Zaokrąglanie liczb naturalnych

Kolejność działań: mnożenie wykonujemy przed dodawaniem.

$$3\cdot4=12$$

$$2+12=14$$

Pułapka: liczenie od lewej ($2+3=5$, potem $5\cdot4=20$) daje błędną odpowiedź A. Mnożenie ma pierwszeństwo.

Odpowiedź: C. $14$.

Porównujemy cyfra po cyfrze od lewej. Tysiące wszędzie równe ($3$), więc decydują setki:

$$9>8>0$$

Największa setka jest w $3908$.

Odpowiedź: C. $3908$.

Cyfra jedności to $7\ge5$, więc zaokrąglamy w górę:

$$47\approx50$$

Odpowiedź: B. $50$.

Krok 1 — nawias:

$$3+4=7$$

Krok 2 — mnożenie:

$$2\cdot7=14$$

Krok 3 — odejmowanie:

$$20-14=6$$

Kolejność: najpierw nawiasy, potem mnożenie i dzielenie, na końcu dodawanie i odejmowanie.

Odpowiedź: $6$.

Patrzymy na cyfrę dziesiątek — jest to $3$.

Cyfra mniejsza od $5$, więc zaokrąglamy w dół:

$$4738\approx4700$$

Odpowiedź: $4700$.

Cyfra dziesiątek to $2<5$, zaokrąglamy w dół:

$$324\approx300$$

Odpowiedź: $300$.

Porównujemy cyframi od lewej strony. Obie liczby mają tyle samo cyfr i zgadzają się na pozycji tysięcy ($3$) oraz setek ($0$).

Różnica jest na pozycji dziesiątek:

$$4<9 \quad\Rightarrow\quad 3049<3094$$

Odpowiedź: B. $3094$.

Rozkładamy na składniki: $24=20+4$.

$$20=\text{XX},\qquad 4=\text{IV}$$

$$24=\text{XXIV}$$

Zapamiętaj: mniejszy znak przed większym oznacza odejmowanie (IV to $5-1$).

Odpowiedź: XXIV.

$$234+567=801$$

Odpowiedź: $801$.

Krok 1 — znajdujemy cyfrę setek. To $5$ (w liczbie $4\underline{5}67$).

Krok 2 — patrzymy na cyfrę następną (dziesiątek): to $6$.

Krok 3 — reguła: cyfra $5$ lub większa oznacza zaokrąglenie w górę, a cyfry po zaokrąglanej pozycji zastępujemy zerami:

$$4567\approx4600$$

Odpowiedź: $4600$.

Potęgowanie to wielokrotne mnożenie:

$$2^5=2\cdot2\cdot2\cdot2\cdot2=32$$

Pułapka: $2\cdot5=10$ to mnożenie, a nie potęgowanie.

Odpowiedź: B. $32$.

$$8\cdot7=56$$

Odpowiedź: C. $56$.

Kolejność działań: dzielenie przed odejmowaniem.

Krok 1 — dzielenie:

$$36:4=9$$

Krok 2 — odejmowanie:

$$100-9=91$$

Pułapka: liczenie od lewej ($100-36=64$, potem $64:4=16$) daje błędny wynik. Dzielenie ma pierwszeństwo.

Odpowiedź: $91$.

Patrzymy na cyfrę setek — jest to $6$.

Cyfra co najmniej $5$, więc zaokrąglamy w górę:

$$2650\approx3000$$

Odpowiedź: $3000$.

Krok 1 — najpierw mnożenie:

$$3\cdot4=12$$

Krok 2 — dodawanie:

$$2+12=14$$

Odpowiedź: $14$.

Liczba w połowie odcinka to średnia obu końców:

$$\frac{20+30}{2}=\frac{50}{2}=25$$

Sprawdzenie: od $20$ do $25$ jest $5$ kroków i od $25$ do $30$ też $5$ — punkt leży dokładnie pośrodku.

Odpowiedź: A. $25$.

Rozbijamy zapis:

$$\text{XL}=50-10=40,\qquad \text{II}=2$$

$$40+2=42$$

Uwaga: X przed L oznacza odejmowanie. Gdyby było LX, byłoby $60$.

Odpowiedź: D. $42$.

Cyfra setek to $2<5$, więc w dół:

$$1250\approx1000$$

Odpowiedź: A. $1000$.

