Uczysz innych? Poznaj LekcjeRazem.pl →
PP16

Trygonometria podstawowa — klucz maturalny, poziom podstawowy

PriorytetAbardzo ważny
Częstotliwość7/7arkuszy 2020–2026
Punkty w arkuszuśr. 2,4 pkt (1–3)
Formy zadańABCD (wartości, tożsamości), otwarte 2 pkt (sin i cos z tangensa)
🔑 Sygnał: Jedynka + tangens = iloraz. Kąt rozwarty → cosinus i tangens ujemne.

🎯 Co musisz umieć

  • obliczać sinus, cosinus i tangens kąta ostrego w trójkącie prostokątnym,
  • znać wartości dla $30^\circ$, $45^\circ$, $60^\circ$ (są w tablicach CKE),
  • stosować $\sin^2\alpha+\cos^2\alpha=1$ i $\operatorname{tg}\alpha=\frac{\sin\alpha}{\cos\alpha}$,
  • wyznaczać funkcje kąta rozwartego ($90^\circ\lt \alpha\lt 180^\circ$) i kąta w układzie współrzędnych.

🔍 Jak rozpoznać zadanie

  • „kąt $\alpha$ jest ostry i $\sin\alpha=\dots$ — oblicz $\cos\alpha$” → jedynka trygonometryczna,
  • wyrażenie typu $\sin^3\alpha+\sin\alpha\cos^2\alpha$ → wyłącz wspólny czynnik,
  • ułamek z $\sin$ i $\cos$ równy liczbie → podziel przez $\cos\alpha$, dostaniesz $\operatorname{tg}\alpha$.

📘 Teoria w pigułce

  • W trójkącie prostokątnym: $\sin\alpha=\dfrac{\text{przyprostokątna naprzeciw}}{\text{przeciwprostokątna}}$, $\cos\alpha=\dfrac{\text{przyległa}}{\text{przeciwprostokątna}}$, $\operatorname{tg}\alpha=\dfrac{\text{naprzeciw}}{\text{przyległa}}$.
  • Kąt rozwarty: $\sin(180^\circ-\alpha)=\sin\alpha$, $\cos(180^\circ-\alpha)=-\cos\alpha$ — sinus dodatni, cosinus i tangens ujemne.
  • Kąt w układzie: punkt $P=(x,y)$ na ramieniu końcowym, $r=\sqrt{x^2+y^2}$: $\sin\alpha=\frac yr$, $\cos\alpha=\frac xr$, $\operatorname{tg}\alpha=\frac yx$.
  • Z $\operatorname{tg}\alpha$ do $\sin$ i $\cos$: $\sin\alpha=\operatorname{tg}\alpha\cdot\cos\alpha$, podstaw do jedynki.

∑ Najważniejsze wzory

$\sin^2\alpha+\cos^2\alpha=1$
$\operatorname{tg}\alpha=\dfrac{\sin\alpha}{\cos\alpha}$
$\sin30^\circ=\cos60^\circ=\tfrac12$
$\sin45^\circ=\cos45^\circ=\tfrac{\sqrt2}2$
$\operatorname{tg}30^\circ=\tfrac{\sqrt3}3$, $\operatorname{tg}60^\circ=\sqrt3$

⚙️ Algorytm krok po kroku

  1. Ustal ćwiartkę: kąt ostry — wszystko dodatnie; rozwarty — tylko sinus dodatni.
  2. Znając jedną funkcję, drugą wyznacz z jedynki trygonometrycznej.
  3. Tangens = sinus / cosinus.
  4. Wyrażenia upraszczaj: wyłącz wspólny czynnik, zastosuj $\sin^2+\cos^2=1$.

