Zmiana podstawy logarytmu

Logarytm odpowiada na pytanie: do której potęgi podnieść podstawę, aby otrzymać daną liczbę?

$$3^4=81 \quad\Rightarrow\quad \log_3 81=4$$

Warto rozpisać potęgi trójki: $3^1=3$, $3^2=9$, $3^3=27$, $3^4=81$.

Odpowiedź: C. $4$.

Szukamy wykładnika, do którego podnosimy $2$, by otrzymać $8$:

$$2^3=8 \quad\Rightarrow\quad \log_2 8=3$$

Odpowiedź: B. $3$.

Sposób 1 — osobno każdy logarytm:

$$\log_2 8=3 \quad (\text{bo } 2^3=8),\qquad \log_2 4=2 \quad (\text{bo } 2^2=4)$$

$$3+2=5$$

Sposób 2 — wzór na logarytm iloczynu:

$$\log_a x+\log_a y=\log_a(x\cdot y)$$

$$\log_2 8+\log_2 4=\log_2 32=5 \quad (\text{bo } 2^5=32)$$

Oba sposoby dają ten sam wynik — drugi bywa niezbędny, gdy pojedyncze logarytmy nie są „ładne”.

Odpowiedź: $5$.

$$3^4=81 \quad\Rightarrow\quad \log_3 81=4$$

$$10^3=1000 \quad\Rightarrow\quad \log_{10}1000=3$$

Odpowiedź: $4$ oraz $3$.

1. $2^{2x}=2^{3x-3} \Rightarrow 2x=3x-3 \Rightarrow x=3$.

Odpowiedź: $x=3$

Pojedyncze logarytmy nie są liczbami całkowitymi, więc korzystamy ze wzoru na logarytm ilorazu:

$$\log_a x-\log_a y=\log_a\frac{x}{y}$$

Podstawiamy:

$$\log_5 100-\log_5 4=\log_5\frac{100}{4}=\log_5 25$$

Obliczamy:

$$\log_5 25=2 \quad (\text{bo } 5^2=25)$$

Odpowiedź: $2$.

Logarytm z jedynki zawsze wynosi zero, bo $a^0=1$:

$$\log_5 1=0$$

Logarytm liczby przy jej własnej podstawie to $1$, bo $a^1=a$:

$$\log_7 7=1$$

Odpowiedź: $0$ oraz $1$.

1. Dziedzina: $x\gt 1$.
2. $\log_2\big((x-1)(x+1)\big)=3 \Rightarrow x^2-1=8 \Rightarrow x=\pm3$.
3. Z dziedziny $x=3$.

Odpowiedź: $x=3$

Logarytm jest określony tylko dla liczb dodatnich.

Dlaczego: $\log_2 x=y$ oznacza $2^y=x$. Potęga o podstawie dodatniej zawsze daje wynik dodatni — nie da się otrzymać zera ani liczby ujemnej.

$$D=(0,\,+\infty)$$

Uwaga na odpowiedź C: zero nie należy do dziedziny, bo żadna potęga dwójki nie jest równa zeru.

Odpowiedź: B. $x>0$.

Logarytm iloczynu to suma logarytmów:

$$\log_a(xy)=\log_a x+\log_a y$$

Skąd to wynika: mnożeniu liczb odpowiada dodawanie wykładników — logarytm zamienia mnożenie na dodawanie.

Odpowiedź: C. $\log_a x+\log_a y$.

1. $3^{-(2x-1)}\gt 3^3$; podstawa $3\gt 1$, więc $-2x+1\gt 3 \Rightarrow x\lt -1$.

Odpowiedź: $x\in(-\infty,-1)$

Krok 1 — sprowadzamy obie strony do tej samej podstawy:

$$32=2^5$$

$$2^x=2^5$$

Krok 2 — porównujemy wykładniki. Funkcja wykładnicza jest różnowartościowa, więc z równości potęg o tej samej podstawie wynika równość wykładników:

$$x=5$$

Sprawdzenie: $2^5=32$ ✔

Odpowiedź: $x=5$.

Sposób 1 — osobno:

$$\log_2 4+\log_2 8=2+3=5$$

Sposób 2 — logarytm iloczynu:

$$\log_2(4\cdot8)=\log_2 32=5$$

Oba dają ten sam wynik ✔

Odpowiedź: $5$.

