorazie jest MINUS w liczniku! \$f'g\mathbf{-}fg'\$, a nie plus. I pamiętaj o mianowniku \$g^2\$.

🧩Quizy 1

Zadania 72

Zadanie nr 1

Ile wynosi pochodna funkcji $f(x)=x^5$?

A $5x^4$ i $x^4$
B $5x^4$
C $x^4$
D $5x^6$
Zadanie nr 1

Pochodna sumy $f(x)+g(x)$ jest równa:

A $f'(x)\cdot g'(x)$
B $f'(x)+g'(x)$
C $f'(x)-g'(x)$
D $f(x)+g'(x)$
Zadanie nr 1

Pochodna funkcji $f(x)=x^3$ wynosi:

A $x^2$
B $3x^2$
C $3x$
D $x^4$
Zadanie nr 2

Oblicz pochodną funkcji $f(x)=3x^2-4x+7$.

Zadanie nr 2

Oblicz pochodną $f(x)=x^2+3x$ i $g(x)=5x-2$, a potem $(f+g)'$.

Zadanie nr 2

Wyznacz pochodną funkcji $f(x)=x^5$.

Zadanie nr PR18.1

Oblicz $f^\prime(1)$ dla $f(x)=x^3-6x^2+5$.

Zadanie nr 3

Oblicz $f^{\prime}(2)$ dla funkcji $f(x)=x^2-3x$.

Zadanie nr 3

Pochodna iloczynu $(f\cdot g)'$ wynosi:

A $f'g'$
B $f'g-fg'$
C $f'g+fg'$
D $fg'$
Zadanie nr 3

Pochodna funkcji stałej $f(x)=7$ wynosi:

A $0$
B $7$
C $1$
D $7x$
Zadanie nr PR18.2

Wyznacz wszystkie $m$, dla których funkcja $f(x)=x^3+mx^2+3x-1$ jest rosnąca w $\mathbb R$.

Zadanie nr 4

Pochodna funkcji stałej $f(x)=7$ wynosi:

A $7$
B $7x$
C $0$
D $1$
Zadanie nr 4

Oblicz pochodną funkcji $f(x)=x\cdot\sin x$.

Zadanie nr 4

Wyznacz pochodną funkcji $f(x)=4x$.

Zadanie nr PR18.3

Wyznacz równanie stycznej do wykresu funkcji $f(x)=x^3-2x+1$ w punkcie o odciętej $1$.

Zadanie nr 5

Oblicz pochodną iloczynu $f(x)=(x^2+1)(x-3)$, korzystając z reguły iloczynu.

Zadanie nr 5

Pochodna funkcji złożonej $f(g(x))$ to (reguła łańcuchowa):

A $f'(g(x))\cdot g'(x)$
B $f'(x)\cdot g'(x)$
C $f'(g(x))$
D $f(g'(x))$
Zadanie nr 5

Wyznacz pochodną funkcji $f(x)=x^2+3x-5$.

Zadanie nr PR18.4

Wyznacz równanie stycznej do wykresu funkcji $f(x)=\dfrac{x^2+3}{x}$ w punkcie o odciętej $1$.

Zadanie nr 6

Oblicz pochodną funkcji złożonej $f(x)=(2x+1)^3$.

Zadanie nr 6

Oblicz pochodną funkcji $f(x)=(2x+1)^3$ regułą łańcuchową.

Zadanie nr 6

Pochodna funkcji $f(x)=2x^3$ to:

A $2x^2$
B $3x^2$
C $6x^2$
D $6x^3$
Zadanie nr PR18.5

Wyznacz przedziały monotoniczności i ekstrema funkcji $f(x)=x^3-3x^2-9x+1$.

Zadanie nr 7

Pochodna funkcji $f(x)=\sqrt{x}$ (dla $x>0$) wynosi:

A $\frac{1}{2\sqrt{x}}$
B $\frac{1}{\sqrt{x}}$
C $2\sqrt{x}$
D $\frac{1}{2}x$
Zadanie nr 7

Oblicz pochodną funkcji $f(x)=(x^2+1)^5$.

Zadanie nr 7

Wyznacz pochodną funkcji $f(x)=x^3-6x^2+4$.

Zadanie nr PR18.6

Wyznacz najmniejszą i największą wartość funkcji $f(x)=x^3-3x$ w przedziale $[-2,3]$.