Kolejność: oba mnożenia wykonujemy przed dodawaniem.

Krok 1:

$$5\cdot6=30,\qquad 8\cdot3=24$$

Krok 2 — dodajemy wyniki:

$$30+24=54$$

Odpowiedź: $54$.

Krok 1 — odległość między liczbami:

$$200-140=60$$

Krok 2 — połowa tej odległości:

$$60:2=30$$

Krok 3 — szukana liczba:

$$140+30=170$$

Sprawdzenie średnią: $\frac{140+200}{2}=170$ ✔

Odpowiedź: $170$.

$$144:12=12$$

Odpowiedź: $12$.

Krok 1 — cyfra tysięcy: to $8$ (w liczbie $2\underline{8}\,764$).

Krok 2 — cyfra następna (setek): to $7$.

Krok 3 — zaokrąglamy w górę (bo $7\ge5$), pozostałe cyfry zerujemy:

$$28\,764\approx29\,000$$

Uwaga: zaokrąglenie w górę cyfry $8$ daje $9$ — gdyby było $9$, nastąpiłoby przeniesienie do kolejnej pozycji.

Odpowiedź: $29\,000$.

XIX: $\text{X}=10$, $\text{IX}=9$, razem $19$.

LXXV: $\text{L}=50$, $\text{XX}=20$, $\text{V}=5$, razem $75$.

CDL: $\text{CD}=500-100=400$, $\text{L}=50$, razem $450$.

Odpowiedź: $19$, $75$, $450$.

Krok 1 — najpierw nawias:

$$15+5=20$$

Krok 2 — mnożenie:

$$20\cdot3=60$$

Odpowiedź: $60$.

Krok 1 — nawias:

$$12+8=20$$

Krok 2 — dzielenie:

$$20:5=4$$

Rola nawiasu: bez nawiasu $12+8:5$ dałoby najpierw $8:5$, czyli zupełnie inny wynik. Nawias wymusza dodawanie jako pierwsze.

Odpowiedź: D. $4$.

Potęga dziesiątki ma tyle zer, ile wynosi wykładnik:

$$10^4=10\cdot10\cdot10\cdot10=10\,000$$

Odpowiedź: A. $10\,000$.

Cyfra jedności $6\ge5$, więc w górę:

$$86\approx90$$

Odpowiedź: D. $90$.

Krok 1 — nawias:

$$2\cdot3=6$$

Krok 2 — dzielenie:

$$48:6=8$$

Krok 3 — dodawanie:

$$8+7=15$$

Odpowiedź: $15$.

Wszystkie mają tę samą cyfrę tysięcy, więc porównujemy setki:

• $2005$ — setki $0$, dziesiątki $0$
• $2050$ — setki $0$, dziesiątki $5$
• $2055$ — setki $0$, dziesiątki $5$, jedności $5$
• $2500$ — setki $5$

$$2005<2050<2055<2500$$

Odpowiedź: $2005$, $2050$, $2055$, $2500$.

$$500-127=373$$

Odpowiedź: $373$.

Wypisujemy liczby spełniające warunek. Znak $\le$ oznacza, że $12$ należy, a znak $<$ oznacza, że $17$ nie należy:

$$12,\ 13,\ 14,\ 15,\ 16$$

Jest ich $5$.

Pułapka: dołączenie $17$ (błędna odpowiedź C) albo pominięcie $12$ (błędna odpowiedź A). Trzeba uważnie czytać znaki nierówności.

Odpowiedź: B. $5$.

Patrzymy na cyfrę jedności — jest to $6$, więc zaokrąglamy w górę:

$$8496\approx8500$$

Uwaga: dziewiątka w rzędzie dziesiątek „przekręca się” na zero i podnosi setki.

Odpowiedź: C. $8500$.

$$100:4=25$$

Odpowiedź: B. $25$.

Krok 1 — działanie w nawiasie. Wewnątrz też obowiązuje kolejność — najpierw mnożenie:

$$3\cdot4=12,\qquad 15-12=3$$

Krok 2 — mnożenie przed nawiasem:

$$2\cdot3=6$$

Krok 3 — dodawanie:

$$6+10=16$$

Odpowiedź: $16$.

Rozbijamy liczbę na rzędy:

$$47\,306=4\cdot10\,000+7\cdot1000+3\cdot100+0\cdot10+6$$

• cyfra setek: $3$
• cyfra tysięcy: $7$

Odpowiedź: setki $3$, tysiące $7$.

