Język polski — Klasa 1 LO — teoria, wzory, quizy i zadania do tego tematu.
Wymień sześć funkcji języka i krótko je scharakteryzuj.
Określ dominującą funkcję w wypowiedziach: a) „Proszę zamknąć okno.", b) „Co za cudowny dzień!", c) „Woda wrze w temperaturze 100°C."
Wyjaśnij, na czym polega funkcja poetycka języka i gdzie występuje najczęściej.
W arkuszu podano dwa teksty popularnonaukowe o inteligentnych budynkach. Tekst 1. (Ryszard Tadeusiewicz, „Inteligentne budynki") entuzjastycznie opisuje ideę budynku, w którym wszystkie instalacje (oświetlenie, ogrzewanie, klimatyzacja, zabezpieczenia) są zintegrowane w jeden współdziałający system — podkreśla wygodę, prestiż, bezpieczeństwo, oszczędności i modułową (rozbudowywalną) strukturę takich rozwiązań. Tekst 2. (Bartosz Słupczewski, „Zagrożenia inteligentnych urządzeń domowych") wskazuje, że urządzenia internetu rzeczy w domach dają korzyści (oszczędność energii, ułatwienia, uczenie się preferencji użytkownika), lecz niosą też zagrożenia — podatność na ataki cyberprzestępców i utratę prywatności.
Oceń prawdziwość poniższych stwierdzeń odnoszących się do obu tekstów.
Czy z obu tekstów wynika, że w inteligentnych budynkach łatwiej zapewnić bezpieczeństwo użytkownikom? Uzasadnij odpowiedź, odwołując się do tekstu Ryszarda Tadeusiewicza oraz do tekstu Bartosza Słupczewskiego.
Wyjaśnij, jak w ostatnim zdaniu tekstu Ryszarda Tadeusiewicza (zachęcającym, by życzliwie przyjąć nadejście inteligentnych budynków) przejawia się funkcja impresywna. W odpowiedzi uwzględnij środek językowy potwierdzający tę funkcję.
Część 1. Język polski w użyciu. Tekst 1: Carl Sagan, Błękitna kropka (o poznawaniu kosmosu i planet — „wędrowców”). Na podstawie tekstu wyjaśnij sens zdania: „Rozpoczęliśmy wędrówkę pośród «wędrowców»”.
Tekst 2: Marta Trepczyńska, Ziemia 2.0 – poszukiwania nadal trwają. Rozstrzygnij, czy w tekście Carla Sagana i w tekście Marty Trepczyńskiej jest mowa o takiej samej przyczynie zainteresowania kosmosem. W uzasadnieniu odwołaj się do obu tekstów.
Wyjaśnij, dlaczego zgodnie z tekstem Carla Sagana „nie możemy po prostu spakować się i wyruszyć na Marsa”. Czy o takim samym ograniczeniu w eksplorowaniu kosmosu jest mowa w tekście Marty Trepczyńskiej? Uzasadnij.
Przyporządkuj zdaniom A–C funkcję, jaką pełnią w tekście (1–5). A. „Oto przed chwilą mieliśmy przed sobą człowieka, który nie chciał… a po skutecznym przekonywaniu zmienił się…”. B. „Ale co to znaczy przekonywać?”. C. „Człowiek przez cały niemal czas… jest przez kogoś przekonywany i sam przekonuje innych”. Funkcje: 1. odpowiedź na postawione pytanie; 2. przedstawienie tezy; 3. zapowiedź głównego tematu; 4. zilustrowanie argumentu przykładem; 5. podsumowanie rozważań.
Przyporządkuj wypowiedzeniom A–C funkcję, jaką pełnią w tekście (1–5). A. „Można wszakże przyjąć również znaną zasadę przypisywaną Machiavellemu: cel uświęca środki”. B. „Dyskusja to pozornie także rozmowa, dialog, ale przecież wyraźnie inny niż konwersacja”. C. „Zwróćmy więc uwagę na to, że słowa dyskusja używamy na co dzień w różnych znaczeniach”. Funkcje: 1. określenie problemu; 2. odpowiedź na postawione pytanie; 3. zasygnalizowanie rozwinięcia omawianego wątku; 4. przywołanie autorytetu w celu uzasadnienia własnych poglądów; 5. podsumowanie rozważań.
Przyporządkuj akapitom 3., 4. i 6. po jednym pytaniu: a) Jakie były przyczyny rozwoju powieści historycznej? b) Z czego wynika uzdrawiające znaczenie Trylogii? c) Jaki typ narracji zastosował Sienkiewicz w Trylogii? d) Dlaczego Sienkiewicz umieścił akcję w XVII wieku? e) Dlaczego wielkie wydarzenia historyczne inspirowały twórców literatury? f) Jaką rolę odgrywała fikcja literacka w ukazywaniu historii?
