Start › Klasy › Chemia — Klasa 4 LO › Peptydy i białka

Peptydy i białka

Chemia — Klasa 4 LO — teoria, wzory, quizy i zadania do tego tematu.

📄Zadania z arkuszy 15

Prawdziwe zadania z arkuszy egzaminacyjnych (matura, egzamin ósmoklasisty, próbne) dotyczące tego tematu.

Zadanie nr 26 · Matura 2026

Zadanie 26. Tripeptyd z aminokwasów białkowych ma M = 249 g·mol⁻¹, zawiera jedną grupę –SH i jedną resztę aminokwasu achiralnego. Wolną grupę aminową ma reszta o najmniejszej masie, a wolną grupę karboksylową — reszta o największej masie. Napisz sekwencję tripeptydu (kody trzyliterowe).

Zadanie nr 8.3 · Matura 2022

Spośród podanych wzorów wybierz wszystkie substancje, w których wodnych roztworach na zimno roztwarza się wodorotlenek miedzi(II).

Rysunek do zadania

Napisz numery wybranych wzorów (1 — glicerol, 2 — etanol, 3 — tripeptyd, 4 — kwas octowy, 5 — metanal).

Zadanie nr 29 · Matura 2022

Analiza pentapeptydu (pięć różnych aminokwasów): zidentyfikowano Gly, Cys, Phe, Leu; piąty aminokwas (N-koniec) oznaczono Xxx. Z częściowej hydrolizy otrzymano: Cys-Leu-Phe, Gly-Cys-Leu, Xxx-Gly, Leu-Phe. Napisz sekwencję pentapeptydu.

Zadanie nr 33 · Matura 2022

W naczyniach A, B, C są (w przypadkowej kolejności): skrobia, teanina, alanyloalanyloalanina. Próba 1 (jod): wynik pozwolił zidentyfikować substancję z naczynia C. Próba 2 (Cu(OH)2, naczynia A i B): w probówce II powstał roztwór różowofioletowy. Podaj nazwę substancji z naczynia A oraz nazwę reakcji zachodzącej w probówce II.

Zadanie nr 34 · Matura 2021

Próbkę tripeptydu o masie $43{,}4$ mg poddano całkowitej hydrolizie w stężonym HCl; otrzymano mieszaninę chlorowodorków glicyny i alaniny.

Rysunek do zadania

Po dodaniu nadmiaru AgNO3 (Ag+ $+$ Cl− → AgCl) wytrącono $86{,}1$ mg AgCl. Określ, z ilu reszt glicyny $x$ i alaniny $y$ składał się tripeptyd, i napisz jego wzór GlyxAlay ($M_{\text{AgCl}}=143{,}5$).

Zadanie nr 35 · Matura 2021

W wyniku kondensacji jednej cząsteczki cysteiny (Cys) i dwóch cząsteczek leucyny (Leu) mogą powstać różne tripeptydy o budowie liniowej. Napisz wszystkie możliwe sekwencje (kody trzyliterowe).

Zadanie nr 36 · Matura 2021

Do czterech probówek z niebieską zalkalizowaną zawiesiną Cu(OH)2 dodano bezbarwne roztwory: I — kwas azotowy(V), II — etanol, III — glicerol, IV — alanyloglicyloglicyna. Rozstrzygnij, czy zmiany umożliwiają potwierdzenie zawartości każdej probówki. Opisz zmiany (rodzaj mieszaniny i barwa).

Zadanie nr 39 · Matura 2020

W wyniku częściowej hydrolizy pewnego pentapeptydu otrzymano cztery dipeptydy: Gly-Tyr, Leu-Ser, Leu-Leu, Tyr-Leu; N-końcem była glicyna. Ustal sekwencję pentapeptydu (kody trzyliterowe).

Zadanie nr 40 · Matura 2020

Na stałą próbkę tego pentapeptydu podziałano stężonym kwasem azotowym(V). Napisz, jaki efekt zaobserwowano, i podaj nazwę zachodzącej reakcji.

Zadanie nr 40 · Matura 2019

Napisz wzór półstrukturalny (grupowy) tripeptydu o sekwencji Phe-Gly-Cys (z lewej strony reszta z wolną grupą aminową przy atomie węgla α).