1. Dziedzina: $x\gt 2$.
2. $-3=\log_{\frac12}8$; podstawa $\frac12\lt 1$ — funkcja malejąca, więc $x-2\le8$, czyli $x\le10$.
3. Z dziedziną: $x\in(2,10]$.

Odpowiedź: $x\in(2,10]$

Krok 1 — wspólna podstawa:

$$27=3^3 \quad\Rightarrow\quad 3^{2x-1}=3^3$$

Krok 2 — porównujemy wykładniki:

$$2x-1=3$$

Krok 3 — rozwiązujemy równanie liniowe:

$$2x=4 \quad\Rightarrow\quad x=2$$

Sprawdzenie: $3^{2\cdot2-1}=3^3=27$ ✔

Odpowiedź: $x=2$.

Logarytm ilorazu to różnica logarytmów:

$$\log_a\frac{x}{y}=\log_a x-\log_a y$$

Odpowiedź: A. $\log_a x-\log_a y$.

1. $5\cdot0{,}8^t\lt 1 \iff 0{,}8^t\lt 0{,}2$.
2. $0{,}8^7\approx0{,}2097\gt 0{,}2$, $0{,}8^8\approx0{,}1678\lt 0{,}2$.
3. (Albo: $t\gt \frac{\log0{,}2}{\log0{,}8}\approx7{,}21$.) Po $8$ pełnych dobach.

Odpowiedź: po $8$ dobach

O monotoniczności funkcji wykładniczej $f(x)=a^x$ decyduje podstawa:

$$a>1 \Rightarrow \text{rosnąca},\qquad 0

Tutaj $a=\frac12$, czyli $0maleje w całej dziedzinie.

Sprawdźmy na liczbach:

$$f(0)=1,\qquad f(1)=\tfrac12,\qquad f(2)=\tfrac14$$

Wartości faktycznie maleją.

Odpowiedź: A.

Krok 1 — logarytm różnicy zamieniamy na logarytm ilorazu:

$$\log_2 48-\log_2 3=\log_2\frac{48}{3}=\log_2 16$$

Krok 2 — obliczamy:

$$\log_2 16=4$$

Zaleta metody: $\log_2 48$ osobno jest trudny, ale różnica daje wygodną liczbę $16$.

Odpowiedź: $4$.

1. $20+60k^{10}=50 \Rightarrow k^{10}=\tfrac12$.
2. $T(20)=20+60\cdot\left(k^{10}\right)^2=20+60\cdot\tfrac14=35$.

Odpowiedź: $35^\circ$C

Krok 1 — dziedzina. Argument logarytmu musi być dodatni:

$$x-1>0 \quad\Rightarrow\quad x>1$$

Krok 2 — przechodzimy na postać wykładniczą. Zapis $\log_2 A=3$ oznacza $A=2^3$:

$$x-1=2^3=8$$

Krok 3 — rozwiązujemy:

$$x=9$$

Krok 4 — sprawdzamy dziedzinę: $9>1$ ✔

Sprawdzenie w równaniu: $\log_2(9-1)=\log_2 8=3$ ✔

Uwaga: w równaniach logarytmicznych wyznaczenie dziedziny to nie formalność — rozwiązania spoza niej trzeba odrzucić.

Odpowiedź: $x=9$.

Logarytm potęgi to iloczyn wykładnika i logarytmu podstawy:

$$\log_a x^n=n\log_a x$$

Uwaga: to nie to samo co $(\log_a x)^n$ — wykładnik „schodzi przed" logarytm, a nie potęguje go.

Odpowiedź: D. $n\log_a x$.

1. Zmiana podstawy na $2$: $\log_624=\dfrac{\log_224}{\log_26}$.
2. $\log_224=\log_2(8\cdot3)=3+a$, $\log_26=\log_2(2\cdot3)=1+a$.
3. Stąd $\log_624=\dfrac{a+3}{a+1}$. $\blacksquare$

Odpowiedź: dowód

Szukamy wykładnika, do którego trzeba podnieść $a$, aby otrzymać $1$:

$$a^0=1 \quad\Rightarrow\quad \log_a 1=0$$

Każda liczba dodatnia podniesiona do potęgi zerowej daje $1$, więc wynik nie zależy od podstawy.

Druga zależność warta zapamiętania: $\log_a a=1$, bo $a^1=a$.

