PR04

Wielomiany i nierówności wymierne — klucz maturalny, poziom rozszerzony

PriorytetBważny po opanowaniu filarów
Częstotliwość4/7arkuszy 2020–2026
Punkty w arkuszuśr. 1,9 pkt (0–4)
Formy zadańrzadko samodzielnie; narzędzie w zadaniach z modułem, parametrem i pochodną
🔑 Sygnał: Pierwiastek z dzielników wyrazu wolnego → Horner → wężyk. Ułamki: wspólny mianownik, nie mnożyć!

🎯 Co musisz umieć

  • stosować twierdzenie Bézouta i twierdzenie o pierwiastkach wymiernych,
  • dzielić wielomiany (schemat Hornera) i wyznaczać resztę z dzielenia,
  • rozwiązywać nierówności wielomianowe metodą „wężyka”,
  • rozwiązywać nierówności wymierne (wspólny mianownik, dziedzina, iloczyn).

🔍 Jak rozpoznać zadanie

  • wielomian stopnia $\ge3$ bez oczywistego grupowania → szukaj pierwiastka wśród dzielników wyrazu wolnego,
  • „reszta z dzielenia przez $(x-1)(x+2)$” → reszta $ax+b$ i Bézout,
  • ułamek z niewiadomą w mianowniku po stronie nierówności.

📘 Teoria w pigułce

  • Bézout: $W(a)$ to reszta z dzielenia $W(x)$ przez $(x-a)$; $W(a)=0 \iff (x-a)\mid W(x)$.
  • Pierwiastki wymierne $\frac pq$ wielomianu o współczynnikach całkowitych: $p$ dzieli wyraz wolny, $q$ — współczynnik przy najwyższej potędze.
  • Wężyk: zaczynamy od prawej strony nad osią (gdy współczynnik wiodący $\gt 0$); przy pierwiastku parzystej krotności wężyk się „odbija”.
  • $\frac{f(x)}{g(x)}\ge0 \iff f(x)g(x)\ge0$ i $g(x)\ne0$. Nie mnożymy nierówności przez mianownik o nieznanym znaku!

∑ Najważniejsze wzory

$W(x)=(x-a)Q(x)+W(a)$
$R(x)=ax+b$ przy dzielniku stopnia $2$
$\dfrac fg\ge0 \iff fg\ge0,\ g\ne0$
pierwiastki: $\pm\dfrac{p}{q}$

⚙️ Algorytm krok po kroku

  1. Przenieś wszystko na jedną stronę (przy ułamkach — wspólny mianownik).
  2. Znajdź pierwiastek (dzielniki wyrazu wolnego), podziel schematem Hornera, rozłóż do końca.
  3. Zaznacz pierwiastki licznika i mianownika na osi (mianownik — kółka puste).
  4. Narysuj wężyk i odczytaj zbiór rozwiązań.

⚠️ Najczęstsze pułapki

ŹleDobrzeDlaczego
✗ $\frac{x+1}{x-2}\ge2 \Rightarrow x+1\ge2(x-2)$✓ $\frac{5-x}{x-2}\ge0$nie mnóż przez mianownik o nieznanym znaku
✗ dołączony pierwiastek mianownika✓ $x\ne2$ — kółko pustedziedzina
✗ wężyk przechodzi przez pierwiastek podwójny✓ odbija siękrotność parzysta
✗ reszta z dzielenia przez $(x-1)(x+2)$: liczba✓ $R(x)=ax+b$stopień reszty < stopnia dzielnika

✍️ Przykład wzorcowy umiejętność wykorzystywana w zad. 5 z matury 2026

Rozwiąż nierówność $x^3+2x^2-5x-6\le0$.