Zadanie nr 8

Wyznacz współczynnik kierunkowy stycznej do wykresu funkcji $f(x)=x^2$ w punkcie o odciętej $x_0=3$.

Zadanie nr 8

Pochodna funkcji $f(x)=c\cdot g(x)$ (gdzie $c$ stałe) to:

A $g(x)$
B $c$
C $0$
D $c\cdot g'(x)$
Zadanie nr 8

Oblicz wartość pochodnej funkcji $f(x)=x^2$ w punkcie $x_0=3$.

Zadanie nr PR18.7

Wyznacz przedziały monotoniczności i ekstrema funkcji $f(x)=\dfrac{x^2}{x-1}$.

Zadanie nr 9

Ile wynosi pochodna funkcji $f(x)=4x$?

A $0$
B $x$
C $4x$
D $4$
Zadanie nr 9

Oblicz pochodną funkcji $f(x)=\sin(3x)$.

Zadanie nr 9

Pochodna sumy funkcji $f+g$ równa się:

A $f'\cdot g'$
B $f'-g'$
C $(f\cdot g)'$
D $f'+g'$
Zadanie nr PR18.8

Punkt $P=(x_0,2)$, gdzie $x_0\gt 0$, należy do wykresu funkcji $f(x)=\dfrac{3x^2+1}{x^2+1}$. Wyznacz równanie stycznej do wykresu $f$ w punkcie $P$.

Zadanie nr 10

Oblicz pochodną funkcji $f(x)=x^3-3x^2+2$ i wyznacz jej miejsca zerowe.

Zadanie nr 10

Oblicz pochodną iloczynu $f(x)=(x+1)(x-3)$ dwoma sposobami.

Zadanie nr 10

Wyznacz pochodną funkcji $f(x)=5x^4-2x^2+7x$.

Zadanie nr PR18.9

Wyznacz równania stycznych do wykresu funkcji $f(x)=x^3-3x+2$ równoległych do prostej $y=9x$.

Zadanie nr 11

Oblicz pochodną funkcji $f(x)=(x^2-1)^4$.

Zadanie nr 11

Pochodna funkcji $f(x)=(5x-2)^4$ to:

A $4(5x-2)^3$
B $20(5x-2)^3$
C $4(5x-2)^3\cdot5x$
D $(5x-2)^3$
Zadanie nr 11

Współczynnik kierunkowy stycznej do wykresu funkcji $f$ w punkcie $x_0$ jest równy:

A $f(x_0)$
B $f'(x_0)$
C $x_0$
D $0$
Zadanie nr PR18.10

Wyznacz wszystkie wartości $k$, dla których równanie $x^3-3x^2-9x+1=k$ ma trzy różne rozwiązania.

Zadanie nr 12

Reguła pochodnej ilorazu $\left(\frac{u}{v}\right)^{\prime}$ ma postać:

A $\frac{u^{\prime}}{v^{\prime}}$
B $\frac{u^{\prime}v-uv^{\prime}}{v^2}$
C $\frac{u^{\prime}v+uv^{\prime}}{v^2}$
D $u^{\prime}v-uv^{\prime}$
Zadanie nr 12

Oblicz pochodną funkcji $f(x)=\cos\left(x^2\right)$.

Zadanie nr 12

Oblicz $f'(1)$ dla funkcji $f(x)=x^3-2x$.

Zadanie nr 13

Funkcja $f(x)=x^2-4x+3$. Dla jakiego argumentu styczna do wykresu jest pozioma?

Zadanie nr 13

Oblicz pochodną funkcji $f(x)=x^2\cos x$.

Zadanie nr 13

Dla jakich $x$ pochodna funkcji $f(x)=x^2-4x$ jest równa zeru?

Zadanie nr 14

Wyznacz równanie stycznej do wykresu funkcji $f(x)=x^2$ w punkcie $x_0=1$.

Zadanie nr 14

Pochodna funkcji $f(x)=\sin^2 x=(\sin x)^2$ wynosi:

A $2\sin x\cos x$
B $2\sin x$
C $2\cos x$
D $\cos^2 x$
Zadanie nr 14

Funkcja jest rosnąca w przedziale, w którym jej pochodna jest:

A dodatnia
B ujemna
C równa zeru
D stała
Zadanie nr 15

Pochodna funkcji $f(x)=x^2+x$ w punkcie $x_0=0$ wynosi:

A $1$
B $0$
C $2$
D $-1$
Zadanie nr 15

Oblicz pochodną funkcji $f(x)=(3x^2-1)^2$ i uprość.