Krok 1 — mnożenie:

$$6\cdot9=54$$

Krok 2 — odejmowanie:

$$54-14=40$$

Odpowiedź: $40$.

Rozkładamy nazwę na pozycje:

• siedem tysięcy $=7000$
• pięćset $=500$
• trzy $=3$

$$7000+500+3=7503$$

Uwaga na zero: brak dziesiątek zapisujemy cyfrą $0$ — inaczej powstałoby błędne $753$.

Odpowiedź: $7503$.

Krok 1 — pierwsza potęga:

$$3^3=3\cdot3\cdot3=27$$

Krok 2 — druga potęga:

$$2^4=2\cdot2\cdot2\cdot2=16$$

Krok 3 — suma:

$$27+16=43$$

Odpowiedź: $43$.

Cyfra dziesiątek to $4<5$, więc w dół:

$$7649\approx7600$$

Odpowiedź: $7600$.

Gdy występuje samo dzielenie, liczymy od lewej do prawej:

$$36:6=6$$

$$6:2=3$$

Pułapka: policzenie najpierw $6:2=3$, a potem $36:3=12$ daje błędną odpowiedź A. Dzielenie nie jest łączne — kolejność ma znaczenie.

Odpowiedź: C. $3$.

W zapisie rzymskim znak I można powtórzyć najwyżej trzy razy. Liczbę $4$ zapisujemy jako IV, a nie IIII.

Pozostałe są poprawne: XIV $=14$, XC $=90$, MCM $=1900$.

Odpowiedź: B. IIII.

Mnożenie przez zero zawsze daje zero.

Odpowiedź: A. $0$.

Krok 1 — liczba dostarczonych zeszytów:

$$8\cdot50=400$$

Krok 2 — łączna liczba:

$$1250+400=1650$$

Zapis jednym wyrażeniem: $1250+8\cdot50=1650$ — mnożenie wykonujemy przed dodawaniem, więc nawias nie jest potrzebny.

Odpowiedź: w sklepie jest $1650$ zeszytów.

Największa — ustawiamy cyfry malejąco:

$$7530$$

Najmniejsza — ustawiamy rosnąco, ale zero nie może stać na początku (byłaby to liczba trzycyfrowa). Na pierwszym miejscu dajemy więc najmniejszą niezerową cyfrę, czyli $3$, a zero na drugie miejsce:

$$3057$$

Odpowiedź: najmniejsza $3057$, największa $7530$.

Krok 1 — pozostało:

$$340-185=155$$

Krok 2 — zaokrąglenie do dziesiątek (cyfra jedności $5\ge5$ → w górę):

$$155\approx160$$

Odpowiedź: zostało $155$ jabłek, w zaokrągleniu $160$.

Krok 1 — cyfra dziesiątek: to $4$ (w liczbie $6\underline{4}9$).

Krok 2 — cyfra następna (jedności): to $9$.

Krok 3 — zaokrąglamy w górę (bo $9\ge5$):

$$649\approx650$$

Uwaga: patrzymy tylko na cyfrę jedności. Chociaż liczba jest „prawie $600$”, do dziesiątek zaokrąglamy do $650$, a nie do $600$.

Odpowiedź: A. $650$.

Wypisujemy: $48$, $49$, $50$, $51$, $52$ — pięć liczb.

Sprawdzenie wzorem: $53-47-1=5$ ✔

Odpowiedź: D. $5$.

Krok 1 — mnożenie: $12\cdot0=0$.

Krok 2 — dodawanie: $0+12=12$.

Odpowiedź: C. $12$.

Kolejność działań: potęgowanie ma pierwszeństwo przed mnożeniem.

Krok 1 — potęga:

$$4^2=4\cdot4=16$$

Krok 2 — mnożenie:

$$3\cdot16=48$$

Pułapka: policzenie $3\cdot4=12$, a potem $12^2=144$ jest błędne — najpierw potęga, potem mnożenie.

Odpowiedź: $48$.

