1
MATEMATIX

Polityka cookies

Obowiązuje od: 3 sierpnia 2025 r.
Podmiot prowadzący: AMKBIT Grzegorz Klekiel (serwis: MATEMATIX), ul. Mechaniczna 5s/2, 67-200 Głogów
NIP: PL6931875330  ·  REGON: 021 344 565  ·  tel. +48 455 405 228  ·  e-mail: firma@amkbit.pl
Start › Klasy › Chemia — Klasa 4 LO › Estry

Estry

Chemia — Klasa 4 LO — teoria, wzory, quizy i zadania do tego tematu.

📘Teoria 1

Estry
Estry to produkty reakcji kwasu z alkoholem (estryfikacji). Zawierają grupę estrową $-\text{COO}-$. Wiele z nich ma przyjemny, owocowy zapach.

Estryfikacja

Kwas karboksylowy reaguje z alkoholem (w obecności $\text{H}_2\text{SO}_4$ jako katalizatora), tworząc ester i wodę:

$\text{CH}_3\text{COOH} + \text{C}_2\text{H}_5\text{OH} \rightleftharpoons \text{CH}_3\text{COOC}_2\text{H}_5 + \text{H}_2\text{O}$

Produkt to octan etylu. Reakcja jest odwracalna.

Nazewnictwo i znaczenie

  • nazwa estru: nazwa reszty kwasowej + nazwa reszty alkoholowej (np. octan etylu),
  • estry to składniki zapachów owoców, aromatów spożywczych i perfum,
  • tłuszcze to estry glicerolu i wyższych kwasów tłuszczowych.
Hydroliza estru to reakcja odwrotna do estryfikacji — ester + woda → kwas + alkohol (w środowisku zasadowym powstają sól i alkohol; to podstawa zmydlania tłuszczów).

∑Wzory 1

Reakcja estryfikacji
$$\text{R}\!-\!\text{COOH} + \text{R}'\!-\!\text{OH} \rightleftharpoons \text{R}\!-\!\text{COO}\!-\!\text{R}' + \text{H}_2\text{O}$$

Do czego służy: opisuje otrzymywanie estru z kwasu i alkoholu.

Grupa –OH kwasu i atom wodoru z alkoholu łączą się w cząsteczkę wody; reszty kwasowa i alkoholowa tworzą ester. Katalizatorem jest zwykle stężony $\text{H}_2\text{SO}_4$.

🧩Quizy 1

▶Estry — quiz8 pyt. średni

✍Zadania 9

Zadanie nr 1

Napisz równanie reakcji estryfikacji kwasu octowego z etanolem. Nazwij powstały ester.

Zadanie nr 2

Z jakiego kwasu i jakiego alkoholu powstał ester o nazwie mrówczan metylu $\text{HCOOCH}_3$?

Zadanie nr 3

Wyjaśnij, na czym polega hydroliza estru i podaj jej produkty (w środowisku kwasowym).

Zadanie nr 31 · Matura 2021

Uzupełnij zdania (podkreśl). Przy użyciu równomolowej mieszaniny kwasu i alkoholu wydajność reakcji jest (niższa niż / równa / wyższa od) $85\%$. Reakcję prowadzi się w środowisku kwasowym, ponieważ jony H+ (katalizują tę reakcję / zwiększają wydajność). W środowisku zasadowym ester ulega hydrolizie, której produktami są butan-2-ol i (kwas etanowy / sól kwasu etanowego).

Zadanie nr 36 · Matura 2020

Bezwodniki kwasowe reagują z alkoholami i fenolami, dając estry i kwasy karboksylowe. Napisz równanie otrzymywania kwasu acetylosalicylowego, gdy jednym z substratów jest bezwodnik kwasu octowego (wzory półstrukturalne).

Zadanie nr 25 · Matura 2019

Detergent anionowy o wzorze CH3–(CH2)10–CH2–OSO3−Na+ otrzymuje się w reakcji estryfikacji alkoholu kwasem nieorganicznym, a następnie w reakcji z NaOH. Podaj wzory sumaryczne alkoholu i kwasu nieorganicznego.

Zadanie nr 34 · Matura 2017

Napisz wzór półstrukturalny organicznego produktu reakcji kwasu winowego z metanolem użytym w nadmiarze w środowisku stężonego H2SO4.

Zadanie nr 32 · Matura 2016

Kwas 2-hydroksypropanowy w reakcji ze związkiem X tworzy ester o wzorze sumarycznym C5H8O4. Każdemu atomowi węgla w cząsteczce X przypisuje się inny typ hybrydyzacji, a w cząsteczce X jest tylko jedna grupa funkcyjna. Ustal wzór związku X i napisz równanie reakcji otrzymywania estru (wzory półstrukturalne).

Zadanie nr 38 · Matura 2016

Kwas dehydroaskorbinowy pod działaniem wodnego roztworu NaOH ulega reakcji, w której rozrywa się wiązanie estrowe (otwarcie pierścienia). Uzupełnij schemat — podaj wzór półstrukturalny organicznego produktu tej reakcji.

Zacznij dziś

Zacznij naukę już dziś
— to nic nie kosztuje

Załóż bezpłatne konto i otwórz dostęp do pełnego śledzenia postępów, planów nauki i quizów. Arkusze i zadania podstawowe są dostępne bez rejestracji. Już ponad 5 000 uczniów uczy się z Matematix.

🚀 Załóż konto za darmo → 📄 Przeglądaj arkusze ✉️ Napisz do nas