PP14

Ciąg arytmetyczny — klucz maturalny, poziom podstawowy

PriorytetAbardzo ważny
Częstotliwość7/7arkuszy 2020–2026
Punkty w arkuszuśr. 2,7 pkt (1–4)
Formy zadańABCD (wyraz ciągu), P/F, otwarte 2–3 pkt (raty, parametr)
🔑 Sygnał: Wszystko przez $a_1$ i $r$. Trzy kolejne wyrazy: $2b=a+c$. Malejący → $r\lt 0$.

🎯 Co musisz umieć

  • obliczać wyrazy ciągu z wzoru ogólnego i rekurencyjnego,
  • stosować wzór $a_n=a_1+(n-1)r$ i wzory na sumę $S_n$,
  • korzystać z warunku $2b=a+c$ dla trzech kolejnych wyrazów,
  • rozwiązywać zadania tekstowe (raty, oszczędności, rzędy krzeseł).

🔍 Jak rozpoznać zadanie

  • „każdy kolejny … o $30$ zł mniejszy / większy” → ciąg arytmetyczny,
  • „trzywyrazowy ciąg $(\dots,\dots,\dots)$ jest arytmetyczny” → $2b=a+c$,
  • dane dwa wyrazy (np. $a_3$ i $a_7$) → układ lub $a_7-a_3=4r$.

📘 Teoria w pigułce

  • Ciąg arytmetyczny: $a_{n+1}=a_n+r$. Różnica $r\gt 0$ — rosnący, $r\lt 0$ — malejący, $r=0$ — stały.
  • Różnica dwóch wyrazów: $a_m-a_k=(m-k)\cdot r$, np. $a_7-a_3=4r$.
  • Środkowy wyraz jest średnią sąsiednich: $a_n=\dfrac{a_{n-1}+a_{n+1}}{2}$.
  • Ciąg o wzorze $a_n=pn+q$ jest arytmetyczny o różnicy $r=p$.

∑ Najważniejsze wzory

$a_n=a_1+(n-1)r$
$S_n=\dfrac{a_1+a_n}{2}\cdot n$
$S_n=\dfrac{2a_1+(n-1)r}{2}\cdot n$
$2b=a+c$

⚙️ Algorytm krok po kroku

  1. Zapisz dane za pomocą $a_1$ i $r$ (np. $a_5=a_1+4r$).
  2. Rozwiąż układ lub skorzystaj z $a_m-a_k=(m-k)r$.
  3. Przy sumie wybierz wzór: znasz $a_n$ → $\frac{a_1+a_n}{2}n$; znasz $r$ → $\frac{2a_1+(n-1)r}{2}n$.
  4. Przy parametrze: $2b=a+c$, potem sprawdź dodatkowy warunek (rosnący/malejący).

⚠️ Najczęstsze pułapki

ŹleDobrzeDlaczego
✗ $a_{10}=a_1+10r$✓ $a_{10}=a_1+9r$od $a_1$ do $a_{10}$ jest $9$ kroków
✗ $a_3=7$, $a_7=19$ → $r=12$✓ $4r=12 \Rightarrow r=3$dzielimy przez liczbę kroków
✗ raty malejące o $20$: $r=20$✓ $r=-20$malejące → różnica ujemna
✗ dwie wartości $m$ w odpowiedzi✓ sprawdź warunek „rosnący/malejący”często jedna odpada

✍️ Przykład wzorcowy typ zadania 17 z matury 2024

Ciąg arytmetyczny $(a_n)$ spełnia warunki $a_4=11$ oraz $S_{10}=155$. Oblicz pierwszy wyraz i różnicę tego ciągu.

📊 Ślad w prawdziwych arkuszach CKE

RokZadaniaPktCzego dotyczyło
2026zad. 161 pkt$a_1=1$, $a_5=17$ → $a_9$
2025zad. 14.1, 154 pktciąg rekurencyjny; $m$ dla ciągu arytmetycznego malejącego (3 pkt)
2024zad. 15, 173 pktP/F o ciągu $a_n=(-1)^n(n-5)$; różnica z $a_3$ i $S_{15}$
2023zad. 15, 173 pktwyraz ciągu z wzoru ogólnego; raty malejące o $30$ zł
2022zad. 13, 14, 304 pkt$a_n=\frac{2n^2-30n}{n}$; różnica z $a_5$ i $a_{10}$; suma stu wyrazów (2 pkt)
2021zad. 14, 152 pktniedodatnie wyrazy $b_n=3n^2-25n$; warunek $a_3+a_5=58$
2020zad. 14, 152 pkt$a_n=2n^2$: $a_5-a_4$; suma wyrazów ciągu arytmetycznego

✍️ Trening: 10 zadań w formacie maturalnym

Zadania zamknięte sprawdzają się po kliknięciu odpowiedzi (jedna próba). W otwartych porównaj swoje rozwiązanie z wzorcowym i wystaw samoocenę według schematu punktowania — wynik zapisze się na koncie.

