FZ24

Fizyka kwantowa i atomowa — klucz maturalny, poziom rozszerzony

PriorytetAbardzo ważny
Częstotliwość2/5arkuszy 2022–2026
Punkty w arkuszuśr. 1,8 pkt (0–5)
Formy zadańidentyfikacja linii widmowej (3 pkt), obliczenie energii fotonu (3 pkt), P/F o fotonach
🔑 Sygnał: $\Delta E$ z poziomów Bohra, potem $\lambda=\tfrac{1240}{E[\text{eV}]}$ nm.

🎯 Co musisz umieć

  • stosować $E=hf=\dfrac{hc}{\lambda}$ i przeliczać energię na eV,
  • liczyć energie poziomów w atomie wodoru: $E_n=-\dfrac{13{,}6\ \text{eV}}{n^2}$,
  • stosować równanie Einsteina dla zjawiska fotoelektrycznego $hf=W+E_k$,
  • stosować hipotezę de Broglie’a $\lambda=\dfrac hp$.

🔍 Jak rozpoznać zadanie

  • „przejście z poziomu $n$ na $m$” → $\Delta E=E_m-E_n$, potem $\lambda=\dfrac{hc}{\Delta E}$,
  • „wybija elektrony z metalu” → zjawisko fotoelektryczne, praca wyjścia,
  • „linia widmowa o długości…” → sprawdź, któremu przejściu odpowiada,
  • „fale materii / dyfrakcja elektronów” → de Broglie.

📘 Teoria w pigułce

  • Foton: $E=hf=\dfrac{hc}{\lambda}$; $h=6{,}626\cdot10^{-34}$ J$\cdot$s, $1$ eV $=1{,}6\cdot10^{-19}$ J.
  • Model Bohra dla wodoru: $E_n=-\dfrac{13{,}6}{n^2}$ eV; przejście $n\to m$ ($n\gt m$) emituje foton o energii $E_n-E_m$.
  • Seria Balmera (przejścia na $n=2$) leży w zakresie widzialnym — stąd linie widma wodoru.
  • Zjawisko fotoelektryczne: $hf=W+E_{k\,max}$; poniżej częstotliwości progowej nie ma emisji, niezależnie od natężenia światła.
  • Dualizm: $\lambda=\dfrac{h}{p}$ — im większy pęd, tym krótsza fala materii.
  • Im większa różnica poziomów, tym większa energia fotonu i krótsza fala: $\lambda\propto\dfrac{1}{\Delta E}$.

∑ Najważniejsze wzory

$E=hf=\dfrac{hc}{\lambda}$
$E_n=-\dfrac{13{,}6\ \text{eV}}{n^2}$
$hf=W+E_k$
$\lambda=\dfrac hp$
$1\ \text{eV}=1{,}6\cdot10^{-19}$ J

⚙️ Algorytm krok po kroku

  1. Wypisz poziomy energetyczne biorące udział w przejściu.
  2. Policz $\Delta E$ w eV, a potem zamień na dżule (jeśli trzeba).
  3. $\lambda=\dfrac{hc}{\Delta E}$ — pamiętaj o jednostkach ($hc\approx1240\ \text{eV}\cdot$nm).
  4. W fotoefekcie: energia fotonu minus praca wyjścia = maksymalna energia kinetyczna.
  5. Sprawdź: światło widzialne to $1{,}8$–$3{,}1$ eV.

⚠️ Najczęstsze pułapki

ŹleDobrzeDlaczego
✗ $E_n$ dodatnie✓ poziomy są ujemnezero energii to elektron swobodny
✗ większa energia = dłuższa fala✓ odwrotnie$\lambda=\tfrac{hc}{E}$
✗ silniejsze światło wybija elektrony✓ liczy się częstotliwośćnatężenie zmienia tylko liczbę elektronów
✗ pomylenie eV i J✓ $1$ eV $=1{,}6\cdot10^{-19}$ Jnajczęstszy błąd rachunkowy

✍️ Przykład wzorcowy typ zadania 11.2 z matury 2025 i 11.1 z matury 2022

Oblicz energię (w eV) i długość fali fotonu emitowanego przez atom wodoru przy przejściu z poziomu $n=4$ na $n=2$. Przyjmij $E_n=-\dfrac{13{,}6}{n^2}$ eV oraz $hc\approx1240\ \text{eV}\cdot$nm.

📊 Ślad w prawdziwych arkuszach CKE

RokZadaniaPktCzego dotyczyło
20260 pktbrak osobnego zadania
2025zad. 11.1–11.24 pktatom wodoru: porównanie $\lambda_{53}$ i $\lambda_{43}$ oraz obliczenie energii fotonu $E_{42}$
20240 pktbrak osobnego zadania
20230 pktbrak osobnego zadania
2022zad. 11.1–11.25 pktwidmo emisyjne wodoru i helu: identyfikacja linii wodoru oraz P/F o energiach fotonów

✍️ Trening: 10 zadań w formacie maturalnym

Zadania zamknięte sprawdzają się po kliknięciu odpowiedzi (jedna próba). W otwartych porównaj swoje rozwiązanie z wzorcowym i wystaw samoocenę według schematu punktowania — wynik zapisze się na koncie.