Odpowiedź: D. $0$.

Sposób 1 — reguła potęgi:

$$\log_3 9^5=5\log_3 9=5\cdot2=10$$

Sposób 2 — najpierw potęga. $9=3^2$, więc $9^5=3^{10}$, a $\log_3 3^{10}=10$.

Oba dają $10$ ✔

Odpowiedź: $10$.

1. $t=3^x\gt 0$: $t^2-4t+3=0 \Rightarrow t=1$ lub $t=3$.
2. $3^x=1 \Rightarrow x=0$; $3^x=3 \Rightarrow x=1$.

Odpowiedź: $x\in\{0,1\}$

Krok 1 — zamieniamy drugi czynnik na podstawę $2$. Ze wzoru na zmianę podstawy:

$$\log_5 8=\frac{\log_2 8}{\log_2 5}$$

Krok 2 — podstawiamy do iloczynu:

$$\log_2 5\cdot\frac{\log_2 8}{\log_2 5}=\log_2 8$$

Czynnik $\log_2 5$ się skraca.

Krok 3 — obliczamy:

$$\log_2 8=3$$

Reguła ogólna: $\log_a b\cdot\log_b c=\log_a c$ — podstawy „skracają się” jak ogniwa łańcucha.

Odpowiedź: $3$.

Wzór na zmianę podstawy:

$$\log_a b=\frac{\log_c b}{\log_c a}$$

Obliczamy $\log_4 8$, przechodząc na podstawę $2$:

$$\log_4 8=\frac{\log_2 8}{\log_2 4}=\frac{3}{2}$$

Sprawdzenie: $4^{3/2}=\left(\sqrt4\right)^3=2^3=8$ ✔

Odpowiedź: $\log_4 8=\frac32$.

1. Dziedzina: $x\gt 2$.
2. $\log_2\big(x(x-2)\big)\lt \log_28$; podstawa $2\gt 1$: $x^2-2x-8\lt 0$.
3. $(x-4)(x+2)\lt 0 \Rightarrow x\in(-2,4)$. Z dziedziną: $x\in(2,4)$.

Odpowiedź: $x\in(2,4)$

Krok 1 — sprowadzamy obie strony do podstawy $2$:

$$4=2^2,\qquad 8=2^3$$

$$\left(2^2\right)^x=2^3$$

Krok 2 — korzystamy ze wzoru $(a^m)^n=a^{mn}$:

$$2^{2x}=2^3$$

Krok 3 — porównujemy wykładniki:

$$2x=3 \quad\Rightarrow\quad x=\frac32$$

Sprawdzenie: $4^{3/2}=\left(\sqrt4\right)^3=2^3=8$ ✔

Odpowiedź: $x=\frac32=1{,}5$.

$$2^5=32 \quad\Rightarrow\quad \log_2 32=5$$

Odpowiedź: B. $5$.

1. Dziedzina: $x^2-1\gt 0$ i $x-1\gt 0$, czyli $x\gt 1$.
2. $\log_2(x^2-1)=\log_2\big(4(x-1)\big) \Rightarrow x^2-1=4x-4 \Rightarrow x^2-4x+3=0$.
3. $x=1$ lub $x=3$; $x=1$ nie należy do dziedziny. Odpowiedź: $x=3$.

Odpowiedź: $x=3$

Wskazówka: Kto nie wyznaczy dziedziny, poda dwa rozwiązania i straci punkt.

Podstawiamy $x=0$ do wzoru funkcji:

$$f(0)=a^0=1$$

Zachodzi to dla każdej dopuszczalnej podstawy, więc wszystkie wykresy funkcji wykładniczych przecinają oś OY w tym samym punkcie $(0,\,1)$.

Uwaga na kolejność współrzędnych: odpowiedź A ma te same liczby, ale zamienione miejscami — punkt $(1,\,0)$ leży na osi OX, a funkcja wykładnicza nigdy nie przyjmuje wartości $0$.

Dla porównania: wykres funkcji logarytmicznej przechodzi przez $(1,\,0)$.

Odpowiedź: B. $(0,\,1)$.

Krok 1 — logarytm iloczynu:

$$\log_6 4+\log_6 9=\log_6(4\cdot9)=\log_6 36$$

Krok 2 — obliczamy:

$$6^2=36 \quad\Rightarrow\quad \log_6 36=2$$

Idea. Ani $\log_6 4$, ani $\log_6 9$ nie są „ładne", ale ich suma tak — łączenie logarytmów często upraszcza rachunek.

