Notatka syntetyzująca

Jak to rozwiązać — przedstaw i zestaw stanowiska (3 pkt treść + 1 pkt język)

Krzemińska (tekst 1): warto sięgać po tradycyjne nośniki ze względu na zalety, których nie dają cyfrowe (trwałość, prostota, estetyka), choć korzystanie z cyfrowych jest nieuniknione.

Szewczyk (tekst 2): cyfrowe sposoby przechowywania są lepsze — pojemniejsze, o większym zasięgu, łatwe do przeszukiwania.

Zestawienie: punkt wspólny — potrzeba utrwalania wiedzy i związek z postępem cywilizacyjnym; rozbieżność — tekst 1 akcentuje zalety tradycyjnych i ograniczenia cyfrowych, tekst 2 — odwrotnie.

Przykład (76 wyrazów): „Autorzy oceniają tradycyjne i cyfrowe sposoby przechowywania informacji jako odpowiedzi na potrzebę utrwalania wiedzy. Krzemińska uważa, że powinniśmy korzystać z tradycyjnych nośników, bo elektroniczne są mniej trwałe i bardziej zawodne niż papier, który jest łatwiejszy w użyciu; podkreśla jednak, że korzystanie z cyfrowych jest nieuniknione. Szewczyk opowiada się za cyfrowymi sposobami zapisu — nie mają one ograniczeń tradycyjnych, np. małej pojemności i nietrwałości."

✔ Zgodne z kluczem: A) stanowisko każdego autora, B) zestawienie, C) spójność, D) 60–90 wyrazów. Uwaga: samo wyliczenie wad i zalet ≠ przedstawienie stanowiska.

Przykładowa notatka syntetyzująca (ok. 75 wyrazów):

Inteligentne budynki i domy znacząco wpływają na codzienne życie człowieka. Ryszard Tadeusiewicz zwraca uwagę na ich zalety: integracja instalacji zwiększa wygodę, prestiż i bezpieczeństwo użytkowników oraz pozwala oszczędzać energię i pieniądze. Bartosz Słupczewski dostrzega natomiast, że urządzenia internetu rzeczy, obok udogodnień, niosą realne zagrożenia — narażają mieszkańców na ataki cyberprzestępców i utratę prywatności. Wpływ inteligentnych budynków na życie człowieka ma więc dwie strony: ułatwia funkcjonowanie, lecz wymaga dbałości o bezpieczeństwo danych.

Zasady oceny: notatka powinna zawierać syntezę obu tekstów (wspólne stanowisko + różnice), być spójna, mieścić się w limicie 60–90 wyrazów i być poprawna językowo.

Rozwiązanie

Przykładowa notatka (ok. 75 słów): Oba teksty podejmują temat odkrywania kosmosu jako potrzeby człowieka. Carl Sagan w „Błękitnej kropce” pokazuje, że kieruje nami przede wszystkim ciekawość poznawcza — badając planety, poznajemy początki własnego świata i samych siebie, choć dalekie podróże ogranicza brak pieniędzy. Marta Trepczyńska w „Ziemi 2.0” przedstawia inną potrzebę: poszukiwanie miejsca do życia poza Ziemią (Mars, Wenus, Księżyc), któremu przeszkadzają nieprzyjazne warunki. Mimo ograniczeń człowiek nieustannie dąży do poznawania kosmosu.

Jak to rozwiązać — przedstaw i zestaw stanowiska (3 pkt treść + 1 pkt język)

Stanowisko tekstu 1 (Luecke): próby oszczędzania czasu paradoksalnie nie uwalniają człowieka spod jego presji; upływ czasu jest nieuchronny i niezależny od człowieka.

Stanowisko tekstu 2 (Gadomska): człowiek może świadomie zmienić sposób postrzegania czasu — ma nad nim pewną kontrolę (zależnie od wieku, nowych doświadczeń, uważności).

Zestawienie: tekst 1 — nieuchronność / aspekt technologiczny / bezradność; tekst 2 — względność postrzegania / aspekt psychologiczny / poczucie kontroli.

Przykład (76 wyrazów): „Autorzy obu tekstów podkreślają, że ludzie różnie radzą sobie z upływem czasu. Luecke zauważa, że człowiek podejmuje próby zaoszczędzenia czasu — wynajduje urządzenia techniczne, lecz im więcej ich ma, tym bardziej odczuwa brak czasu. Gadomska uważa, że dzięki nowym aktywnościom i uważności można spowolnić odczuwanie upływu czasu. Luecke zwraca uwagę na bezradność wobec czasu, natomiast Gadomska pokazuje, że w pewnym sensie można go kontrolować."

✔ Zgodne z kluczem: A) stanowisko każdego autora, B) zestawienie, C) spójność, D) 60–90 wyrazów; do 2 błędów językowych = 1 pkt za poprawność.