FZ24.1odpowiedź krótka★★ 0–2 pkt🔗

Oblicz energię fotonu o długości fali $620$ nm (przyjmij $hc=1240\ \text{eV}\cdot$nm).

✎ Samoocena wg schematu punktowania — ile punktów zdobył(a)byś?/ 2 pkt
FZ24.2odpowiedź krótka★★ 0–2 pkt🔗

Oblicz energię poziomu $n=3$ w atomie wodoru.

✎ Samoocena wg schematu punktowania — ile punktów zdobył(a)byś?/ 2 pkt
FZ24.3zamknięte★★ 0–1 pkt🔗

Foton emitowany przy przejściu $5\to3$ w atomie wodoru ma — w porównaniu z fotonem emitowanym przy przejściu $4\to3$ — energię i długość fali:

Amniejszą energię i mniejszą $\lambda$
Bwiększą energię i mniejszą $\lambda$
Cwiększą energię i większą $\lambda$
Dtaką samą energię
FZ24.4prawda / fałsz★★ 0–1 pkt🔗

Rozważamy zjawisko fotoelektryczne zewnętrzne. Oceń prawdziwość stwierdzeń.

  1. Zwiększenie natężenia padającego światła zwiększa maksymalną energię kinetyczną elektronów.
  2. Poniżej pewnej częstotliwości progowej zjawisko fotoelektryczne nie zachodzi.
  3. Maksymalna energia kinetyczna elektronów rośnie liniowo wraz z częstotliwością światła.

Oceń prawdziwość każdego stwierdzenia (P — prawda, F — fałsz) i wybierz odpowiedni układ.

P/P/P1. P, 2. P, 3. P
P/P/F1. P, 2. P, 3. F
P/F/P1. P, 2. F, 3. P
P/F/F1. P, 2. F, 3. F
F/P/P1. F, 2. P, 3. P
F/P/F1. F, 2. P, 3. F
F/F/P1. F, 2. F, 3. P
F/F/F1. F, 2. F, 3. F
FZ24.5otwarte★★ 0–2 pkt🔗

Praca wyjścia dla pewnego metalu wynosi $2{,}3$ eV. Oblicz maksymalną energię kinetyczną elektronów wybijanych światłem o długości fali $400$ nm ($hc=1240\ \text{eV}\cdot$nm).

✎ Samoocena wg schematu punktowania — ile punktów zdobył(a)byś?/ 2 pkt
FZ24.6otwarte★★ 0–3 pkt🔗

Oblicz najdłuższą falę światła, która wywoła efekt fotoelektryczny dla metalu o pracy wyjścia $4{,}0$ eV.

✎ Samoocena wg schematu punktowania — ile punktów zdobył(a)byś?/ 3 pkt
FZ24.7otwarte★★★ 0–3 pkt🔗

Oblicz długości fal emitowanych przy przejściach $3\to2$ i $4\to2$ w atomie wodoru i ustal, która linia jest bardziej czerwona.

✎ Samoocena wg schematu punktowania — ile punktów zdobył(a)byś?/ 3 pkt
FZ24.8otwarte★★★ 0–4 pkt🔗

Oblicz długość fali de Broglie’a elektronu rozpędzonego napięciem $100$ V ($h=6{,}63\cdot10^{-34}$, $m=9{,}11\cdot10^{-31}$ kg, $e=1{,}6\cdot10^{-19}$ C).

✎ Samoocena wg schematu punktowania — ile punktów zdobył(a)byś?/ 4 pkt
FZ24.9otwarte★★★ 0–4 pkt🔗

Oblicz energię jonizacji atomu wodoru ze stanu podstawowego oraz minimalną długość fali fotonu zdolnego zjonizować ten atom.

✎ Samoocena wg schematu punktowania — ile punktów zdobył(a)byś?/ 4 pkt
FZ24.10otwarte★★★ 0–4 pkt🔗

W widmie emisyjnym mieszaniny wodoru i helu zaobserwowano linię o długości $434$ nm. Sprawdź rachunkiem, czy może ona pochodzić od wodoru, i wskaż odpowiednie przejście.

✎ Samoocena wg schematu punktowania — ile punktów zdobył(a)byś?/ 4 pkt
Zacznij dziś

Zacznij naukę już dziś
— to nic nie kosztuje

Załóż bezpłatne konto i otwórz dostęp do pełnego śledzenia postępów, planów nauki i quizów. Arkusze i zadania podstawowe są dostępne bez rejestracji. Już ponad 5 000 uczniów uczy się z Matematix.

🚀 Załóż konto za darmo → 📄 Przeglądaj arkusze ✉️ Napisz do nas