PR16

Stereometria rozszerzona — klucz maturalny, poziom rozszerzony

PriorytetAbardzo ważny
Częstotliwość5/7arkuszy 2020–2026
Punkty w arkuszuśr. 3,4 pkt (0–6)
Formy zadańotwarte 4–5 pkt — kąty dwuścienne, przekroje, ostrosłupy nieprawidłowe
🔑 Sygnał: Ustal spodek wysokości. Kąt = kąt w nazwanym trójkącie. Kąt dwuścienny — wysokości z jednego punktu krawędzi.

🎯 Co musisz umieć

  • wyznaczać kąt między prostą a płaszczyzną oraz kąt dwuścienny (między ścianami),
  • wykorzystywać położenie spodka wysokości: środek okręgu opisanego (równe krawędzie boczne) lub wpisanego (równe kąty ścian),
  • obliczać pola przekrojów graniastosłupów i ostrosłupów,
  • stosować tw. cosinusów w trójkącie „przestrzennym”.

🔍 Jak rozpoznać zadanie

  • „kąt między ścianami bocznymi” → wysokości obu ścian opuszczone na wspólną krawędź z jednego punktu,
  • „wszystkie krawędzie boczne mają równą długość” → spodek w środku okręgu opisanego na podstawie,
  • „płaszczyzna przechodząca przez…” → przekrój; zidentyfikuj figurę.

📘 Teoria w pigułce

  • Kąt dwuścienny: w obu ścianach prowadzimy prostopadłe do wspólnej krawędzi z tego samego punktu; kąt między nimi liczymy z tw. cosinusów.
  • Ostrosłup prawidłowy trójkątny: spodek w środku trójkąta; $R=\frac{a\sqrt3}3$, $r=\frac{a\sqrt3}6$.
  • Równe krawędzie boczne ⇔ spodek wysokości to środek okręgu opisanego na podstawie; równe kąty nachylenia ścian ⇔ środek okręgu wpisanego.
  • Czworościan foremny: $V=\frac{a^3\sqrt2}{12}$. Kąt między ścianami ostrosłupa, którego wszystkie krawędzie są równe: $\cos\varphi=-\frac13$.

∑ Najważniejsze wzory

$V=\tfrac13P_pH$
$R=\tfrac{a\sqrt3}3,\ r=\tfrac{a\sqrt3}6$
$\cos\varphi=\dfrac{h_1^2+h_2^2-d^2}{2h_1h_2}$
$V_{\text{czworościanu}}=\dfrac{a^3\sqrt2}{12}$

⚙️ Algorytm krok po kroku

  1. Rysunek + oznaczenia; ustal spodek wysokości.
  2. Wskaż kąt jako kąt w konkretnym trójkącie (nazwij wierzchołki).
  3. Oblicz boki tego trójkąta (Pitagoras, pola, tw. cosinusów).
  4. Oblicz funkcję trygonometryczną kąta, potem objętość/pole.

⚠️ Najczęstsze pułapki

ŹleDobrzeDlaczego
✗ kąt ściany z krawędzią boczną✓ wysokość ściany i jej rzutdwa różne kąty
✗ kąt między ścianami — wysokości z różnych punktów krawędzi✓ z tego samego punktudefinicja kąta dwuściennego
✗ spodek zawsze w środku podstawy✓ tylko w ostrosłupie prawidłowymsprawdź, gdzie jest wysokość
✗ $\cos\varphi\lt 0$ → „błąd”✓ kąt między ścianami bywa rozwartyznak cosinusa

✍️ Przykład wzorcowy typ zadania 10 z matury 2025

Podstawą ostrosłupa $ABCDS$ jest kwadrat $ABCD$ o boku $6$, a krawędź $SA$ jest wysokością ostrosłupa i $|SA|=6$. Oblicz cosinus kąta między ścianami $SBC$ i $SDC$.

📊 Ślad w prawdziwych arkuszach CKE

RokZadaniaPktCzego dotyczyło
2026zad. 84 pktostrosłup prawidłowy trójkątny: długość okręgu opisanego na podstawie i cosinus kąta
2025zad. 105 pktostrosłup z krawędzią $SA$ jako wysokością — cosinus kąta między ścianami
20240 pktstereometria w optymalizacji (klucz PR19)
2023zad. 74 pktsześcian o krawędzi $6$ i punkt $S$ — kąt/przekrój
2022zad. 135 pktgraniastosłup prosty — kąt między przekątnymi ścian, $\sin\alpha=\frac{12}{13}$
20210 pktbrak zadania z tego klucza
2020zad. 146 pktostrosłup o podstawie trapezu, $\operatorname{tg}\alpha=\frac92$ — objętość

✍️ Trening: 10 zadań w formacie maturalnym

Zadania zamknięte sprawdzają się po kliknięciu odpowiedzi (jedna próba). W otwartych porównaj swoje rozwiązanie z wzorcowym i wystaw samoocenę według schematu punktowania — wynik zapisze się na koncie.

