Uczysz innych? Poznaj LekcjeRazem.pl →
PP19

Okrąg i kąty — klucz maturalny, poziom podstawowy

PriorytetAbardzo ważny
Częstotliwość7/7arkuszy 2020–2026
Punkty w arkuszuśr. 1,3 pkt (1–3)
Formy zadańzamknięte ABCD z rysunkiem (kąty wpisane i środkowe)
🔑 Sygnał: Wpisany = połowa środkowego. Dwa promienie → trójkąt równoramienny. Średnica → $90^\circ$.

🎯 Co musisz umieć

  • stosować zależność między kątem wpisanym i środkowym opartymi na tym samym łuku,
  • wykorzystywać trójkąt równoramienny $AOB$ ($|OA|=|OB|=r$),
  • stosować kąt wpisany oparty na półokręgu ($90^\circ$) i własność stycznej,
  • korzystać z warunków czworokąta wpisanego i opisanego oraz liczyć długość łuku i pole wycinka.

🔍 Jak rozpoznać zadanie

  • rysunek okręgu ze środkiem $O$ i trójkątem, pytanie o kąt „ostry $ABO$” → kąt środkowy + trójkąt równoramienny,
  • średnica w treści → kąt prosty,
  • czworokąt „wpisany w okrąg” / „opisany na okręgu”.

📘 Teoria w pigułce

  • Kąt wpisany jest równy połowie kąta środkowego opartego na tym samym łuku; kąty wpisane oparte na tym samym łuku są równe.
  • Kąt wpisany oparty na półokręgu (na średnicy) jest prosty.
  • Trójkąt $AOB$ ($O$ — środek) jest równoramienny: kąty przy podstawie $AB$ mają miarę $\frac{180^\circ-|\angle AOB|}{2}$.
  • Styczna jest prostopadła do promienia w punkcie styczności.
  • Czworokąt wpisany w okrąg: $\alpha+\gamma=\beta+\delta=180^\circ$. Czworokąt opisany na okręgu: $a+c=b+d$.

∑ Najważniejsze wzory

$\alpha_{\text{wpis}}=\tfrac12\alpha_{\text{środ}}$
$l=\dfrac{\alpha}{360^\circ}\cdot2\pi r$
$P_{\text{wycinka}}=\dfrac{\alpha}{360^\circ}\cdot\pi r^2$
$\alpha+\gamma=180^\circ$ (wpisany)
$a+c=b+d$ (opisany)

⚙️ Algorytm krok po kroku

  1. Zaznacz środek $O$ i narysuj promienie do punktów z treści.
  2. Ustal, na którym łuku oparty jest dany kąt wpisany — kąt środkowy na tym łuku jest dwa razy większy.
  3. W trójkątach z dwoma promieniami wykorzystaj równe kąty przy podstawie.
  4. Sprawdź, czy pytają o kąt ostry/rozwarty (czasem trzeba wziąć $360^\circ-\alpha$ lub $180^\circ-\alpha$).

⚠️ Najczęstsze pułapki

ŹleDobrzeDlaczego
✗ kąt wpisany = kąt środkowy✓ wpisany = połowa środkowegona tym samym łuku
✗ $|\angle AOB|=80^\circ \Rightarrow |\angle OAB|=80^\circ$✓ $|\angle OAB|=\frac{180^\circ-80^\circ}{2}=50^\circ$trójkąt równoramienny
✗ czworokąt wpisany: $\alpha=\gamma$✓ $\alpha+\gamma=180^\circ$przeciwległe dopełniają się
✗ łuk dla $120^\circ$: $\frac{120}{360}\pi r^2$✓ $\frac{120}{360}\cdot2\pi r$łuk — obwód, wycinek — pole

✍️ Przykład wzorcowy typ zadań 19–22 z matur 2023–2026

Punkty $A$, $B$, $C$ leżą na okręgu o środku $O$. Kąt $ACB$ ma miarę $65^\circ$ (punkt $C$ leży na dłuższym łuku $AB$). Miara kąta ostrego $OAB$ jest równa
A. $25^\circ$
B. $65^\circ$
C. $50^\circ$
D. $32{,}5^\circ$

📊 Ślad w prawdziwych arkuszach CKE

Zadania autentyczne. Niżej są prawdziwe zadania z arkuszy CKE — numer i punktacja zgodne z oryginalnym arkuszem. Kliknij rok, aby otworzyć cały arkusz.

RokZadaniaPktCzego dotyczyło
2026zad. 191 pktcztery punkty na okręgu, kąty $CDA$ i $COB$ → kąt $BOA$
2025zad. 191 pktkąt $BCA=50^\circ$ → kąt ostry $ABO$
2024zad. 221 pkttrójkąt wpisany, kąt $ACB=42^\circ$ → kąt $BAS$
2023zad. 211 pktkąt $ACO=70^\circ$ → kąt ostry $ABC$
2022zad. 171 pktkąt między cięciwą a średnicą okręgu
2021zad. 17, 21, 243 pktstyczna i kąt środkowy $80^\circ$; czworokąt wpisany; pola figur z kół
2020zad. 171 pktkąt wpisany przy kącie środkowym $118^\circ$

✍️ Trening: 15 zadań w formacie maturalnym

Zadania autorskie. To nie są przedruki z arkuszy — ułożyliśmy je w formacie maturalnym, na wzorów z tabeli „Ślad w arkuszach CKE” powyżej. Typ, punktacja i poziom trudności odpowiadają realnym zadaniom egzaminacyjnym.