Tekst I: Włodzimierz Wójcik, Laudatio (mowa pochwalna z okazji nadania Tadeuszowi Różewiczowi tytułu doktora honoris causa). Oceń prawdziwość stwierdzeń (P/F): 1. Autor podkreśla szczególne zasługi Różewicza dla rozwoju form poetyckich w literaturze powojennej. 2. Autor łączy emocjonalną ocenę dorobku z racjonalnymi argumentami uzasadniającymi przyznanie tytułu. 3. Autor nie komentuje postawy Różewicza wobec doświadczeń wojny.
Dokończ zdanie (A/B + 1/2/3). W wypowiedzeniu „W tomach poetyckich Niepokój i Czerwona rękawiczka wypowiadał się w imieniu swojego pokolenia, dokonując gorzkiego obrachunku z minioną wojenną przeszłością” dominuje funkcja: A. impresywna / B. ekspresywna, ponieważ: 1. autor przemówienia wyraża swoją opinię o twórczości Różewicza; 2. wypowiedzenie zawiera informacje o konkretnych tomach; 3. wypowiedzenie zmusza odbiorców do uznania argumentów mówcy.
Na podstawie tekstu podaj przykład nieetycznego posługiwania się językiem.
Tekst I: Ryszard Koziołek, Mój dziwny Sienkiewicz (o obecności Sienkiewicza w kulturze polskiej i o potrzebie nowego spojrzenia na jego twórczość). Przyporządkuj akapitom 3., 4. i 7. po jednym pytaniu: a) Jakie narodowe mity kreuje Sienkiewicz? b) Jaki wizerunek Sienkiewicza wyłania się z korespondencji i opowieści o nim? c) Która z podróży przyniosła mu światowy rozgłos? d) Jak swoją twórczość postrzegał finalnie sam Sienkiewicz? e) Co z dorobku Sienkiewicza jest rozpoznawalne poza granicami kraju? f) Jaki wpływ na życie rodzinne miała jego popularność?
Które środki językowe nadają tekstowi Ryszarda Koziołka charakter subiektywny? Podkreśl TAK albo NIE. 1. Czasowniki w 1. os. lp. oraz zaimki dzierżawcze. 2. Słownictwo oceniające. 3. Zdania rozbudowane składniowo oraz terminologia naukowa. 4. Sformułowania potoczne oraz zdania pytające.
a) Na podstawie tekstu podaj dwie przyczyny zanikania języków. b) Jak autor ocenia to zjawisko? Uzasadnij.
Wyjaśnij, jaką funkcję w tekście pełni pytanie zawarte w akapicie 1. („Co przepada, gdy milknie jakiś język?”).
W jakim celu porównano zanikanie języków do zanikania różnorodności biologicznej? Uzasadnij.
Na podstawie tekstu O Lalce dobierz do każdej funkcji sformułowanie zapewniające spójność wywodu. Funkcje: A. sygnalizuje przeciwstawienie; B. sygnalizuje wnioskowanie; C. sygnalizuje uszczegółowienie treści. Sformułowania: 1) po pierwsze…; 2) zwłaszcza…; 3) a jednak…; 4) jeżeli…, wówczas…
Tekst II.2: D. Zdunkiewicz-Jedynak, Język w internecie — nowa forma oralności. W którym tekście — 1. czy 2. — zauważyć można osobisty stosunek autora do opisywanego zjawiska językowego? Uzasadnij, podając dwie cechy wybranego tekstu.
W tekście 1. pojawia się stwierdzenie, że obrońcy języka „martwią się niepotrzebnie”. Na podstawie tekstu podaj argument, który potwierdza tę opinię.
Sformułuj tezę wspólną obu tekstom.
Tekst I: Jerzy Bralczyk, Co się nosi w mówieniu? (o modach we współczesnym języku publicznym). Przekształć tytuł tekstu tak, aby wyrazić jego sens bez użycia metafory.
Na podstawie tekstu Bralczyka oraz swojej wiedzy o języku określ podobieństwo i różnicę między perswazją a manipulacją językową.
Na podstawie całego tekstu przedstaw zauważone przez autora tendencje dominujące w publicznych wypowiedziach oraz podaj po dwa przykłady je potwierdzające.
Przedstaw wnioski zawarte w dwóch ostatnich akapitach wywodu dotyczące: a) różnicy między omawianymi tendencjami; b) najważniejszego skutku tych tendencji.
Z podanych pytań wybierz te, na które odpowiedzi dają wskazane akapity tekstu (1., 3., 7.), i przyporządkuj każdemu akapitowi jedno pytanie: a) Jakie wady ma czytanie nowych książek? b) Po jakiego typu książki sięgamy najczęściej? c) Czym dla człowieka może być domowa biblioteczka? d) Co tracimy, gdy wracamy wciąż do tych samych książek? e) Co wspólnego ze sobą mają czytanie książek i słuchanie muzyki? f) Z jakiej przyczyny ludzie porzucają pragnienie czytania coraz to nowych książek?
Wyjaśnij, jaką funkcję pełnią cytaty przytoczone w tekście.
Załóż bezpłatne konto i otwórz dostęp do pełnego śledzenia postępów, planów nauki i quizów. Arkusze i zadania podstawowe są dostępne bez rejestracji. Już ponad 5 000 uczniów uczy się z Matematix.