Start › Definicje i teoria › Język polski › Starożytność — antyk

∑ Matematyka ⚛ Fizyka ⬡ Chemia 📖 Język polski

Definicje: Starożytność — antyk

Mitologia, Homer, liryka grecka i rzymska, tragedia antyczna, filozofia i retoryka starożytnych.

6 definicji

Filozofia antyczna LO · szkoła średnia

Filozofia antyczna to fundament myśli europejskiej. Powstały wtedy szkoły i postawy, do których nawiązuje literatura wszystkich epok.

Najważniejsze szkoły i postawy

stoicyzm (Zenon) — spokój ducha, panowanie nad emocjami, cnota jako najwyższe dobro, zgoda na los,
epikureizm (Epikur) — celem jest szczęście rozumiane jako brak cierpienia i umiarkowana przyjemność,
Platon — teoria idei (świat idealny, doskonały, jest prawdziwy; świat materialny to jego odbicie),
Arystoteles — złoty środek, logika, podstawy nauki i poetyki (definicja tragedii).

Sokrates

Głosił, że najważniejsza jest cnota i poznanie samego siebie („wiem, że nic nie wiem"). Stosował metodę dialogu (majeutyka).

Trwałość: postawy stoicka i epikurejska powracają w liryce (Horacy, Kochanowski) jako recepty na szczęśliwe życie.

Homer — „Iliada" i „Odyseja" LO · szkoła średnia

Temat lekcji: Homer — „Iliada" i „Odyseja"

„Iliada" i „Odyseja" przypisywane Homerowi to najstarsze zachowane eposy (epopeje) — obszerne utwory epickie o losach bohaterów na tle ważnych wydarzeń.

Cechy eposu

inwokacja — rozbudowany apostroficzny wstęp, prośba do muzy o natchnienie,
bohaterowie — herosi i bogowie ingerujący w losy ludzi,
styl podniosły, epitety stałe (np. „gromowładny Zeus"), rozbudowane porównania homeryckie.

Treść

„Iliada" opowiada o wydarzeniach wojny trojańskiej (gniew Achillesa). „Odyseja" — o pełnej przygód powrotnej wędrówce Odyseusza do Itaki (motyw wędrówki, tęsknoty za domem).

Wzorce: Achilles to wzór walecznego wojownika, Odyseusz — człowieka sprytnego i wytrwałego (motyw „homo viator" — człowiek w drodze).

Liryka grecka i rzymska (Horacy) LO · szkoła średnia

Temat lekcji: Liryka grecka i rzymska (Horacy)

Horacy to najwybitniejszy poeta rzymski. Jego liryka wyraża ponadczasowe postawy życiowe i przekonanie o nieśmiertelności sztuki.

Postawy filozoficzne u Horacego

carpe diem („chwytaj dzień") — ciesz się teraźniejszością, bo życie jest krótkie (postawa epikurejska),
złoty środek (aurea mediocritas) — umiar, unikanie skrajności (postawa stoicka),
spokój ducha wobec zmiennego losu.

Nieśmiertelność poety

W słynnej odzie „Exegi monumentum" (Wybudowałem pomnik) Horacy głosi, że przez swoją twórczość zapewnił sobie nieśmiertelność — słowa non omnis moriar („nie wszystek umrę") oznaczają, że poeta żyje w swoich dziełach.

Topos: „exegi monumentum" (pomnik trwalszy niż ze spiżu) to motyw nieśmiertelnej sławy poety, powracający w literaturze późniejszych epok.

Mitologia grecka i rzymska LO · szkoła średnia

Temat lekcji: Mitologia grecka i rzymska

Mit to opowieść wyrażająca wierzenia dawnych ludów, tłumacząca świat, pochodzenie bogów i człowieka. Mitologia to zbiór mitów danej kultury.

Funkcje mitów

poznawcza — tłumaczy zjawiska (np. pory roku — mit o Demeter i Persefonie),
światopoglądowa — porządkuje świat wartości,
sakralna — związana z kultem bogów.

Rodzaje mitów

Teogoniczne (o powstaniu bogów), kosmogoniczne (o powstaniu świata), antropogeniczne (o człowieku), genealogiczne (o rodach herosów).

Mitologizmy

To trwałe ślady mitów w języku i kulturze: pięta achillesowa, syzyfowa praca, nić Ariadny, koń trojański, stajnia Augiasza, puszka Pandory. Bogowie greccy mieli rzymskie odpowiedniki (Zeus – Jowisz, Afrodyta – Wenus).

Znaczenie: mitologia to jedno ze źródeł kultury europejskiej — obok Biblii — do dziś inspiruje literaturę i sztukę.

Retoryka antyczna LO · szkoła średnia

Temat lekcji: Retoryka antyczna

Retoryka to sztuka pięknego i skutecznego przemawiania. W antyku (Grecja, Rzym — Cyceron) była ważną umiejętnością w życiu publicznym.

Trzy sposoby przekonywania

etos — autorytet i wiarygodność mówcy,
logos — logiczne argumenty i dowody,
patos — odwołanie do uczuć słuchaczy.

Kompozycja mowy

Wstęp (zdobycie przychylności) → przedstawienie sprawy → argumentacja → zbicie zarzutów → zakończenie (apel).

Środki retoryczne

Pytanie retoryczne, apostrofa, powtórzenie, wyliczenie, antyteza — wzmacniają siłę perswazji.

Aktualność: zasady retoryki stosuje się do dziś — w przemówieniach, debatach, reklamie i rozprawkach.

Tragedia antyczna — Sofokles LO · szkoła średnia

Temat lekcji: Tragedia antyczna — Sofokles

Tragedia antyczna (np. „Antygona" Sofoklesa) przedstawia bohatera uwikłanego w konflikt tragiczny — sytuację bez dobrego wyjścia, prowadzącą do nieszczęścia.

Pojęcia tragedii

konflikt tragiczny — starcie równorzędnych racji (u Antygony: prawo boskie/rodzinne vs prawo państwowe),
wina tragiczna — bohater ponosi klęskę mimo szlachetnych intencji,
fatum — przeznaczenie, któremu bohater nie może uciec,
katharsis — „oczyszczenie" emocji widza (litość i trwoga).

Zasada trzech jedności

Jedność akcji (jeden wątek), miejsca (jedno miejsce) i czasu (akcja w ciągu doby). Ważną rolę pełni chór (komentuje wydarzenia).

Antygona vs Kreon: spór o pochówek brata to klasyczny przykład konfliktu tragicznego — obie strony mają swoje racje, a rozwiązanie przynosi klęskę.

← Lektury i konteksty (SP)Biblia →