Odpowiedź: $2$.

Krok 1 — wspólna podstawa:

$$16=2^4 \quad\Rightarrow\quad 2^x>2^4$$

Krok 2 — porównujemy wykładniki. Podstawa $2>1$, więc funkcja jest rosnąca i znak nierówności pozostaje bez zmian:

$$x>4$$

Kluczowa uwaga: gdyby podstawa mieściła się w przedziale $(0,\,1)$, funkcja byłaby malejąca i znak nierówności trzeba by odwrócić. Przykładowo $\left(\frac12\right)^x>\frac{1}{16}$ daje $x<4$.

Odpowiedź: $x\in(4,\,+\infty)$.

Krok 1 — wciągamy współczynnik jako wykładnik:

$$2\log_a 3=\log_a 3^2=\log_a 9$$

Krok 2 — łączymy sumę w logarytm iloczynu:

$$\log_a 9+\log_a 5=\log_a(9\cdot5)=\log_a 45$$

Odpowiedź: $\log_a 45$.

Pierwszy logarytm. Szukamy wykładnika dającego $\frac19$:

$$3^{-2}=\frac{1}{3^2}=\frac19 \quad\Rightarrow\quad \log_3\frac19=-2$$

Drugi logarytm. Podstawą jest teraz $\frac13$:

$$\left(\frac13\right)^{-2}=3^2=9 \quad\Rightarrow\quad \log_{\frac13} 9=-2$$

Obserwacja: oba wyniki są równe $-2$. Odwrócenie podstawy i odwrócenie argumentu jednocześnie nie zmienia wartości logarytmu.

Uwaga: logarytm może być ujemny — to nie błąd. Ujemny wynik oznacza tylko, że argument jest mniejszy od $1$ przy podstawie większej od $1$.

Odpowiedź: oba logarytmy wynoszą $-2$.

Ze wzoru na zmianę podstawy $\log_b a=\frac{1}{\log_a b}$, więc:

$$\log_a b\cdot\log_b a=\log_a b\cdot\frac{1}{\log_a b}=1$$

Wniosek: logarytmy $\log_a b$ i $\log_b a$ są swoimi odwrotnościami.

Odpowiedź: C. $1$.

Korzystamy ze wzoru na logarytm potęgi:

$$\log_a x^n=n\log_a x$$

Wykładnik „wychodzi przed” logarytm jako czynnik:

$$\log_a x^3=3\log_a x$$

Sprawdźmy na liczbach dla $a=2$, $x=4$:

$$\log_2 4^3=\log_2 64=6 \qquad \text{oraz} \qquad 3\log_2 4=3\cdot2=6$$

Zgadza się. Odpowiedź A dałaby $2^3=8$ — to zupełnie co innego.

Odpowiedź: C.

Krok 1 — zamieniamy $\log_5 8$ na podstawę $2$:

$$\log_5 8=\frac{\log_2 8}{\log_2 5}$$

Krok 2 — mnożymy:

$$\log_2 5\cdot\frac{\log_2 8}{\log_2 5}=\log_2 8=3$$

Efektowne skrócenie: $\log_2 5$ się skraca, zostaje $\log_2 8=3$.

Odpowiedź: $3$.

Krok 1 — dziedzina. Oba argumenty muszą być dodatnie:

$$x>0 \quad \text{oraz} \quad x-2>0 \quad\Rightarrow\quad x>2$$

Krok 2 — łączymy logarytmy wzorem na logarytm iloczynu:

$$\log_3\left[x(x-2)\right]=1$$

Krok 3 — przechodzimy na postać wykładniczą:

$$x(x-2)=3^1=3$$

Krok 4 — rozwiązujemy równanie kwadratowe:

$$x^2-2x-3=0 \quad\Rightarrow\quad (x-3)(x+1)=0 \quad\Rightarrow\quad x=3 \ \text{ lub } \ x=-1$$

Krok 5 — konfrontujemy z dziedziną. Warunek to $x>2$, więc $x=-1$ odrzucamy.

Sprawdzenie dla $x=3$: $\log_3 3+\log_3 1=1+0=1$ ✔

Odpowiedź: $x=3$.