Do dziesiątek — patrzymy na jedności ($8$, w górę):

$$16\,750$$

Do setek — patrzymy na dziesiątki oryginału ($4$, w dół):

$$16\,700$$

Do tysięcy — patrzymy na setki oryginału ($7$, w górę):

$$17\,000$$

Ważna zasada: każde zaokrąglenie wykonujemy na liczbie pierwotnej, nie na wyniku poprzedniego. Zaokrąglając kolejno wynik, dostalibyśmy do setek $16\,800$ — wartość błędną.

Odpowiedź: $16\,750$, $16\,700$, $17\,000$.

Krok 1 — pasażerowie razem:

$$35+10=45$$

Krok 2 — wolne miejsca:

$$48-45=3$$

Odpowiedź: $3$ wolne miejsca.

Krok 1 — łączna liczba osób:

$$28+2=30$$

Krok 2 — koszt biletów:

$$30\cdot23=690\ \text{zł}$$

Zapis jednym wyrażeniem: $(28+2)\cdot23$ — tutaj nawias jest konieczny, bo najpierw musimy dodać osoby.

Odpowiedź: trzeba zapłacić $690$ zł.

Krok 1 — długość odcinka:

$$68-20=48$$

Krok 2 — jedna część:

$$48:4=12$$

Krok 3 — kolejne punkty:

$$20+12=32,\qquad 32+12=44,\qquad 44+12=56$$

Sprawdzenie: $56+12=68$ ✔ — czwarta część kończy się w $B$.

Odpowiedź: $32$, $44$, $56$.

Krok 1 — nawias: $8+2=10$.

Krok 2 — mnożenie: $6\cdot10=60$.

Krok 3 — odejmowanie: $100-60=40$.

Odpowiedź: $40$.

Kolejność: najpierw dzielenie i mnożenie, potem dodawanie i odejmowanie od lewej.

Krok 1 — dzielenie i mnożenie:

$$24:8=3,\qquad 3\cdot2=6$$

Krok 2 — wstawiamy wyniki:

$$56+3-6$$

Krok 3 — dodawanie i odejmowanie od lewej:

$$56+3=59,\qquad 59-6=53$$

Odpowiedź: $53$.

Najmniejsza. Zaokrąglamy w górę do $3400$, więc liczba musi zaczynać się co najmniej od połowy przedziału:

$$3350$$

Największa. Zaokrąglamy w dół do $3400$; jeszcze $3449$ daje $3400$, ale $3450$ zaokrągliłoby się już do $3500$:

$$3449$$

Sprawdzenie: $3350\approx3400$ ✔ oraz $3449\approx3400$ ✔, natomiast $3349\approx3300$ ✘

Odpowiedź: od $3350$ do $3449$.

Dzielimy zebraną kwotę przez cenę biletu:

$$256:8=32$$

Odpowiedź: $32$ bilety.

Krok 1 — liczba przywiezionych worków:

$$5\cdot144=720$$

Krok 2 — liczba rozwiezionych worków:

$$3\cdot160=480$$

Krok 3 — różnica:

$$720-480=240$$

Zapis jednym wyrażeniem: $5\cdot144-3\cdot160=720-480=240$ — oba mnożenia wykonujemy przed odejmowaniem.

Kontrola sensu: przywieziono więcej, niż rozwieziono, więc wynik dodatni jest sensowny.

Odpowiedź: w magazynie zostało $240$ worków.

Krok 1 — potęgi (mają pierwszeństwo):

$$5^3=125,\qquad 4^2=16$$

Krok 2 — mnożenie:

$$16\cdot2=32$$

Krok 3 — odejmowanie:

$$125-32=93$$

Kolejność działań: najpierw nawiasy, potem potęgi, dalej mnożenie i dzielenie, na końcu dodawanie i odejmowanie.

Odpowiedź: $93$.

Krok 1 — zaokrąglenie do setek. Patrzymy na cyfrę dziesiątek: $9\ge5$, więc setki zaokrąglamy w górę: $24\to25$ setek, czyli $2500$.

Krok 2 — zaokrąglenie do tysięcy. Patrzymy na cyfrę setek: $4<5$, więc tysiące w dół: $2000$.

Wniosek. Wynik zależy od tego, którą cyfrę „obserwujemy” — przy setkach decyduje cyfra dziesiątek, przy tysiącach cyfra setek. To ta sama liczba, ale różny stopień dokładności. $\quad∎$

Uwaga. Nie wolno zaokrąglać „etapami” (najpierw do setek, potem tysięcy) — daje to błędny wynik $2500\to3000$.