Definicje: Dwudziestolecie międzywojenne

Mityzacja rzeczywistości

Schulz przekształca zwykłą rzeczywistość (prowincjonalne miasteczko, dom, sklep) w świat mityczny i magiczny. Codzienność nabiera cech snu, tajemnicy i baśni — to mityzacja.

Cechy prozy Schulza

• proza poetycka — bogate metafory, obrazowość, rytm,
• oniryzm (senność, nierealność),
• perspektywa dziecka — świat widziany wyobraźnią chłopca,
• postać Ojca — ekscentryczny demiurg, twórca-kreator.

Skamander

• grupa poetów (m.in. Julian Tuwim, Jan Lechoń, Antoni Słonimski),
• poezja codzienności, radość życia, witalizm,
• język prosty, bliski mowie potocznej, zwrot ku „szaremu człowiekowi",
• brak wspólnego programu — „poezja dnia codziennego".

Awangarda krakowska

• teoretyk: Tadeusz Peiper; hasło „Miasto, Masa, Maszyna" (3M),
• fascynacja cywilizacją, techniką, miastem,
• poezja kunsztowna, zwięzła, metafora jako podstawa (elipsa, „poezja skrótu").

Cezary Baryka

Główny bohater — młody człowiek, świadek rewolucji w Baku — przybywa do Polski, konfrontując marzenie z rzeczywistością. Poszukuje własnej drogi i miejsca.

Mit „szklanych domów"

Ojciec opowiada Cezaremu o „szklanych domach" — wizji nowoczesnej, sprawiedliwej, dostatniej Polski. Zderzenie tej utopii z biedą realnego kraju (Nawłoć, nędza wsi) rozczarowuje bohatera.

Trzy drogi

Powieść przedstawia różne koncepcje naprawy kraju: rewolucja (komunizm — kusi, lecz niesie przemoc), ewolucyjne reformy (Gajowiec) oraz bierność. Żeromski nie daje gotowej odpowiedzi — stawia pytania.

Forma

Forma u Gombrowicza to sposób, w jaki inni nas widzą i w jaki się zachowujemy pod presją otoczenia. Człowiek nie jest sobą — jest ciągle „formowany" przez innych, przybiera maski.

Kluczowe pojęcia

• „upupienie" — zdziecinnienie, narzucanie komuś roli niedojrzałego,
• „gęba" — maska, fałszywy wizerunek nadawany przez innych,
• „pupa" — symbol infantylizacji.

Groteska

Powieść posługuje się groteską (deformacja, absurd, komizm) i parodią, by ośmieszyć schematy: szkoły, dworu, nowoczesności. Bohater (30-letni Józio) zostaje „cofnięty" do roli ucznia.

„Granica" — problematyka

• psychologizm — wnikliwa analiza motywów i wnętrza bohaterów,
• pytanie o granice — moralne, społeczne, poznania samego siebie,
• relatywizm poznania — „jest się takim, jak myślą ludzie, nie jak myślimy o sobie",
• schematyzm losów — kariera Ziembiewicza jako powtarzalny wzorzec.

Kompozycja

Nałkowska stosuje inwersję czasową (zaczyna od finału — klęski bohatera) i różne punkty widzenia, badając, gdzie leży prawda o człowieku i jego odpowiedzialność.