„Rozmowa Mistrza Polikarpa ze Śmiercią"

Śmierć jest upersonifikowana — ma postać szpetnego, gnijącego szkieletu z kosą. Taki obraz jest makabryczny, a zarazem groteskowy (budzi grozę i uśmiech). Efekt: unaocznienie nieuchronności śmierci i skłonienie odbiorcy do refleksji (memento mori).

Dydaktyzm to nastawienie na pouczenie. Utwór uczy, że śmierć jest nieunikniona i dotyczy każdego (memento mori), więc trzeba żyć sprawiedliwie i przygotować się na nią. Rozmowa ze Śmiercią przekazuje tę naukę w przystępnej, obrazowej formie.

Śmierć zapowiada, że zabierze ludzi wszystkich stanów — króla i żebraka, mądrego i głupiego, bogatego i biednego. Nikt jej nie uniknie ani nie przekupi. To średniowieczna nauka o równości wobec śmierci (motyw danse macabre).

Rozwiązanie

W „Rozmowie Mistrza Polikarpa ze Śmiercią” zalecana jest postawa ascetyczna i pobożna — należy żyć skromnie, gardzić dobrami doczesnymi (bo przeminą „jak obłoki”) i troszczyć się o duszę oraz zbawienie, pamiętając o śmierci. W „Wiośnie” Morsztyna zalecana jest natomiast postawa hedonistyczna (carpe diem) — trzeba korzystać z życia i jego przyjemności, póki się je ma („Zarwij, co możesz, dobrych dni”), bo życie jest krótkie i szybko przemija. Postawy te są przeciwstawne: pierwsza nakazuje wyrzeczenie i troskę o duszę, druga — używanie doczesnego życia.