⚠️ Najczęstsze pułapki

ŹleDobrzeDlaczego
✗ $\alpha$ rozwarty, $\sin\alpha=\tfrac35 \Rightarrow \cos\alpha=\tfrac45$✓ $\cos\alpha=-\tfrac45$cosinus rozwartego jest ujemny
✗ $\sin^2\alpha=\sin\alpha^2$✓ $\sin^2\alpha=(\sin\alpha)^2$kwadrat wartości funkcji
✗ $\operatorname{tg}\alpha=\tfrac{\cos\alpha}{\sin\alpha}$✓ $\operatorname{tg}\alpha=\tfrac{\sin\alpha}{\cos\alpha}$sinus w liczniku
✗ $P=(-4,3)$: $\operatorname{tg}\alpha=-\tfrac43$✓ $\operatorname{tg}\alpha=\tfrac yx=-\tfrac34$y przez x

✍️ Przykład wzorcowy typ zadania 23 z matury 2026

Kąt $\alpha$ jest ostry i spełnia warunek $\dfrac{2\sin\alpha+3\cos\alpha}{\cos\alpha}=7$. Tangens kąta $\alpha$ jest równy
A. $2$
B. $\tfrac12$
C. $5$
D. $\tfrac72$

📊 Ślad w prawdziwych arkuszach CKE

Zadania autentyczne. Niżej są prawdziwe zadania z arkuszy CKE — numer i punktacja zgodne z oryginalnym arkuszem. Kliknij rok, aby otworzyć cały arkusz.

RokZadaniaPktCzego dotyczyło
2026zad. 18, 232 pktsinus w trójkącie prostokątnym; $\operatorname{tg}\alpha$ z równania z sin i cos
2025zad. 17, 18.1, 18.23 pkt$\sqrt3\,\operatorname{tg}\alpha=2\sin\alpha$ → cos; kąty w trójkącie ze środkową
2024zad. 18, 193 pktsin i cos kąta rozwartego z $\operatorname{tg}\alpha=-3$ (2 pkt); $\sin^320^\circ+\cos^220^\circ\sin20^\circ$
2023zad. 18, 192 pkttangens z punktu $(-3,1)$; $\sin^4\alpha+\sin^2\alpha\cos^2\alpha$
2022zad. 16, 323 pkt$\cos12^\circ\sin78^\circ+\sin12^\circ\cos78^\circ$; $\sin^2\alpha$ przy $\operatorname{tg}\alpha=2$ (2 pkt)
2021zad. 161 pktuproszczenie $\frac{\cos\alpha}{1-\sin^2\alpha}\cdot\frac{1-\cos^2\alpha}{\sin\alpha}$
2020zad. 19, 313 pkt$2\cos\alpha-\sin\beta$ w trójkącie prostokątnym; $\operatorname{tg}\alpha$ z równania (2 pkt)

✍️ Trening: 15 zadań w formacie maturalnym

Zadania autorskie. To nie są przedruki z arkuszy — ułożyliśmy je w formacie maturalnym, na wzorów z tabeli „Ślad w arkuszach CKE” powyżej. Typ, punktacja i poziom trudności odpowiadają realnym zadaniom egzaminacyjnym.

Zadania zamknięte sprawdzają się po kliknięciu odpowiedzi (jedna próba). W otwartych porównaj swoje rozwiązanie z wzorcowym i wystaw samoocenę według schematu punktowania — wynik zapisze się na koncie.

PP16.1zamknięte★★★ 0–1 pkt🔗

Przyprostokątne trójkąta prostokątnego mają długości $3$ i $4$. Sinus kąta leżącego naprzeciw krótszej przyprostokątnej jest równy

A$\tfrac35$
B$\tfrac45$
C$\tfrac34$
D$\tfrac43$
PP16.2zamknięte★★★ 0–1 pkt🔗

Kąt $\alpha$ jest ostry i $\sin\alpha=\tfrac{5}{13}$. Wtedy $\cos\alpha$ jest równy

A$\tfrac{8}{13}$
B$\tfrac{12}{13}$
C$\tfrac{5}{12}$
D$\tfrac{13}{12}$
PP16.3zamknięte★★★ 0–1 pkt🔗

Kąt $\alpha$ jest ostry i $\operatorname{tg}\alpha=2$. Wtedy $\cos\alpha$ jest równy

A$\tfrac{2\sqrt5}{5}$
B$\tfrac12$
C$\tfrac{\sqrt5}{5}$
D$\tfrac{\sqrt5}{2}$
PP16.4zamknięte★★★ 0–1 pkt🔗

Dla każdego kąta ostrego $\alpha$ wyrażenie $\cos^3\alpha+\cos\alpha\cdot\sin^2\alpha$ jest równe

