Start › Klasy › Chemia — Klasa 3 LO › Alkiny

Alkiny

Chemia — Klasa 3 LO — teoria, wzory, quizy i zadania do tego tematu.

📄Zadania z arkuszy 4

Prawdziwe zadania z arkuszy egzaminacyjnych (matura, egzamin ósmoklasisty, próbne) dotyczące tego tematu.

Zadanie nr 18 · Matura 2024

Informacja do zadań 18.–19. PVC otrzymuje się z acetylenu: n HC≡CH →(HCl) n H2C=CHCl → [–CH2–CHCl–]n. Etyn powstaje z acetylenku wapnia (karbid): CaC2 + 2 H2O → C2H2 + Ca(OH)2.

Zadanie 18. Podczas spalania PVC powstają CO2, para wodna i bezbarwny gaz o ostrym zapachu (2-atomowy), w stosunku molowym n(CO2) : n(H2O) : n(X) = 2 : 1 : 1. Napisz równanie spalania fragmentu PVC zbudowanego z czterech merów [–CH2–CHCl–]4.

Zadanie nr 23 · Matura 2022

Przez płuczkę z $280$ g roztworu bromu w CH2Cl2 ($2{,}0\%$ mas.) przepuszczono $521$ cm3 (warunki normalne) mieszaniny etanu, etenu i etynu (C2H2 $+ 2$Br2 → C2H2Br4; C2H4 $+$ Br2 → C2H4Br2). Objętość mieszaniny zmalała o $86\%$. Oblicz procentową zawartość objętościową etynu.

Zadanie nr 27 · Matura 2018

Węglowodór C (2 atomy C o hybrydyzacji sp, 2 o hybrydyzacji sp3, dwa atomy C niezwiązane z atomami wodoru) to but-2-yn. Przeprowadzono jego reakcję z wodą ($1:1$). Napisz wzór półstrukturalny trwałego (dominującego) produktu.

Zadanie nr 23 · Matura 2017

Alkiny terminalne R–C≡CH reagują z amidkiem sodu (NaNH2), tworząc acetylenki: R–C≡CH $+$ NaNH2 → R–C≡C−Na+ $+$ NH3. Izomeryczny alkin I (C4H6) reaguje z amidkiem sodu, a alkin II — nie. Napisz wzór organicznego produktu reakcji I z NaNH2 oraz wzór związku II.

📘Teoria 1

Alkiny
Alkiny to węglowodory nienasycone zawierające wiązanie potrójne C≡C. Wzór ogólny: $\text{C}_n\text{H}_{2n-2}$.

Budowa i przedstawiciel

Atomy węgla przy wiązaniu potrójnym mają hybrydyzację $sp$ (układ liniowy, $180^\circ$). Najprostszy alkin to etyn (acetylen) $\text{C}_2\text{H}_2$ — $\text{HC}\!\equiv\!\text{CH}$.

Właściwości i reakcje

  • nienasycone — ulegają addycji (przyłączają wodór, chlorowce, chlorowcowodory); odbarwiają wodę bromową,
  • przyłączenie może zachodzić dwustopniowo (najpierw do wiązania podwójnego, potem pojedynczego),
  • etyn spalany w tlenie daje bardzo wysoką temperaturę (palnik acetylenowo-tlenowy do spawania).
Etyn (acetylen) otrzymuje się z karbidu (węgliku wapnia) i wody; służy do spawania i cięcia metali oraz jako surowiec chemiczny.

∑Wzory 1

Wzór ogólny alkinów
$$\text{C}_n\text{H}_{2n-2}$$

Do czego służy: pozwala zapisać wzór alkinu o danej liczbie atomów węgla ($n \ge 2$).

Przykład: dla $n=2$ → $\text{C}_2\text{H}_2$ (etyn); dla $n=3$ → $\text{C}_3\text{H}_4$ (propyn).

🧩Quizy 1

✍Zadania dodatkowe 3

Zadania ćwiczeniowe ze zbiorów Matematix — z rozwiązaniami krok po kroku.

Zadanie nr 1

Podaj wzór sumaryczny alkinu o 4 atomach węgla i zapisz jego wzór półstrukturalny (wiązanie potrójne na końcu łańcucha).

Zadanie nr 2

Napisz równanie całkowitej addycji wodoru do etynu $\text{C}_2\text{H}_2$ (aż do nasycenia). Jaki związek powstanie?

Zadanie nr 3

Wyjaśnij, dlaczego etyn (acetylen) jest wykorzystywany w palnikach do spawania i cięcia metali.

Zacznij dziś

Zacznij naukę już dziś — to nic nie kosztuje

Załóż bezpłatne konto i otwórz dostęp do pełnego śledzenia postępów, planów nauki i quizów. Arkusze i zadania podstawowe są dostępne bez rejestracji. Już ponad 5 000 uczniów uczy się z Matematix.