Uczysz innych? Poznaj LekcjeRazem.pl →
PP17

Trójkąty: Pitagoras, pola, sinus i cosinus — klucz maturalny, poziom podstawowy

PriorytetAbardzo ważny
Częstotliwość7/7arkuszy 2020–2026
Punkty w arkuszuśr. 2,1 pkt (1–4)
Formy zadańzamknięte ABCD i odpowiedź krótka; otwarte 2 pkt
🔑 Sygnał: Dwa boki + kąt między nimi → $\frac12ab\sin\gamma$ i tw. cosinusów. Równoboczny → $h=\frac{a\sqrt3}{2}$.

🎯 Co musisz umieć

  • stosować twierdzenie Pitagorasa i rozpoznawać trójki pitagorejskie ($3,4,5$; $5,12,13$; $8,15,17$),
  • obliczać pole trójkąta wzorem $\frac12ah$ i $\frac12ab\sin\gamma$ oraz pola równoległoboku i rombu,
  • stosować twierdzenie cosinusów i sinusów,
  • znać zależności w trójkącie równobocznym i trójkątach $30^\circ$–$60^\circ$–$90^\circ$ oraz $45^\circ$–$45^\circ$–$90^\circ$.

🔍 Jak rozpoznać zadanie

  • dwa boki i kąt między nimi → pole $\frac12ab\sin\gamma$ albo trzeci bok z tw. cosinusów,
  • bok i kąt naprzeciw oraz okrąg opisany → tw. sinusów $\frac{a}{\sin\alpha}=2R$,
  • trójkąt równoboczny wpisany w okrąg / opisany na okręgu → $R=\frac{a\sqrt3}3$, $r=\frac{a\sqrt3}6$.

📘 Teoria w pigułce

  • Pitagoras: $a^2+b^2=c^2$ ($c$ — przeciwprostokątna). Odwrotnie: jeśli $a^2+b^2=c^2$, trójkąt jest prostokątny.
  • Pole: $P=\frac12ab\sin\gamma$; dla kąta rozwartego $\sin120^\circ=\sin60^\circ$, $\sin150^\circ=\frac12$.
  • Równoległobok: $P=ab\sin\alpha$; romb: $P=a^2\sin\alpha=\frac{e\cdot f}{2}$.
  • Tw. cosinusów: $c^2=a^2+b^2-2ab\cos\gamma$ (dla $\gamma=90^\circ$ to Pitagoras). Tw. sinusów: $\frac a{\sin\alpha}=\frac b{\sin\beta}=\frac c{\sin\gamma}=2R$.
  • Trójkąt równoboczny: $h=\frac{a\sqrt3}2$, $P=\frac{a^2\sqrt3}4$, $R=\frac23h$, $r=\frac13h$.

∑ Najważniejsze wzory

$P=\tfrac12ab\sin\gamma$
$c^2=a^2+b^2-2ab\cos\gamma$
$\dfrac{a}{\sin\alpha}=2R$
$P_\triangle=\dfrac{a^2\sqrt3}{4}$
$h=\dfrac{a\sqrt3}{2}$

⚙️ Algorytm krok po kroku

  1. Zrób szkic i zaznacz dane: boki, kąty, co jest przeciwprostokątną.
  2. Wybierz narzędzie: kąt prosty → Pitagoras/trygonometria; dwa boki i kąt między nimi → pole z sinusem lub tw. cosinusów.
  3. Podstaw wartości funkcji z tablic (uważaj na kąty rozwarte).
  4. Sprawdź sens: najdłuższy bok naprzeciw największego kąta.

⚠️ Najczęstsze pułapki

ŹleDobrzeDlaczego
✗ $\cos120^\circ=\tfrac12$✓ $\cos120^\circ=-\tfrac12$kąt rozwarty — cosinus ujemny
✗ pole rombu $a^2$✓ $a^2\sin\alpha$romb to nie kwadrat
✗ $P=\tfrac12ab\sin\gamma$ z kątem nie między $a$ i $b$✓ kąt musi leżeć między bokamisprawdź na szkicu
✗ $R=\tfrac{a\sqrt3}{6}$✓ $R=\tfrac{a\sqrt3}{3}$$\tfrac{a\sqrt3}6$ to promień wpisanego

✍️ Przykład wzorcowy typ zadania 21 z matury 2025

W trójkącie $ABC$ dane są $|AB|=8$, $|BC|=5$ oraz $|\angle ABC|=60^\circ$. Oblicz długość boku $AC$ oraz pole trójkąta $ABC$.

📊 Ślad w prawdziwych arkuszach CKE

Zadania autentyczne. Niżej są prawdziwe zadania z arkuszy CKE — numer i punktacja zgodne z oryginalnym arkuszem. Kliknij rok, aby otworzyć cały arkusz.

RokZadaniaPktCzego dotyczyło
2026zad. 22, 24.12 pktbok trójkąta równobocznego wpisanego w okrąg; pole trójkąta
2025zad. 211 pkttrójkąt z danymi $|AB|=11$, $|BC|=12$, $|\angle ABC|=60^\circ$
2024zad. 211 pktpole równoległoboku o bokach $3$ i $4$ z kątem $120^\circ$
2023zad. 201 pktiloczyn przekątnych rombu z kątem $150^\circ$
2022zad. 18, 19, 203 pktromb z kątem $60^\circ$; pole trójkąta równobocznego z wysokości; pole równoległoboku z kątem $120^\circ$
2021zad. 18, 19, 20, 224 pktpole z $\operatorname{tg}\alpha$; obwód z pola; wysokość dzieląca bok; kąty równoległoboku
2020zad. 22, 293 pktpola części prostokąta; trójkąt równoboczny z punktem na wysokości (2 pkt)

✍️ Trening: 15 zadań w formacie maturalnym

Zadania autorskie. To nie są przedruki z arkuszy — ułożyliśmy je w formacie maturalnym, na wzorów z tabeli „Ślad w arkuszach CKE” powyżej. Typ, punktacja i poziom trudności odpowiadają realnym zadaniom egzaminacyjnym.