PR16.1odpowiedź krótka★★ 0–2 pkt🔗

Oblicz objętość czworościanu foremnego o krawędzi $6$.

✎ Samoocena wg schematu punktowania — ile punktów zdobył(a)byś?/ 2 pkt
PR16.2odpowiedź krótka★★ 0–2 pkt🔗

Ostrosłup prawidłowy trójkątny ma krawędź podstawy $6$ i wysokość $4$. Oblicz długość krawędzi bocznej.

✎ Samoocena wg schematu punktowania — ile punktów zdobył(a)byś?/ 2 pkt
PR16.3otwarte★★ 0–3 pkt🔗

Ostrosłup prawidłowy czworokątny ma krawędź podstawy $6$ i krawędź boczną $5$. Oblicz objętość i pole powierzchni bocznej.

✎ Samoocena wg schematu punktowania — ile punktów zdobył(a)byś?/ 3 pkt
PR16.4otwarte★★ 0–4 pkt🔗

Ostrosłup prawidłowy trójkątny ma krawędź podstawy $6$, a krawędź boczna jest nachylona do płaszczyzny podstawy pod kątem $60^\circ$. Oblicz objętość ostrosłupa i cosinus kąta nachylenia ściany bocznej do podstawy.

✎ Samoocena wg schematu punktowania — ile punktów zdobył(a)byś?/ 4 pkt
PR16.5otwarte★★ 0–4 pkt🔗

Dany jest sześcian $ABCDEFGH$ o krawędzi $6$ ($E$ nad $A$, $F$ nad $B$, $G$ nad $C$, $H$ nad $D$). Oblicz cosinus kąta nachylenia przekątnej $AG$ do płaszczyzny podstawy oraz pole przekroju sześcianu płaszczyzną $ACH$.

✎ Samoocena wg schematu punktowania — ile punktów zdobył(a)byś?/ 4 pkt
PR16.6otwarte★★★ 0–5 pkt🔗

Wszystkie krawędzie ostrosłupa prawidłowego czworokątnego mają długość $a$. Oblicz cosinus kąta między sąsiednimi ścianami bocznymi.

✎ Samoocena wg schematu punktowania — ile punktów zdobył(a)byś?/ 5 pkt
PR16.7otwarte★★ 0–4 pkt🔗

Promień okręgu wpisanego w podstawę ostrosłupa prawidłowego trójkątnego jest równy $2$, a ściana boczna jest nachylona do płaszczyzny podstawy pod kątem $60^\circ$. Oblicz objętość i pole powierzchni bocznej.

✎ Samoocena wg schematu punktowania — ile punktów zdobył(a)byś?/ 4 pkt
PR16.8otwarte★★ 0–3 pkt🔗

Stożek o wysokości $8$ jest wpisany w kulę o promieniu $5$ (wierzchołek i okrąg podstawy leżą na sferze). Oblicz objętość stożka.

✎ Samoocena wg schematu punktowania — ile punktów zdobył(a)byś?/ 3 pkt
PR16.9otwarte★★★ 0–5 pkt🔗

Graniastosłup prawidłowy czworokątny $ABCDEFGH$ ma krawędź podstawy $4$ i wysokość $6$ ($G$ nad $C$). Oblicz pole przekroju płaszczyzną $BDG$ oraz cosinus kąta nachylenia tego przekroju do płaszczyzny podstawy.

✎ Samoocena wg schematu punktowania — ile punktów zdobył(a)byś?/ 5 pkt
PR16.10otwarte★★★ 0–4 pkt🔗

Podstawą ostrosłupa $ABCS$ jest trójkąt prostokątny $ABC$ o przyprostokątnych $|AC|=6$ i $|BC|=8$. Wszystkie krawędzie boczne mają długość $13$. Oblicz objętość ostrosłupa.

✎ Samoocena wg schematu punktowania — ile punktów zdobył(a)byś?/ 4 pkt
Zacznij dziś

Zacznij naukę już dziś
— to nic nie kosztuje

Załóż bezpłatne konto i otwórz dostęp do pełnego śledzenia postępów, planów nauki i quizów. Arkusze i zadania podstawowe są dostępne bez rejestracji. Już ponad 5 000 uczniów uczy się z Matematix.

🚀 Załóż konto za darmo → 📄 Przeglądaj arkusze ✉️ Napisz do nas