Start › Klasy › Fizyka — Klasa 2 LO › Ciepło właściwe i molowe

Ciepło właściwe i molowe

Fizyka — Klasa 2 LO — teoria, wzory, quizy i zadania do tego tematu.

📘Teoria 2

Temperatura i ciepło — różnica pojęć
Definicje:
  • Temperatura — miara średniej energii kinetycznej cząsteczek. Mierzona termometrem. Skale: Celsjusza (°C), Kelvina (K), Fahrenheita (°F). Przeliczenie: $T[\text{K}] = T[°\text{C}] + 273{,}15$
  • Ciepło $Q$ [J] — energia przekazywana między ciałami na skutek różnicy temperatur. Ciepło przepływa od ciała cieplejszego do zimniejszego.
  • Ciepło właściwe $c$ [J/(kg·K)]: $Q = mc\Delta T$
Prosto mówiąc: Temperatura to "jak gorące jest ciało" (miernik na termometrze). Ciepło to "ile energii cieplnej przepłynęło". Szklanka wody w 80°C ma wyższą temperaturę niż wanna w 40°C, ale wanna ma więcej ciepła (więcej masy!).
Bilansy cieplne: Ciepło oddane = Ciepło pobrane (gdy brak strat): $$m_1 c_1 (T_1 - T_m) = m_2 c_2 (T_m - T_2)$$ gdzie $T_m$ — temperatura mieszaniny.
Przykład: Do 200 g wody w 20°C wlewamy 100 g wody w 80°C. Temp. mieszaniny?
  1. $0{,}2 \cdot c \cdot (T_m - 20) = 0{,}1 \cdot c \cdot (80 - T_m)$
  2. $2(T_m - 20) = 80 - T_m$; $3T_m = 120$; $T_m = 40°C$
⚡ Zapamiętaj: $0$ K $= -273{,}15°C$ to zero absolutne — najniższa możliwa temperatura; poniżej tej granicy nie istnieje. Temperatura nie może być ujemna w skali Kelvina.
Ciepło właściwe i molowe (klasa 2 LO)

Właściwe

$Q=c m\Delta T$ — na jednostkę masy.

Molowe

Ciepło potrzebne do ogrzania jednego mola substancji o jeden kelwin.

Gazy

Rozróżniamy ciepło molowe przy stałej objętości i przy stałym ciśnieniu.

∑Wzory 2

Ciepło (klasa 2 LO)
$$Q=c m\Delta T$$

Co liczy: ciepło potrzebne do zmiany temperatury ciała.

Ciepło topnienia i parowania
$$Q_t = mL_t,\quad Q_p = mL_p$$

Do czego służy: Obliczanie energii potrzebnej do zmiany stanu skupienia (topnienie, parowanie) lub oddawanej przy krzepnięciu/skraplaniu — bez zmiany temperatury!

Zmienne

  • $Q$ — ciepło (J)
  • $m$ — masa (kg)
  • $L_t$ — ciepło topnienia substancji [J/kg]; lód: $L_t = 334\,000$ J/kg
  • $L_p$ — ciepło parowania [J/kg]; woda: $L_p = 2\,260\,000$ J/kg

Uwaga kluczowa

Podczas topnienia i parowania temperatura nie zmienia się! Ciepło jest zużywane wyłącznie na zmianę stanu skupienia (zrywanie wiązań między cząsteczkami).

Pełny bilans (ogrzewanie + topnienie)

$$Q = mc(T_t - T_0) + mL_t + mc'(T_f - T_t)$$

Przykład

Ile ciepła potrzeba do stopienia 500 g lodu w 0°C?

  1. $Q = 0{,}5 \cdot 334\,000 = 167\,000$ J $= 167$ kJ

⚠️ Częsty błąd: Ciepło topnienia/parowania to dodatkowe ciepło, ponad to, które zużywasz na samo ogrzewanie. Jeśli lód jest w −20°C, najpierw ogrzejesz do 0°C ($Q = mc\Delta T$), potem dopiero roztopisz ($Q = mL_t$).

🧩Quizy 1

✍Zadania dodatkowe 13

Zadania ćwiczeniowe ze zbiorów Matematix — z rozwiązaniami krok po kroku.

Zadanie nr 1

Ile ciepła potrzeba, aby ogrzać $3\ \text{kg}$ wody od $20^\circ\text{C}$ do $70^\circ\text{C}$? ($c = 4200\ \tfrac{\text{J}}{\text{kg}\cdot\text{K}}$)

Zadanie nr 2

Do ogrzania $0{,}5\ \text{kg}$ pewnej cieczy o $40\ \text{K}$ zużyto $50\,000\ \text{J}$ ciepła. Oblicz ciepło właściwe tej cieczy.

Zadanie nr 3

Wyjaśnij, dlaczego klimat w pobliżu dużych zbiorników wodnych jest łagodniejszy (mniejsze wahania temperatury).

Zadanie nr FZ15.1

Gaz pobrał $500$ J ciepła i wykonał pracę $200$ J. Oblicz zmianę jego energii wewnętrznej.

Zadanie nr FZ15.2

Oblicz zmianę energii wewnętrznej $2$ moli gazu jednoatomowego ogrzanego o $50$ K ($R=8{,}31$).

