Start › Wzory chemiczne › Cukry, tłuszcze i białka
∑ Matematyka⚛ Fizyka⬡ Chemia

Wzory: Cukry, tłuszcze i białka

Monosacharydy, disacharydy i polisacharydy, tłuszcze, aminokwasy, peptydy i białka.

10 wzorów szkoła podstawowa: 3szkoła średnia: 7

Budowa tłuszczu SP · szkoła podstawowa

\[\text{tłuszcz} = \text{ester glicerolu i kwasów tłuszczowych}\]

Do czego służy: określa, czym są tłuszcze chemicznie. Nasycone → stałe (zwierzęce); nienasycone → ciekłe (roślinne).

Tematy lekcji:Tłuszcze

Budowa białka SP · szkoła podstawowa

\[\text{aminokwasy} \xrightarrow{\text{wiązania peptydowe}} \text{białko}\]

Do czego służy: pokazuje, że białka to łańcuchy aminokwasów. Kolejność aminokwasów decyduje o rodzaju białka.

Tematy lekcji:Białka

Wzór glukozy SP · szkoła podstawowa

\[\text{C}_6\text{H}_{12}\text{O}_6\]

Do czego służy: podaje wzór najważniejszego cukru prostego. Sacharoza (dwucukier) ma wzór $\text{C}_{12}\text{H}_{22}\text{O}_{11}$.

Tematy lekcji:Cukry (sacharydy)

Wzór sumaryczny glukozy i fruktozy LO · szkoła średnia

\[\text{C}_6\text{H}_{12}\text{O}_6\]

Do czego służy: podaje skład najważniejszych monosacharydów.

Glukoza i fruktoza są izomerami — ten sam wzór $\text{C}_6\text{H}_{12}\text{O}_6$, ale różna grupa funkcyjna (aldehydowa vs ketonowa).

Tematy lekcji:Monosacharydy

Hydroliza sacharozy LO · szkoła średnia

\[\text{C}_{12}\text{H}_{22}\text{O}_{11} + \text{H}_2\text{O} \rightarrow \text{glukoza} + \text{fruktoza}\]

Do czego służy: opisuje rozkład dwucukru na cukry proste.

Wiązanie glikozydowe zostaje rozerwane przez cząsteczkę wody; z sacharozy powstają glukoza i fruktoza (mieszanina zwana cukrem inwertowanym).

Tematy lekcji:Disacharydy

Wzór ogólny polisacharydów LO · szkoła średnia

\[(\text{C}_6\text{H}_{10}\text{O}_5)_n\]

Do czego służy: pokazuje, że polisacharyd to długi łańcuch powtarzających się jednostek (pochodnych glukozy).

$n$ może wynosić od kilkuset do wielu tysięcy — stąd bardzo duża masa cząsteczkowa.

Tematy lekcji:Polisacharydy

Grupa amidowa (wiązanie peptydowe) LO · szkoła średnia

\[-\text{CO}\!-\!\text{NH}-\]

Do czego służy: reprezentuje wiązanie amidowe — a w białkach: wiązanie peptydowe łączące aminokwasy.

Powstaje przez połączenie grupy karboksylowej jednej cząsteczki z grupą aminową drugiej, z wydzieleniem wody.

Tematy lekcji:Amidy

Ogólny wzór aminokwasu LO · szkoła średnia

\[\text{H}_2\text{N}\!-\!\text{CH(R)}\!-\!\text{COOH}\]

Do czego służy: pokazuje charakterystyczną budowę aminokwasu (grupa aminowa + karboksylowa + reszta R).

Dla glicyny $\text{R} = \text{H}$; różne reszty R odróżniają poszczególne aminokwasy.

Tematy lekcji:Aminokwasy

Powstawanie wiązania peptydowego LO · szkoła średnia

\[-\text{COOH} + \text{H}_2\text{N}- \rightarrow -\text{CO}\!-\!\text{NH}- + \text{H}_2\text{O}\]

Do czego służy: opisuje łączenie aminokwasów w peptydy.

Grupa –COOH jednego aminokwasu i –NH₂ drugiego tworzą wiązanie amidowe (peptydowe), a odłącza się cząsteczka wody (reakcja kondensacji).

Tematy lekcji:Peptydy i białka

Zmydlanie tłuszczu LO · szkoła średnia

\[\text{tłuszcz} + 3\,\text{NaOH} \rightarrow \text{glicerol} + 3\,\text{mydło}\]

Do czego służy: opisuje otrzymywanie mydła z tłuszczu.

Tłuszcz (ester glicerolu i 3 kwasów tłuszczowych) reaguje z zasadą; powstają glicerol i sole sodowe kwasów tłuszczowych (mydło).

Tematy lekcji:Tłuszcze
Zacznij dziś

Zacznij naukę już dziś — to nic nie kosztuje

Załóż bezpłatne konto i otwórz dostęp do pełnego śledzenia postępów, planów nauki i quizów. Arkusze i zadania podstawowe są dostępne bez rejestracji. Już ponad 5 000 uczniów uczy się z Matematix.