Zadanie nr 38.2 · Matura 2018

Podaj nazwę procesu, który po dodaniu etanolu spowodował pojawienie się białego, kłaczkowatego osadu w próbce z naczynia II (albumina).

Zadanie nr 41 · Matura 2016

Przedstawiono wzór naturalnego tripeptydu.

Rysunek do zadania

Napisz wzór sekwencji tego tripeptydu, posługując się trzyliterowymi kodami aminokwasów (z lewej strony umieszcza się aminokwas, którego reszta zawiera wolną grupę aminową połączoną z atomem węgla α).

Zadanie nr 37 · Matura 2015

W czterech naczyniach (I–IV) były roztwory: glukozy, fenolu, glicerolu i glicyloalanyloglicyny. FeCl3 → naczynie I fioletowe; Cu(OH)2 → II fioletowe, III i IV szafirowe; po ogrzaniu → z próbki III osad ceglasty. Podaj nazwy zidentyfikowanych związków.

Zadanie nr 38 · Matura 2015

Podaj nazwę reakcji z drugiej serii, w wyniku której roztwór z naczynia II przyjął fioletowe zabarwienie.

Zadanie nr 41 · Matura 2015

Tripeptyd tworzą reszty glicyny (Gly) i alaniny (Ala). Hydroliza tylko wiązania N-końcowego dała dwa produkty optycznie czynne; hydroliza tylko wiązania C-końcowego dała produkty, z których tylko jeden był optycznie czynny. Napisz sekwencję tripeptydu (symbole trzyliterowe).

📘Teoria 1

Peptydy i białka
Peptydy i białka to związki powstałe z połączenia aminokwasów wiązaniami peptydowymi $-\text{CO}\!-\!\text{NH}-$. Białka to duże cząsteczki (biopolimery) o kluczowym znaczeniu dla życia.

Powstawanie

Wiązanie peptydowe tworzy się między grupą karboksylową jednego aminokwasu a grupą aminową drugiego (z wydzieleniem wody). Dwa aminokwasy → dipeptyd, wiele → polipeptyd, bardzo długi łańcuch → białko.

Denaturacja

Denaturacja to trwała utrata naturalnej struktury przestrzennej (a więc i funkcji) białka. Powodują ją m.in.: wysoka temperatura, mocne kwasy i zasady, sole metali ciężkich, alkohol. Przykład: ścinanie białka jaja podczas smażenia.

Reakcje charakterystyczne (wykrywanie)

  • reakcja biuretowa — z $\text{Cu(OH)}_2$ daje fioletowe zabarwienie (wykrywa wiązania peptydowe),
  • reakcja ksantoproteinowa — z kwasem azotowym(V) daje żółte zabarwienie.
Funkcje białek: budulcowe (mięśnie, skóra), katalityczne (enzymy), transportowe (hemoglobina), odpornościowe (przeciwciała).

∑Wzory 1

Powstawanie wiązania peptydowego
$$-\text{COOH} + \text{H}_2\text{N}- \rightarrow -\text{CO}\!-\!\text{NH}- + \text{H}_2\text{O}$$

Do czego służy: opisuje łączenie aminokwasów w peptydy.

Grupa –COOH jednego aminokwasu i –NH₂ drugiego tworzą wiązanie amidowe (peptydowe), a odłącza się cząsteczka wody (reakcja kondensacji).

🧩Quizy 1

✍Zadania dodatkowe 3

Zadania ćwiczeniowe ze zbiorów Matematix — z rozwiązaniami krok po kroku.

Zadanie nr 1

Wyjaśnij, na czym polega denaturacja białka, i podaj trzy czynniki, które ją wywołują.

Zadanie nr 2

Jak doświadczalnie wykazać obecność białka w próbce? Podaj nazwę reakcji i spodziewaną obserwację.

Zadanie nr 3

Ile wiązań peptydowych powstaje przy łączeniu trzech aminokwasów w tripeptyd? Ile cząsteczek wody się wydzieli?

Zacznij dziś

Zacznij naukę już dziś — to nic nie kosztuje

Załóż bezpłatne konto i otwórz dostęp do pełnego śledzenia postępów, planów nauki i quizów. Arkusze i zadania podstawowe są dostępne bez rejestracji. Już ponad 5 000 uczniów uczy się z Matematix.