Zadanie nr 15

Wyznacz przedziały monotoniczności funkcji $f(x)=x^2-6x+1$.

Zadanie nr 16

Oblicz pochodną funkcji $f(x)=\frac{2}{x}$ (dla $x\neq0$).

Zadanie nr 16

Pochodna funkcji $f(x)=3x^4-2x^2+7$ to:

A $12x^3-2x$
B $3x^3-4x$
C $12x^3-4x$
D $12x^3-4x+7$
Zadanie nr 16

Pochodna funkcji $f(x)=x^2$ w punkcie $x_0=0$ wynosi:

A $2$
B $1$
C $0$
D nie istnieje
Zadanie nr 17

Punkt materialny porusza się według równania $s(t)=t^2+3t$ (droga w metrach, czas w sekundach). Oblicz prędkość chwilową w chwili $t=2$ s.

Zadanie nr 17

Oblicz pochodną funkcji $f(x)=(x^2+2x)^3$ i wyznacz jej wartość w punkcie $x=1$.

Zadanie nr 17

Wyznacz równanie stycznej do wykresu funkcji $f(x)=x^2$ w punkcie $x_0=2$.

Zadanie nr 18

Zbadaj monotoniczność funkcji $f(x)=x^3-3x$ za pomocą pochodnej.

Zadanie nr 18

Wyznacz równanie stycznej do wykresu $f(x)=(x-1)^2$ w punkcie $x_0=3$.

Zadanie nr 18

Wyznacz ekstrema lokalne funkcji $f(x)=x^3-3x$.

Zadanie nr 19

Wyznacz równanie stycznej do wykresu funkcji $f(x)=x^3$ w punkcie $x_0=2$.

Zadanie nr 19

Oblicz pochodną funkcji $f(x)=(2x+3)(x^2-1)$ wzorem na pochodną iloczynu i sprawdź przez wymnożenie.

Zadanie nr 19

Punkt porusza się według $s(t)=t^2+2t$ (droga w metrach, czas w sekundach). Oblicz prędkość w chwili $t=3$ s.

Zadanie nr 20

Oblicz pochodną funkcji $f(x)=\frac{x}{x+1}$ (dla $x\neq-1$), korzystając z reguły ilorazu.

Zadanie nr 20

Wykaż, że pochodna funkcji $f(x)=(ax+b)^2$ jest równa $2a(ax+b)$, korzystając z reguły łańcuchowej, i zweryfikuj przez rozwinięcie.

Zadanie nr 20

Wykaż, korzystając z pochodnej, że funkcja $f(x)=x^3+x$ jest rosnąca w całej dziedzinie.

Zadanie nr 4 · Matura 2024
Funkcja $f$ jest określona wzorem $f(x)=\dfrac{x^{3}-3x+2}{x}$ dla każdej liczby rzeczywistej $x\neq 0$. Punkt $P$ o pierwszej współrzędnej równej $2$ należy do wykresu funkcji $f$. Prosta o równaniu $y=ax+b$ jest styczna do wykresu funkcji $f$ w punkcie $P$.
Oblicz współczynniki $a$ oraz $b$ w równaniu tej stycznej.
Zadanie nr 3 · Matura 2023
Funkcja $f$ jest określona wzorem $f(x)=\dfrac{3x^{2}-2x}{x^{2}+2x+8}$ dla każdej liczby rzeczywistej $x$. Punkt $P=(x_{0},\,3)$ należy do wykresu funkcji $f$.
Oblicz $x_{0}$ oraz wyznacz równanie stycznej do wykresu funkcji $f$ w punkcie $P$.
Zacznij dziś

Zacznij naukę już dziś
— to nic nie kosztuje

Załóż bezpłatne konto i otwórz dostęp do pełnego śledzenia postępów, planów nauki i quizów. Arkusze i zadania podstawowe są dostępne bez rejestracji. Już ponad 5 000 uczniów uczy się z Matematix.

🚀 Załóż konto za darmo → 📄 Przeglądaj arkusze ✉️ Napisz do nas