Zadania zamknięte sprawdzają się po kliknięciu odpowiedzi (jedna próba). W otwartych porównaj swoje rozwiązanie z wzorcowym i wystaw samoocenę według schematu punktowania — wynik zapisze się na koncie.

PP17.1zamknięte★★★ 0–1 pkt🔗

Przeciwprostokątna trójkąta prostokątnego ma długość $13$, a jedna z przyprostokątnych — $5$. Pole tego trójkąta jest równe

A$30$
B$60$
C$32{,}5$
D$65$
PP17.2zamknięte★★★ 0–1 pkt🔗

Pole trójkąta równobocznego o boku $6$ jest równe

A$18\sqrt3$
B$9\sqrt3$
C$3\sqrt3$
D$36$
PP17.3zamknięte★★★ 0–1 pkt🔗

Pole trójkąta, w którym dwa boki mają długości $8$ i $5$, a kąt między nimi ma miarę $30^\circ$, jest równe

A$20$
B$10\sqrt3$
C$10$
D$40$
PP17.4zamknięte★★★ 0–1 pkt🔗

Romb ma bok długości $4$ i kąt ostry $30^\circ$. Pole tego rombu jest równe

A$16$
B$8\sqrt3$
C$4$
D$8$
PP17.5zamknięte★★★ 0–1 pkt🔗

Równoległobok ma boki długości $5$ i $6$ oraz kąt rozwarty $120^\circ$. Pole tego równoległoboku jest równe

A$15\sqrt3$
B$15$
C$30\sqrt3$
D$30$
PP17.6zamknięte★★★ 0–1 pkt🔗

W trójkącie dwa boki mają długości $5$ i $8$, a kąt między nimi ma miarę $60^\circ$. Trzeci bok ma długość

A$\sqrt{129}$
B$7$
C$13$
D$\sqrt{89}$
PP17.7zamknięte★★★ 0–1 pkt🔗

W trójkącie $ABC$ bok $BC$ ma długość $10$, a kąt $BAC$ ma miarę $30^\circ$. Promień okręgu opisanego na tym trójkącie jest równy

A$20$
B$5$
C$10$
D$10\sqrt3$
PP17.8prawda / fałsz★★★ 0–1 pkt🔗

Trójkąt ma boki długości $6$, $8$ i $10$. Oceń prawdziwość stwierdzeń.

  1. Ten trójkąt jest prostokątny.
  2. Pole tego trójkąta jest równe $48$.

Oceń prawdziwość każdego stwierdzenia (P — prawda, F — fałsz) i wybierz odpowiedni układ.

P/P1. P, 2. P
P/F1. P, 2. F
F/P1. F, 2. P
F/F1. F, 2. F
PP17.9odpowiedź krótka★★★ 0–2 pkt🔗

W okrąg o promieniu $4\sqrt3$ wpisano trójkąt równoboczny. Oblicz długość boku tego trójkąta.

✎ Samoocena wg schematu punktowania — ile punktów zdobył(a)byś?/ 2 pkt
PP17.10otwarte★★★ 0–2 pkt🔗

W trójkącie $ABC$ dane są $|AB|=6$, $|AC|=10$ oraz $|\angle BAC|=120^\circ$. Oblicz długość boku $BC$ oraz pole trójkąta $ABC$.

✎ Samoocena wg schematu punktowania — ile punktów zdobył(a)byś?/ 2 pkt
PP17.11zamknięte★★★ 0–1 pkt🔗

W trójkącie prostokątnym o przyprostokątnych $3$ i $4$ przeciwprostokątna jest równa

A$7$
B$12$
C$25$
D$5$
PP17.12zamknięte★★★ 0–1 pkt🔗

Pole trójkąta o podstawie $6$ i wysokości $4$ jest równe

A$12$
B$24$
C$10$
D$6$
PP17.13zamknięte★★★ 0–1 pkt🔗

W trójkącie prostokątnym o przyprostokątnych $6$ i $8$ przeciwprostokątna jest równa

A$14$
B$10$
C$48$
D$100$
PP17.14zamknięte★★★ 0–1 pkt🔗

Pole trójkąta prostokątnego o przyprostokątnych $5$ i $4$ jest równe

A$20$
B$9$
C$10$
D$6$
PP17.15odpowiedź krótka★★★ 0–1 pkt🔗

W trójkącie prostokątnym przyprostokątne mają $6$ i $8$. Oblicz przeciwprostokątną.

✎ Samoocena wg schematu punktowania — ile punktów zdobył(a)byś?/ 1 pkt
LekcjeRazem.pl — prowadź korepetycje profesjonalnie. Tablica online, grafik, rozliczenia i AI w jednym miejscu. Sprawdź LekcjeRazem.pl.
Zacznij dziś

Zacznij naukę już dziś — to nic nie kosztuje

Załóż bezpłatne konto i otwórz dostęp do pełnego śledzenia postępów, planów nauki i quizów. Arkusze i zadania podstawowe są dostępne bez rejestracji. Już ponad 5 000 uczniów uczy się z Matematix.