Zadania zamknięte sprawdzają się po kliknięciu odpowiedzi (jedna próba). W otwartych porównaj swoje rozwiązanie z wzorcowym i wystaw samoocenę według schematu punktowania — wynik zapisze się na koncie.

PP19.1zamknięte★★★ 0–1 pkt🔗

Kąt środkowy ma miarę $110^\circ$. Kąt wpisany oparty na tym samym łuku ma miarę

A$55^\circ$
B$110^\circ$
C$220^\circ$
D$70^\circ$
PP19.2zamknięte★★★ 0–1 pkt🔗

Punkty $A$, $B$, $C$ leżą na okręgu o środku $O$, przy czym $|\angle ACB|=40^\circ$ ($C$ na dłuższym łuku $AB$). Miara kąta ostrego $OAB$ jest równa

A$40^\circ$
B$50^\circ$
C$80^\circ$
D$20^\circ$
PP19.3zamknięte★★★ 0–1 pkt🔗

Odcinek $AB$ jest średnicą okręgu, a punkt $C$ leży na tym okręgu. Kąt $CAB$ ma miarę $35^\circ$. Kąt $ABC$ ma miarę

A$35^\circ$
B$90^\circ$
C$55^\circ$
D$145^\circ$
PP19.4zamknięte★★★ 0–1 pkt🔗

Czworokąt $ABCD$ jest wpisany w okrąg, a kąt $DAB$ ma miarę $75^\circ$. Kąt $BCD$ ma miarę

A$75^\circ$
B$285^\circ$
C$15^\circ$
D$105^\circ$
PP19.5zamknięte★★★ 0–1 pkt🔗

Prosta jest styczna do okręgu o środku $O$ i promieniu $5$ w punkcie $A$. Punkt $B$ leży na tej prostej i $|AB|=12$. Odległość punktu $B$ od środka okręgu jest równa

A$13$
B$17$
C$7$
D$\sqrt{119}$
PP19.6zamknięte★★★ 0–1 pkt🔗

Długość łuku okręgu o promieniu $6$, na którym oparty jest kąt środkowy $120^\circ$, jest równa

A$12\pi$
B$4\pi$
C$2\pi$
D$8\pi$
PP19.7zamknięte★★★ 0–1 pkt🔗

Pole wycinka koła o promieniu $6$ wyznaczonego przez kąt środkowy $60^\circ$ jest równe

A$12\pi$
B$36\pi$
C$6\pi$
D$2\pi$
PP19.8prawda / fałsz★★★ 0–1 pkt🔗

Czworokąt opisany na okręgu ma kolejne boki długości $5,\ 7,\ 9,\ x$. Oceń prawdziwość stwierdzeń.

  1. $x=7$
  2. Obwód tego czworokąta jest równy $30$.

Oceń prawdziwość każdego stwierdzenia (P — prawda, F — fałsz) i wybierz odpowiedni układ.

P/P1. P, 2. P
P/F1. P, 2. F
F/P1. F, 2. P
F/F1. F, 2. F
PP19.9odpowiedź krótka★★★ 0–2 pkt🔗

Kąt środkowy $AOB$ ma miarę $(3x-10)^\circ$, a kąt wpisany $ACB$ oparty na tym samym łuku ma miarę $(x+10)^\circ$. Oblicz $x$ oraz miarę kąta $ACB$.

✎ Samoocena wg schematu punktowania — ile punktów zdobył(a)byś?/ 2 pkt
PP19.10otwarte★★★ 0–2 pkt🔗

Punkty $A$, $B$, $C$, $D$ leżą na okręgu (w tej kolejności), a odcinek $AC$ jest średnicą. Wiadomo, że $|\angle BAC|=28^\circ$ oraz $|\angle DCA|=40^\circ$. Oblicz miary wszystkich kątów czworokąta $ABCD$.

✎ Samoocena wg schematu punktowania — ile punktów zdobył(a)byś?/ 2 pkt
PP19.11zamknięte★★★ 0–1 pkt🔗

Kąt wpisany ma $30^\circ$. Kąt środkowy na tym samym łuku ma

A$30^\circ$
B$15^\circ$
C$90^\circ$
D$60^\circ$
PP19.12zamknięte★★★ 0–1 pkt🔗

Kąt środkowy ma miarę $140^\circ$. Kąt wpisany oparty na tym samym łuku ma miarę

A$70^\circ$
B$140^\circ$
C$280^\circ$
D$40^\circ$
PP19.13zamknięte★★★ 0–1 pkt🔗

Kąt środkowy ma $100^\circ$. Kąt wpisany na tym samym łuku ma

A$200^\circ$
B$50^\circ$
C$100^\circ$
D$25^\circ$
PP19.14zamknięte★★★ 0–1 pkt🔗

Obwód koła o promieniu $3$ jest równy

A$9\pi$
B$3\pi$
C$6\pi$
D$6$
PP19.15odpowiedź krótka★★★ 0–1 pkt🔗

Kąt środkowy oparty na łuku ma $140^\circ$. Oblicz kąt wpisany na tym samym łuku.

✎ Samoocena wg schematu punktowania — ile punktów zdobył(a)byś?/ 1 pkt
LekcjeRazem.pl — prowadź korepetycje profesjonalnie. Tablica online, grafik, rozliczenia i AI w jednym miejscu. Sprawdź LekcjeRazem.pl.
Zacznij dziś

Zacznij naukę już dziś — to nic nie kosztuje

Załóż bezpłatne konto i otwórz dostęp do pełnego śledzenia postępów, planów nauki i quizów. Arkusze i zadania podstawowe są dostępne bez rejestracji. Już ponad 5 000 uczniów uczy się z Matematix.