Logarytm jest określony tylko dla liczb dodatnich:

$$x>0$$

Dlaczego: nie istnieje wykładnik, do którego podniesiona dodatnia podstawa dałaby liczbę ujemną lub zero.

Odpowiedź: A. $x>0$.

Krok 1 — budujemy wzór. Po każdej godzinie liczba mnoży się przez $2$, więc po $t$ godzinach mnożnikiem jest $2^t$:

$$N(t)=500\cdot2^t$$

Krok 2 — obliczamy dla $t=6$:

$$N(6)=500\cdot2^6=500\cdot64=32\,000$$

Sprawdzenie krokami: $500 \to 1000 \to 2000 \to 4000 \to 8000 \to 16\,000 \to 32\,000$ — sześć podwojeń ✔

Warto zauważyć: wzrost wykładniczy jest bardzo szybki — w ciągu doby liczba bakterii przekroczyłaby $8$ miliardów.

Odpowiedź: $N(t)=500\cdot2^t$; po $6$ godzinach będzie $32\,000$ bakterii.

Krok 1 — łączymy wszystko w jeden logarytm. Różnica to iloraz, suma to iloczyn:

$$\log_2 6-\log_2 3+\log_2 4=\log_2\frac{6\cdot4}{3}$$

Krok 2 — upraszczamy ułamek:

$$\log_2\frac{24}{3}=\log_2 8$$

Krok 3 — obliczamy:

$$\log_2 8=3$$

Uwaga na kolejność znaków. Wyraz $-\log_2 3$ trafia do mianownika, a $+\log_2 4$ do licznika. Znak logarytmu decyduje o jego miejscu w ułamku.

Odpowiedź: $3$.

Szukamy wykładnika dla podstawy $10$:

$$10^3=1000 \quad\Rightarrow\quad \log_{10} 1000=3$$

Logarytm dziesiętny zapisujemy często krócej jako $\log 1000$ — pominięcie podstawy oznacza właśnie $10$.

Praktyczna wskazówka: logarytm dziesiętny z liczby będącej potęgą dziesiątki to po prostu liczba zer: $\log 100=2$, $\log 10\,000=4$.

Odpowiedź: A. $3$.

Krok 1 — rozkładamy $12$ na czynniki:

$$12=4\cdot3=2^2\cdot3$$

Krok 2 — logarytm iloczynu:

$$\log_2 12=\log_2\left(2^2\cdot3\right)=\log_2 2^2+\log_2 3$$

Krok 3 — obliczamy każdy składnik:

$$\log_2 2^2=2,\qquad \log_2 3=a$$

Krok 4 — łączymy:

$$\log_2 12=2+a$$

Metoda. Gdy jeden logarytm jest dany jako parametr, rozkładamy liczbę na czynniki tak, by pojawiły się: podstawa (daje liczbę) i znany czynnik.

Odpowiedź: $\log_2 12=a+2$.

Krok 1 — dostrzegamy strukturę. Zauważmy, że $9^x=\left(3^2\right)^x=\left(3^x\right)^2$, więc równanie jest kwadratowe względem $3^x$.

Krok 2 — podstawienie. Niech $t=3^x$, przy czym $t>0$ (potęga jest zawsze dodatnia):

$$t^2-4t+3=0$$

Krok 3 — rozwiązujemy równanie kwadratowe:

$$(t-1)(t-3)=0 \quad\Rightarrow\quad t=1 \ \text{ lub } \ t=3$$

Oba wyniki są dodatnie, więc oba są dopuszczalne.

Krok 4 — wracamy do zmiennej $x$:

$$3^x=1 \quad\Rightarrow\quad x=0$$

$$3^x=3 \quad\Rightarrow\quad x=1$$

Sprawdzenie dla $x=1$: $9-4\cdot3+3=9-12+3=0$ ✔

Odpowiedź: $x=0$ lub $x=1$.

Krok 1 — sprowadzamy wszystko do podstawy $2$ wzorem na zmianę podstawy:

$$\log_3 2=\frac{\log_2 2}{\log_2 3}=\frac{1}{\log_2 3}$$

$$\log_4 3=\frac{\log_2 3}{\log_2 4}=\frac{\log_2 3}{2}$$

$$\log_2 4=2$$

Krok 2 — mnożymy wszystko:

$$\frac{1}{\log_2 3}\cdot\frac{\log_2 3}{2}\cdot2$$

Krok 3 — skracamy. $\log_2 3$ się skraca, potem $2$ z $\frac12$:

$$\frac{1}{\log_2 3}\cdot\frac{\log_2 3}{2}\cdot2=1$$

Elegancki wynik. Iloczyn logarytmów „po okręgu" ($3\to2\to4\to$ z powrotem do potęgi $2$) redukuje się do $1$.