Jak to rozwiązać — przedstaw i zestaw stanowiska (3 pkt treść + 1 pkt język)

Uwaga kluczowa: obie autorki dostrzegają zarówno pozytywne, jak i negatywne skutki. Przypisanie którejś autorce tylko jednej strony obniża punktację (max 1 pkt za treść).

Krzemińska (tekst 1): masowa turystyka wpływa pozytywnie (duchowo i materialnie) na człowieka i świat, ale bywa przyczyną degradacji rodzimych kultur i środowiska.

Stanisławska (tekst 2): akcentuje negatywy (uprzedmiotowienie turysty i mieszkańców — „bańka turystyczna"), lecz zauważa, że turystyka umożliwia cenny kontakt z inną kulturą.

Przykład (71 wyrazów): „Obie autorki dostrzegają pozytywne i negatywne skutki masowej turystyki. Zauważają, że podróżowanie stało się dostępne dla większości ludzi, ale też że jego konsekwencją jest zafałszowywanie rzeczywistości w odpowiedzi na wyobrażenia turystów. Stanisławska podkreśla, że „bańka turystyczna" utrudnia turyście poznanie prawdy o lokalnych społecznościach. Krzemińska z kolei stwierdza, że podróżowanie może przynieść wiele korzyści emocjonalnych i poznawczych, nawet jeśli oznacza zwiedzanie inscenizowanych miejsc."

✔ Zgodne z kluczem: A) stanowisko każdej autorki (+ i −), B) zestawienie, C) spójność, D) 60–90 wyrazów.

Rozwiązanie

Przykładowe streszczenie (ok. 55 słów): Józef Tischner wspomina lekturę książki Heideggera „Co znaczy myśleć?”. Uderzyło go zdanie, że wciąż jeszcze nie myślimy — mimo nauki i techniki, które tylko kalkulują, nie pytając o sens i wartości. Myślenia, jak chodzenia, trzeba uczyć się od filozofów. Ponieważ bezmyślność jest największym zagrożeniem, myślenia trzeba uczyć się wciąż na nowo.

Rozwiązanie

Przykładowe streszczenie (ok. 55 słów): Ryszard Koziołek pisze o powieści historycznej jako reakcji na przytłaczającą historię XIX wieku. Przypomina, że fikcja literacka (za Arystotelesem) dopełnia i oswaja historię. Na przykładzie „Trylogii” Sienkiewicza pokazuje jej „terapeutyczne” działanie: przenosząc akcję w XVII wiek, pisarz uwalniał czytelników od determinizmu klęsk i dawał pokrzepiający obraz „klęski przezwyciężonej”.

Rozwiązanie

Przykładowe streszczenie (ok. 55 słów): Wojciech Bonowicz — z przymrużeniem oka — proponuje założenie Biura Tłumaczeń w Języku Polskim. Zauważa, że ludzie mówiący tym samym językiem coraz gorzej się rozumieją, często przekręcają cudze słowa, by kogoś ośmieszyć. Potrzebni są więc „tłumacze wewnątrzjęzykowi” i mediatorzy, którzy pomagaliby dojść do porozumienia. Tekst jest ironicznym komentarzem do współczesnych problemów komunikacji.

Rozwiązanie

Przykładowe streszczenie (ok. 50 słów): Ryszard Koziołek pisze o Henryku Sienkiewiczu — pisarzu wciąż obecnym w polskiej kulturze, którego twórczość stała się „oczywistą” klasyką. Przypomina go jako nowoczesnego światowca i celebrytę, autora znanego za granicą dzięki „Quo vadis”. Proponuje, by na stulecie śmierci pisarza spojrzeć na niego na nowo — „zdziwić się Sienkiewiczem”.

Rozwiązanie

Przykładowe streszczenie (ok. 50 słów): Autorzy analizują wizję świata w „Lalce” Prusa. Bohaterowie postrzegają człowieka jako bezwolną marionetkę czy liść miotany wiatrem, a stary subiekt doświadcza trwogi wobec chaosu świata. Powieść daje jednak odpowiedź: przyjaźń, życzliwość i troskę o bliźniego. Dzięki nim człowiek „nie wszystek umiera” — jego życie nie jest daremne.

Rozwiązanie

Przykładowe streszczenie (ok. 50 słów): Jerzy Bralczyk omawia mody we współczesnym języku publicznym. Wskazuje dwie dominujące tendencje: nastawienie na funkcjonalność (skuteczność wypowiedzi) oraz na atrakcyjność. Zauważa, że coraz częściej godzimy się na perswazję i manipulację, a atrakcyjne, przesadne komunikaty — sięgające po wulgaryzację — są społecznie akceptowane, bo sami chcemy być nimi uwodzeni.