Zadanie nr FZ15.3

W przemianie izotermicznej gazu doskonałego:

A $Q=0$
B $Q=W_{gazu}$
C $\Delta U=Q$
D $W_{gazu}=0$
Zadanie nr FZ15.4

Gaz doskonały jednoatomowy ogrzewany jest raz izochorycznie, raz izobarycznie — za każdym razem o taki sam przyrost temperatury. Oceń prawdziwość stwierdzeń.

  1. Zmiana energii wewnętrznej gazu jest w obu przemianach taka sama.
  2. W przemianie izobarycznej gaz pobiera więcej ciepła niż w izochorycznej.
  3. W przemianie izochorycznej gaz wykonuje dodatnią pracę.

Oceń prawdziwość każdego stwierdzenia (P — prawda, F — fałsz) i wybierz odpowiedni układ.

P/P/P 1. P, 2. P, 3. P
P/P/F 1. P, 2. P, 3. F
P/F/P 1. P, 2. F, 3. P
P/F/F 1. P, 2. F, 3. F
F/P/P 1. F, 2. P, 3. P
F/P/F 1. F, 2. P, 3. F
F/F/P 1. F, 2. F, 3. P
F/F/F 1. F, 2. F, 3. F
Zadanie nr FZ15.5

Dwa mole gazu jednoatomowego ogrzano izobarycznie o $100$ K ($R=8{,}31$). Oblicz ciepło pobrane przez gaz oraz pracę, którą wykonał.

Zadanie nr FZ15.6

Silnik cieplny pobiera w każdym cyklu $800$ J ciepła i oddaje $600$ J. Oblicz pracę wykonaną w jednym cyklu i sprawność silnika.

Zadanie nr FZ15.7

Silnik Carnota pracuje między zbiornikami o temperaturach $600$ K i $300$ K. Oblicz jego maksymalną sprawność oraz pracę, jaką wykona, pobierając $1200$ J ciepła.

Zadanie nr FZ15.8

Gaz jednoatomowy przechodzi izochorycznie ze stanu $(p_1;V_1)$ do $3p_1$, a następnie izobarycznie do $3V_1$. Wyprowadź wzór na całkowite ciepło pobrane przez gaz w obu przemianach, wyrażone przez $p_1$ i $V_1$.

Zadanie nr FZ15.9

Gaz jednoatomowy w cyklu pobiera ciepło tylko w jednej przemianie: izobarycznym rozprężaniu od $V_1$ do $2V_1$ pod ciśnieniem $p_1$. Oblicz to ciepło w jednostkach $p_1V_1$ oraz podaj, jaka jego część zamieniła się w pracę gazu.

Zadanie nr FZ15.10

Gaz jednoatomowy przechodzi cykl: izotermiczne sprężanie w temperaturze $T_1$, izochoryczne ogrzanie i izobaryczne rozprężanie. Wykaż, że w całym cyklu zmiana energii wewnętrznej jest zerowa, i wyjaśnij, co z tego wynika dla ciepła i pracy w cyklu.

📄Zadania z arkuszy 5

Prawdziwe zadania z arkuszy egzaminacyjnych (matura, egzamin ósmoklasisty, próbne) dotyczące tego tematu.

Zadanie nr 6.3 · Matura 2026

Zadanie 6.3. Oblicz QAB — ciepło pobrane przez gaz w przemianie A → B.

Zadanie nr 8.2 · Matura 2024

Zadanie 8.2. Wyprowadź wzór na |ΔU₄₁| — wartość bezwzględną zmiany energii wewnętrznej gazu w przemianie G4 → G1 — za pomocą p₁ i V₁.

Zadanie nr 7.5 · Matura 2021

Ciepło molowe azotu przy stałej objętości $\approx21\,\tfrac{\text{J}}{\text{mol·K}}$. Ciepło wymienione przez azot z otoczeniem w przemianie $A$–$B$ wynosi (w zaokrągleniu do dwóch cyfr znaczących)

A $Q\approx130$ kJ
B $Q\approx130$ J
C $Q\approx52$ J
D $Q\approx52$ kJ
Zadanie nr 10 · Matura 2017

Rozgrzana stalowa kulka o promieniu $2$ cm i masie $260$ g, położona na poziomej tafli lodu ($0^\circ$C, grubość $3$ cm), roztopiła lód w miejscu zetknięcia i przeszła na drugą stronę. Oszacuj minimalną początkową temperaturę kulki. ($c_{stali}=460\,\tfrac{\text{J}}{\text{kg·K}}$, $c_t=335000\,\tfrac{\text{J}}{\text{kg}}$, $\rho_{lodu}=0{,}9\,\tfrac{\text{g}}{\text{cm}^3}$.)

Zadanie nr 7 · Matura 2015

Wymień trzy różne zjawiska powodujące stygnięcie otwartego naczynia z gorącą wodą.

Zacznij dziś

Zacznij naukę już dziś — to nic nie kosztuje

Załóż bezpłatne konto i otwórz dostęp do pełnego śledzenia postępów, planów nauki i quizów. Arkusze i zadania podstawowe są dostępne bez rejestracji. Już ponad 5 000 uczniów uczy się z Matematix.