Start › Definicje i teoria › Fizyka › Właściwości i budowa materii
∑ Matematyka⚛ Fizyka⬡ Chemia📖 Język polski

Definicje: Właściwości i budowa materii

Atomy i cząsteczki, stany skupienia, siły międzycząsteczkowe, napięcie powierzchniowe i gęstość substancji.

8 definicji
Stany skupienia materii i przemiany SP · szkoła podstawowa
Trzy stany skupienia:
  • Stały: cząsteczki blisko siebie, drgają wokół stałych pozycji; zachowuje kształt i objętość
  • Ciekły: cząsteczki blisko, ale swobodnie się przemieszczają; zachowuje objętość, przyjmuje kształt naczynia
  • Gazowy: cząsteczki daleko od siebie, ruch chaotyczny; wypełnia całe dostępne naczynie
Przemiany stanów skupienia: topnienie (stały→ciekły), krzepnięcie (ciekły→stały), parowanie (ciekły→gazowy), skraplanie (gazowy→ciekły), sublimacja (stały→gazowy), resublimacja (gazowy→stały).
Prosto mówiąc: Stały = żołnierze w szyku. Ciekły = tłum na dyskotece. Gazowy = ptaki latające chaotycznie.
Ciepło przemian fazowych:
  • Topnienie: $Q = m \cdot L_t$ ($L_t$ — ciepło topnienia)
  • Parowanie: $Q = m \cdot L_p$ ($L_p$ — ciepło parowania)
  • Podczas przemiany fazowej temperatura NIE zmienia się (mimo dostarczania ciepła)
Przykład: Ile ciepła potrzeba, żeby stopić 2 kg lodu w 0°C? ($L_t^{\text{wody}} = 334\ \text{kJ/kg}$) $$Q = m \cdot L_t = 2 \cdot 334\,000 = 668\,000\ \text{J} = 668\ \text{kJ}$$
⚡ Zapamiętaj: Parowanie pochłania energię (dlatego po wyjściu z basenu czujesz chłód — woda parując zabiera Twoje ciepło). Skraplanie wydziela energię (para = poważne poparzenie, bo oddaje i ciepło skraplania, i ciepło właściwe).
Gęstość substancji SP · szkoła podstawowa
Definicja: Gęstość to stosunek masy ciała do jego objętości: $$\rho = \frac{m}{V}$$ Jednostka: $\text{kg/m}^3$ lub $\text{g/cm}^3$.
Prosto mówiąc: Gęstość mówi, ile waży 1 cm³ (lub 1 m³) danej substancji. Ołów jest ciężki — ma dużą gęstość. Styropian jest lekki — małą gęstość.
Ważne gęstości (przybliżone):
  • Woda: $1000 \text{ kg/m}^3 = 1 \text{ g/cm}^3$
  • Lód: $917 \text{ kg/m}^3$ (mniej niż woda → pływa!)
  • Żelazo: $7874 \text{ kg/m}^3$
  • Aluminium: $2700 \text{ kg/m}^3$
  • Powietrze: $1{,}29 \text{ kg/m}^3$
Pływanie: ciało pływa, gdy $\rho_{\text{ciała}} \lt \rho_{\text{cieczy}}$
Przykład: Kostka żelaza 200 g zajmuje 25 cm³. Gęstość?
  1. $\rho = \frac{m}{V} = \frac{200}{25} = 8 \text{ g/cm}^3 = 8000 \text{ kg/m}^3$
⚡ Zapamiętaj: $\rho = m/V$ → $m = \rho V$ → $V = m/\rho$. Przeliczenie: $1 \text{ g/cm}^3 = 1000 \text{ kg/m}^3$.
Budowa materii — atomy i cząsteczki (klasa 7 SP) SP · szkoła podstawowa

Ziarnista budowa

Materia zbudowana jest z drobnych cząsteczek i atomów, między którymi są przerwy.

Ruch cząsteczek

Cząsteczki są w ciągłym ruchu — świadczy o tym zjawisko dyfuzji.

Oddziaływania

Między cząsteczkami działają siły przyciągania i odpychania.

Stany skupienia i ich zmiany (klasa 7 SP) SP · szkoła podstawowa

Trzy stany

Ciało stałe ma kształt i objętość, ciecz — objętość, gaz wypełnia całe naczynie.

Ułożenie cząsteczek

W ciele stałym cząsteczki są uporządkowane, w gazie — swobodne i oddalone.

Przemiany

Topnienie, krzepnięcie, parowanie, skraplanie, sublimacja i resublimacja.

Siły międzycząsteczkowe (klasa 7 SP) SP · szkoła podstawowa

Spójność

Siły spójności działają między cząsteczkami tej samej substancji i utrzymują ciało w całości.

Przyleganie

Siły przylegania działają między cząsteczkami różnych substancji (np. woda i szkło).

Zastosowanie

Zwilżanie i menisk wynikają ze stosunku sił spójności i przylegania.

Napięcie powierzchniowe (klasa 7 SP) SP · szkoła podstawowa

Zjawisko

Powierzchnia cieczy zachowuje się jak napięta błona dzięki siłom spójności.

Skutki

Krople przyjmują kształt kulisty, a lekkie owady utrzymują się na wodzie.

Zmniejszanie

Detergenty (środki powierzchniowo czynne) obniżają napięcie powierzchniowe.

Gęstość substancji (klasa 7 SP) SP · szkoła podstawowa
Temat lekcji: Gęstość substancji

Definicja

Gęstość to masa przypadająca na jednostkę objętości: $\rho=\frac{m}{V}$.

Jednostki

W układzie SI $\frac{\mathrm{kg}}{\mathrm{m}^3}$, w praktyce także $\frac{\mathrm{g}}{\mathrm{cm}^3}$.

Znaczenie

Gęstość jest cechą substancji — pozwala ją rozpoznać i porównać.

Wyznaczanie gęstości ciał (klasa 7 SP) SP · szkoła podstawowa

Pomiar masy

Masę wyznaczamy wagą, w kilogramach lub gramach.

Pomiar objętości

Dla brył foremnych liczymy ze wzoru, dla nieregularnych — metodą zanurzenia w menzurce.

Obliczenie

Gęstość liczymy ze wzoru $\rho=\frac{m}{V}$ i podajemy z jednostką.

Zacznij dziś

Zacznij naukę już dziś — to nic nie kosztuje

Załóż bezpłatne konto i otwórz dostęp do pełnego śledzenia postępów, planów nauki i quizów. Arkusze i zadania podstawowe są dostępne bez rejestracji. Już ponad 5 000 uczniów uczy się z Matematix.