Notatka syntetyzująca

Syntetyczność (łączenie treści obu tekstów), obiektywizm (bez własnych opinii), zwięzłość (limit słów), spójność (wskazanie relacji między tekstami: zgodność/różnica/uzupełnianie).

Np.: „oba teksty…", „podobnie…", „natomiast…", „w przeciwieństwie do…". Także: „autor pierwszego tekstu…, z kolei drugi…", „oba źródła zgodnie wskazują…", „uzupełniając tę myśl…".

Streszczenie skraca jeden tekst, oddając jego treść. Notatka syntetyzująca łączy i zestawia dwa teksty — pokazuje, co je łączy i różni, tworząc z nich jedną spójną całość. Wymaga więc dodatkowo umiejętności porównywania i syntezy, a nie tylko skracania.

Przykładowa notatka syntetyzująca (ok. 75 wyrazów):

Inteligentne budynki i domy znacząco wpływają na codzienne życie człowieka. Ryszard Tadeusiewicz zwraca uwagę na ich zalety: integracja instalacji zwiększa wygodę, prestiż i bezpieczeństwo użytkowników oraz pozwala oszczędzać energię i pieniądze. Bartosz Słupczewski dostrzega natomiast, że urządzenia internetu rzeczy, obok udogodnień, niosą realne zagrożenia — narażają mieszkańców na ataki cyberprzestępców i utratę prywatności. Wpływ inteligentnych budynków na życie człowieka ma więc dwie strony: ułatwia funkcjonowanie, lecz wymaga dbałości o bezpieczeństwo danych.

Zasady oceny: notatka powinna zawierać syntezę obu tekstów (wspólne stanowisko + różnice), być spójna, mieścić się w limicie 60–90 wyrazów i być poprawna językowo.

Rozwiązanie

Przykładowa notatka (ok. 75 słów): Oba teksty podejmują temat odkrywania kosmosu jako potrzeby człowieka. Carl Sagan w „Błękitnej kropce” pokazuje, że kieruje nami przede wszystkim ciekawość poznawcza — badając planety, poznajemy początki własnego świata i samych siebie, choć dalekie podróże ogranicza brak pieniędzy. Marta Trepczyńska w „Ziemi 2.0” przedstawia inną potrzebę: poszukiwanie miejsca do życia poza Ziemią (Mars, Wenus, Księżyc), któremu przeszkadzają nieprzyjazne warunki. Mimo ograniczeń człowiek nieustannie dąży do poznawania kosmosu.

Rozwiązanie

Przykładowe streszczenie (ok. 55 słów): Józef Tischner wspomina lekturę książki Heideggera „Co znaczy myśleć?”. Uderzyło go zdanie, że wciąż jeszcze nie myślimy — mimo nauki i techniki, które tylko kalkulują, nie pytając o sens i wartości. Myślenia, jak chodzenia, trzeba uczyć się od filozofów. Ponieważ bezmyślność jest największym zagrożeniem, myślenia trzeba uczyć się wciąż na nowo.

Rozwiązanie

Przykładowe streszczenie (ok. 55 słów): Ryszard Koziołek pisze o powieści historycznej jako reakcji na przytłaczającą historię XIX wieku. Przypomina, że fikcja literacka (za Arystotelesem) dopełnia i oswaja historię. Na przykładzie „Trylogii” Sienkiewicza pokazuje jej „terapeutyczne” działanie: przenosząc akcję w XVII wiek, pisarz uwalniał czytelników od determinizmu klęsk i dawał pokrzepiający obraz „klęski przezwyciężonej”.

Rozwiązanie

Przykładowe streszczenie (ok. 55 słów): Wojciech Bonowicz — z przymrużeniem oka — proponuje założenie Biura Tłumaczeń w Języku Polskim. Zauważa, że ludzie mówiący tym samym językiem coraz gorzej się rozumieją, często przekręcają cudze słowa, by kogoś ośmieszyć. Potrzebni są więc „tłumacze wewnątrzjęzykowi” i mediatorzy, którzy pomagaliby dojść do porozumienia. Tekst jest ironicznym komentarzem do współczesnych problemów komunikacji.

Rozwiązanie

Przykładowe streszczenie (ok. 50 słów): Ryszard Koziołek pisze o Henryku Sienkiewiczu — pisarzu wciąż obecnym w polskiej kulturze, którego twórczość stała się „oczywistą” klasyką. Przypomina go jako nowoczesnego światowca i celebrytę, autora znanego za granicą dzięki „Quo vadis”. Proponuje, by na stulecie śmierci pisarza spojrzeć na niego na nowo — „zdziwić się Sienkiewiczem”.

Rozwiązanie

Przykładowe streszczenie (ok. 50 słów): Autorzy analizują wizję świata w „Lalce” Prusa. Bohaterowie postrzegają człowieka jako bezwolną marionetkę czy liść miotany wiatrem, a stary subiekt doświadcza trwogi wobec chaosu świata. Powieść daje jednak odpowiedź: przyjaźń, życzliwość i troskę o bliźniego. Dzięki nim człowiek „nie wszystek umiera” — jego życie nie jest daremne.

Rozwiązanie

Przykładowe streszczenie (ok. 50 słów): Jerzy Bralczyk omawia mody we współczesnym języku publicznym. Wskazuje dwie dominujące tendencje: nastawienie na funkcjonalność (skuteczność wypowiedzi) oraz na atrakcyjność. Zauważa, że coraz częściej godzimy się na perswazję i manipulację, a atrakcyjne, przesadne komunikaty — sięgające po wulgaryzację — są społecznie akceptowane, bo sami chcemy być nimi uwodzeni.