Odpowiedź: $1$.

Krok 1 — wzór na procent składany:

$$K_n=10\,000\cdot1{,}05^n$$

Krok 2 — układamy nierówność:

$$10\,000\cdot1{,}05^n>12\,000 \quad\Rightarrow\quad 1{,}05^n>1{,}2$$

Krok 3 — sprawdzamy kolejne lata podanymi przybliżeniami:

$$1{,}05^3\approx1{,}158<1{,}2 \qquad \text{(za mało)}$$

$$1{,}05^4\approx1{,}216>1{,}2 \qquad \text{(wystarczy)}$$

Krok 4 — kwota po czwartym roku:

$$K_4\approx10\,000\cdot1{,}216=12\,160\ \text{zł}$$

Kontrola sensu: po trzech latach byłoby około $11\,580$ zł — jeszcze poniżej progu, a po czwartym już powyżej ✔

Odpowiedź: $K_n=10\,000\cdot1{,}05^n$; kapitał przekroczy $12\,000$ zł po $4$ pełnych latach.

Krok 1 — punkt wyjścia: wzór na zmianę podstawy. Zapiszmy $\log_a b$ w podstawie $b$:

$$\log_a b=\frac{\log_b b}{\log_b a}$$

Krok 2 — korzystamy z $\log_b b=1$:

$$\log_a b=\frac{1}{\log_b a} \qquad ∎$$

Interpretacja. Zamiana podstawy z logarytmem odpowiada odwróceniu ułamka. Dlatego np. $\log_2 8=3$, a $\log_8 2=\frac13$.

Sprawdzenie: $\log_2 8\cdot\log_8 2=3\cdot\frac13=1$ ✔ — zgodnie z zadaniem 14.

1. Krok 1. Zamiana podstawy na $4$. $$\log_{12}80=\frac{\log_{4}80}{\log_{4}12}.$$
2. Krok 2. Licznik $\log_{4}80$.

   $80=16\cdot 5$, więc $\log_{4}80=\log_{4}16+\log_{4}5=2+\log_{4}5$. Ponieważ $\log_{4}5=\dfrac{1}{\log_{5}4}=\dfrac{1}{a}$:

   $$\log_{4}80=2+\frac{1}{a}=\frac{2a+1}{a}.$$
3. Krok 3. Mianownik $\log_{4}12$. $$\log_{4}12=\log_{4}(4\cdot 3)=\log_{4}4+\log_{4}3=1+b.$$
4. Krok 4. Iloraz. $$\log_{12}80=\frac{\frac{2a+1}{a}}{1+b}=\frac{2a+1}{a\,(1+b)}.\qquad\blacksquare$$

1. Krok 1. Przekształcenie składnika $81^{\log_{3}x}$.

   Ponieważ $81=3^{4}$, korzystamy z $\left(a^{m}\right)^{n}=\left(a^{n}\right)^{m}$ oraz $3^{\log_{3}x}=x$:

   $$81^{\log_{3}x}=\left(3^{4}\right)^{\log_{3}x}=\left(3^{\log_{3}x}\right)^{4}=x^{4}.$$
2. Krok 2. Współczynnik przy $x^{2}$.

   $\log_{2}\sqrt{27}=\log_{2}27^{1/2}=\tfrac12\log_{2}3^{3}=\tfrac{3}{2}\log_{2}3$. Stąd

   $$\frac{2\log_{2}\sqrt{27}\cdot\log_{3}2}{3}=\frac{2\cdot\frac{3}{2}\log_{2}3\cdot\log_{3}2}{3}=\log_{2}3\cdot\log_{3}2.$$

   Z zależności $\log_{2}3\cdot\log_{3}2=1$ (odwrotność przy zamianie podstawy) współczynnik ten jest równy $1$.

3. Krok 3. Złożenie. $$f(x)=x^{4}+1\cdot x^{2}-6x=x^{4}+x^{2}-6x.\qquad\blacksquare$$