📊 Ślad w prawdziwych arkuszach CKE

RokZadaniaPktCzego dotyczyło
2026zad. 54 pktnierówność z $|x^2-9|$ — po opuszczeniu modułu nierówność wielomianowa
20250 pktpośrednio w zadaniach 11–12
20240 pktpośrednio (styczna w zad. 4)
20230 pktpośrednio (zad. 3 i 12)
2022zad. 94 pktreszta z dzielenia $W(x)$ przez $x+2$ i nierówność $W(x)\ge0$
2021zad. 3, 74 pktpodzielność $x^4+81$; nierówność wymierna $\frac{2x-1}{1-x}\le\frac{2+2x}{5x}$ (3 pkt)
2020zad. 11 pktpodzielność $x^{2019}-3x^{2000}+2x+6$ przez $x\pm1$

✍️ Trening: 10 zadań w formacie maturalnym

Zadania zamknięte sprawdzają się po kliknięciu odpowiedzi (jedna próba). W otwartych porównaj swoje rozwiązanie z wzorcowym i wystaw samoocenę według schematu punktowania — wynik zapisze się na koncie.

PR04.1odpowiedź krótka★★ 0–2 pkt🔗

Oblicz resztę z dzielenia wielomianu $W(x)=x^3-2x^2+3x-5$ przez dwumian $x-2$.

✎ Samoocena wg schematu punktowania — ile punktów zdobył(a)byś?/ 2 pkt
PR04.2odpowiedź krótka★★ 0–2 pkt🔗

Wyznacz $m$, dla którego liczba $2$ jest pierwiastkiem wielomianu $W(x)=x^3+mx^2-4x+4$.

✎ Samoocena wg schematu punktowania — ile punktów zdobył(a)byś?/ 2 pkt
PR04.3otwarte★★ 0–3 pkt🔗

Rozwiąż nierówność $x^3-3x^2-4x+12\ge0$.

✎ Samoocena wg schematu punktowania — ile punktów zdobył(a)byś?/ 3 pkt
PR04.4otwarte★★ 0–3 pkt🔗

Rozwiąż równanie $2x^3-3x^2-3x+2=0$.

✎ Samoocena wg schematu punktowania — ile punktów zdobył(a)byś?/ 3 pkt
PR04.5otwarte★★ 0–3 pkt🔗

Rozwiąż nierówność $\dfrac{x+1}{x-2}\ge2$.

✎ Samoocena wg schematu punktowania — ile punktów zdobył(a)byś?/ 3 pkt
PR04.6otwarte★★★ 0–4 pkt🔗

Rozwiąż nierówność $\dfrac{x^2-1}{x+3}\le x-1$.

✎ Samoocena wg schematu punktowania — ile punktów zdobył(a)byś?/ 4 pkt
PR04.7otwarte★★ 0–3 pkt🔗

Wielomian $W(x)=x^3+ax^2+bx-6$ jest podzielny przez dwumiany $x-1$ oraz $x+2$. Wyznacz $a$ i $b$ oraz trzeci pierwiastek tego wielomianu.

✎ Samoocena wg schematu punktowania — ile punktów zdobył(a)byś?/ 3 pkt
PR04.8otwarte★★★ 0–3 pkt🔗

Reszta z dzielenia wielomianu $W(x)$ przez $x-1$ jest równa $3$, a przez $x+2$ jest równa $-3$. Wyznacz resztę z dzielenia $W(x)$ przez $(x-1)(x+2)$.

✎ Samoocena wg schematu punktowania — ile punktów zdobył(a)byś?/ 3 pkt
PR04.9otwarte★★★ 0–3 pkt🔗

Wyznacz wszystkie wartości $m$, dla których wielomian $W(x)=x^3-3x+m$ ma pierwiastek podwójny.

✎ Samoocena wg schematu punktowania — ile punktów zdobył(a)byś?/ 3 pkt
PR04.10otwarte★★ 0–3 pkt🔗

Rozwiąż nierówność $x^4-5x^2+4\lt 0$.

✎ Samoocena wg schematu punktowania — ile punktów zdobył(a)byś?/ 3 pkt
Zacznij dziś

Zacznij naukę już dziś
— to nic nie kosztuje

Załóż bezpłatne konto i otwórz dostęp do pełnego śledzenia postępów, planów nauki i quizów. Arkusze i zadania podstawowe są dostępne bez rejestracji. Już ponad 5 000 uczniów uczy się z Matematix.

🚀 Załóż konto za darmo → 📄 Przeglądaj arkusze ✉️ Napisz do nas