A$\sin\alpha$
B$1$
C$\cos^2\alpha$
D$\cos\alpha$
PP16.5zamknięte★★★ 0–1 pkt🔗

Wartość wyrażenia $2\sin30^\circ+\cos60^\circ\cdot\operatorname{tg}45^\circ$ jest równa

A$\tfrac32$
B$1$
C$2$
D$1+\tfrac{\sqrt3}2$
PP16.6zamknięte★★★ 0–1 pkt🔗

Kąt $\alpha$ jest rozwarty i $\sin\alpha=\tfrac35$. Wtedy $\cos\alpha$ jest równy

A$\tfrac45$
B$-\tfrac45$
C$-\tfrac34$
D$\tfrac34$
PP16.7zamknięte★★★ 0–1 pkt🔗

Kąt $\alpha$ ma wierzchołek w punkcie $O=(0,0)$, jedno ramię na dodatniej półosi $Ox$, a drugie przechodzi przez punkt $P=(-4,3)$. Tangens kąta $\alpha$ jest równy

A$-\tfrac43$
B$\tfrac35$
C$-\tfrac34$
D$-\tfrac45$
PP16.8prawda / fałsz★★★ 0–1 pkt🔗

Oceń prawdziwość stwierdzeń.

  1. $\sin150^\circ=\tfrac12$
  2. $\cos120^\circ=\tfrac12$

Oceń prawdziwość każdego stwierdzenia (P — prawda, F — fałsz) i wybierz odpowiedni układ.

P/P1. P, 2. P
P/F1. P, 2. F
F/P1. F, 2. P
F/F1. F, 2. F
PP16.9odpowiedź krótka★★★ 0–2 pkt🔗

Kąt $\alpha$ jest ostry i spełnia warunek $\dfrac{2\sin\alpha-\cos\alpha}{\cos\alpha}=3$. Oblicz $\operatorname{tg}\alpha$.

✎ Samoocena wg schematu punktowania — ile punktów zdobył(a)byś?/ 2 pkt
PP16.10otwarte★★★ 0–2 pkt🔗

Kąt $\alpha$ spełnia warunki: $\operatorname{tg}\alpha=-2$ oraz $90^\circ\lt \alpha\lt 180^\circ$. Oblicz $\sin\alpha$ i $\cos\alpha$.

✎ Samoocena wg schematu punktowania — ile punktów zdobył(a)byś?/ 2 pkt
PP16.11zamknięte★★★ 0–1 pkt🔗

Wartość wyrażenia $2\sin30^\circ\cdot\cos60^\circ$ jest równa

A$1$
B$\tfrac14$
C$\tfrac{\sqrt3}{2}$
D$\tfrac12$
PP16.12zamknięte★★★ 0–1 pkt🔗

Wartość wyrażenia $\sin^2 60^\circ$ jest równa

A$\tfrac34$
B$\tfrac{\sqrt3}{2}$
C$\tfrac14$
D$\tfrac32$
PP16.13zamknięte★★★ 0–1 pkt🔗

Wartość wyrażenia $\tan60^\circ\cdot\tan30^\circ$ jest równa

A$\sqrt3$
B$1$
C$3$
D$\tfrac13$
PP16.14zamknięte★★★ 0–1 pkt🔗

Wartość wyrażenia $\cos^2 45^\circ-\sin^2 30^\circ$ jest równa

A$\tfrac12$
B$0$
C$\tfrac14$
D$\tfrac34$
PP16.15odpowiedź krótka★★★ 0–1 pkt🔗

Oblicz $\sin30^\circ+\cos60^\circ$.

✎ Samoocena wg schematu punktowania — ile punktów zdobył(a)byś?/ 1 pkt
LekcjeRazem.pl — prowadź korepetycje profesjonalnie. Tablica online, grafik, rozliczenia i AI w jednym miejscu. Sprawdź LekcjeRazem.pl.
Zacznij dziś

Zacznij naukę już dziś — to nic nie kosztuje

Załóż bezpłatne konto i otwórz dostęp do pełnego śledzenia postępów, planów nauki i quizów. Arkusze i zadania podstawowe są dostępne bez rejestracji. Już ponad 5 000 uczniów uczy się z Matematix.