Zmienność promienia atomowego
Chemia — Klasa 1 LO — teoria, wzory, quizy i zadania do tego tematu.
📄Zadania z arkuszy 3
Prawdziwe zadania z arkuszy egzaminacyjnych (matura, egzamin ósmoklasisty, próbne) dotyczące tego tematu.
Zadanie 4. Energia sieciowa MgO wynosi 3934 kJ·mol⁻¹ (r⁺ = 76 pm, r⁻ = 140 pm), a LiF — 1033 kJ·mol⁻¹ (r⁺ = 72 pm, r⁻ = 133 pm). Wyjaśnij, dlaczego — mimo zbliżonych rozmiarów jonów — energia sieciowa MgO różni się znacznie od energii sieciowej LiF.
W tabeli podano promienie atomowe $r_1=99$, $r_2=102$, $r_3=174$, $r_4=196$ pm czterech pierwiastków.
Przyporządkuj pierwiastkom siarka, chlor, potas, wapń wartości promieni ich atomów (siarka: $102$ pm).
Przedstawiono cztery wykresy zmian wybranych wielkości fizycznych pierwiastków (bez gazów szlachetnych) w funkcji liczby atomowej.
Podaj numer wykresu przedstawiającego zależność promienia atomowego od liczby atomowej oraz numer wykresu przedstawiającego zależność elektroujemności (skala Paulinga) od liczby atomowej.
📘Teoria 1
Zmienność promienia atomowego
- W okresie (w prawo) promień maleje. Elektrony dobudowują się na tej samej powłoce, a rosnący ładunek jądra ($Z$) coraz silniej je przyciąga.
- W grupie (w dół) promień rośnie. Przybywa powłok elektronowych, więc atom jest większy.
Promień jonowy
- Kation jest mniejszy od atomu — po oddaniu elektronów maleje odpychanie, a często znika cała powłoka.
- Anion jest większy od atomu — dodatkowe elektrony zwiększają odpychanie w powłoce walencyjnej.
∑Wzory 2
Do czego służy: porównuje wielkość jonu z atomem, z którego powstał.
Przykład: $r(\text{Na}^+) \lt r(\text{Na})$, a $r(\text{Cl}^-) > r(\text{Cl})$.
Do czego służy: pozwala szybko porównać wielkość atomów na podstawie ich położenia w układzie okresowym.
Przyczyny
- okres → rosnący ładunek jądra przy tej samej liczbie powłok = silniejsze przyciąganie = mniejszy atom,
- grupa → kolejne powłoki = większy atom.
🧩Quizy 1
✍Zadania dodatkowe 3
Zadania ćwiczeniowe ze zbiorów Matematix — z rozwiązaniami krok po kroku.
Uszereguj atomy: sód (Na), potas (K) i lit (Li) według rosnącego promienia atomowego. Uzasadnij.
Który jon ma większy promień: $\text{Cl}^-$ czy atom Cl? Odpowiedź uzasadnij.
Spośród pierwiastków: F, Cl, Br, I wskaż ten o najmniejszym promieniu atomowym i wyjaśnij dlaczego.