PP14.1zamknięte★★ 0–1 pkt🔗

Ciąg $(a_n)$ jest określony wzorem $a_n=3n-2$ dla $n\ge1$. Piąty wyraz tego ciągu jest równy

A$13$
B$15$
C$3$
D$17$
PP14.2zamknięte★★ 0–1 pkt🔗

W ciągu arytmetycznym $a_1=4$ i $r=-3$. Dziesiąty wyraz tego ciągu jest równy

A$-23$
B$-26$
C$-20$
D$34$
PP14.3zamknięte★★ 0–1 pkt🔗

W ciągu arytmetycznym $a_3=7$ oraz $a_7=19$. Różnica tego ciągu jest równa

A$3$
B$12$
C$4$
D$\tfrac{26}{7}$
PP14.4zamknięte★★ 0–1 pkt🔗

W ciągu arytmetycznym $(a_n)$ dane są $a_1=2$ oraz $a_5=14$. Dziewiąty wyraz tego ciągu jest równy

A$26$
B$28$
C$18$
D$23$
PP14.5zamknięte★★ 0–1 pkt🔗

Trzywyrazowy ciąg $(x-1,\ 5,\ 2x+3)$ jest arytmetyczny. Liczba $x$ jest równa

A$\tfrac83$
B$3$
C$2$
D$\tfrac43$
PP14.6zamknięte★★ 0–1 pkt🔗

Suma dwudziestu początkowych wyrazów ciągu arytmetycznego, w którym $a_1=3$ i $r=2$, jest równa

A$440$
B$410$
C$43$
D$880$
PP14.7zamknięte★★ 0–1 pkt🔗

Ciąg $(a_n)$ jest określony rekurencyjnie: $a_1=3$ oraz $a_{n+1}=a_n+4$ dla $n\ge1$. Wyraz $a_{10}$ jest równy

A$39$
B$43$
C$40$
D$35$
PP14.8prawda / fałsz★★ 0–1 pkt🔗

Ciąg $(a_n)$ jest określony wzorem $a_n=2n+7$ dla $n\ge1$. Oceń prawdziwość stwierdzeń.

  1. Ciąg $(a_n)$ jest arytmetyczny o różnicy $2$.
  2. Liczba $100$ jest wyrazem ciągu $(a_n)$.

Oceń prawdziwość każdego stwierdzenia (P — prawda, F — fałsz) i wybierz odpowiedni układ.

P/P1. P, 2. P
P/F1. P, 2. F
F/P1. F, 2. P
F/F1. F, 2. F
PP14.9otwarte★★ 0–2 pkt🔗

Pani Anna spłaciła pożyczkę w wysokości $7200$ zł w $16$ ratach. Każda kolejna rata była mniejsza od poprzedniej o $20$ zł. Oblicz wysokość pierwszej raty.

✎ Samoocena wg schematu punktowania — ile punktów zdobył(a)byś?/ 2 pkt
PP14.10otwarte★★★ 0–3 pkt🔗

Wyznacz wszystkie wartości $m$, dla których trzywyrazowy ciąg $(5m+4,\ m^2+1,\ 4-m)$ jest arytmetyczny i rosnący.

✎ Samoocena wg schematu punktowania — ile punktów zdobył(a)byś?/ 3 pkt
Zacznij dziś

Zacznij naukę już dziś
— to nic nie kosztuje

Załóż bezpłatne konto i otwórz dostęp do pełnego śledzenia postępów, planów nauki i quizów. Arkusze i zadania podstawowe są dostępne bez rejestracji. Już ponad 5 000 uczniów uczy się z Matematix.

🚀 Załóż konto za darmo → 📄 Przeglądaj arkusze ✉️ Napisz do nas