Cykloalkany

∑Wzory 1

Wzór ogólny cykloalkanów

$$\text{C}_n\text{H}_{2n} \;(\text{pierścień, nasycone})$$

Do czego służy: pozwala zapisać wzór cykloalkanu (pierścień) o $n$ atomach węgla ($n \ge 3$).

Zamknięcie łańcucha w pierścień „zabiera" 2 atomy wodoru względem alkanu, stąd $\text{C}_n\text{H}_{2n}$ zamiast $\text{C}_n\text{H}_{2n+2}$.

📘Teoria 1

Cykloalkany

Cykloalkany to nasycone węglowodory, w których atomy węgla tworzą pierścień (zamknięty łańcuch). Wzór ogólny: $\text{C}_n\text{H}_{2n}$.

Budowa i nazwy

Nazwy tworzymy, dodając przedrostek cyklo- do nazwy alkanu o tej samej liczbie atomów węgla: cyklopropan $\text{C}_3\text{H}_6$, cyklobutan $\text{C}_4\text{H}_8$, cyklopentan $\text{C}_5\text{H}_{10}$, cykloheksan $\text{C}_6\text{H}_{12}$.

Właściwości

są nasycone (tylko wiązania pojedyncze) — mimo wzoru $\text{C}_n\text{H}_{2n}$ jak alkeny, nie mają wiązania podwójnego,
reagują podobnie do alkanów (substytucja, spalanie),
małe pierścienie (cyklopropan) są bardziej reaktywne z powodu naprężeń kątowych.

Uwaga: cykloalkany i alkeny mają ten sam wzór ogólny $\text{C}_n\text{H}_{2n}$, ale to izomery — cykloalkan ma pierścień, alken wiązanie podwójne.

🧩Quizy 1

▶Cykloalkany — quiz8 pyt. średni

✍Zadania 3

Zadanie nr 1

Podaj wzór sumaryczny cykloheksanu (pierścień sześciu atomów węgla) i wyjaśnij, dlaczego ma o 2 atomy wodoru mniej niż heksan.

Zadanie nr 2

Związek $\text{C}_4\text{H}_8$ może być alkenem lub cykloalkanem. Podaj po jednym przykładzie każdego z nich.

Zadanie nr 3

Wyjaśnij, dlaczego cyklopropan jest bardziej reaktywny niż większe cykloalkany.