Matematix.pl — Matematyka krok po kroku: arkusze, zadania, quizy i kursy

📘Teoria 1

Prawo okresowości

Prawo okresowości (współczesne): właściwości pierwiastków oraz ich związków są okresową funkcją liczby atomowej $Z$. Powtarzalność wynika z powtarzającej się konfiguracji elektronów walencyjnych.

Budowa układu okresowego

Okres (rząd poziomy) — pierwiastki o tej samej liczbie powłok elektronowych. Numer okresu = główna liczba kwantowa ostatniej powłoki $n$.
Grupa (kolumna pionowa) — pierwiastki o podobnej konfiguracji walencyjnej, a więc podobnych właściwościach. W grupach głównych numer grupy (1, 2, 13–18) wiąże się z liczbą elektronów walencyjnych.

Grupy główne i poboczne

Grupy 1, 2 oraz 13–18 to grupy główne (bloki $s$ i $p$). Grupy 3–12 to grupy poboczne — metale przejściowe (blok $d$). Litowce (grupa 1), berylowce (2), fluorowce (17), helowce/gazy szlachetne (18) mają własne nazwy.

Dlaczego Na i K są podobne? Bo leżą w tej samej grupie (1) i mają po 1 elektronie walencyjnym ($ns^1$) — to konfiguracja walencyjna decyduje o chemii pierwiastka.

∑Wzory 2

Numer grupy głównej a elektrony walencyjne

$$\text{nr grupy gł.} \Rightarrow \text{liczba e}^-_{\text{wal}}$$

Do czego służy: ustala liczbę elektronów walencyjnych na podstawie numeru grupy głównej.

Reguła

grupy 1–2: liczba e$^-$ walencyjnych = numer grupy (1 lub 2),
grupy 13–18: liczba e$^-$ walencyjnych = numer grupy $-\,10$ (od 3 do 8).

Np. chlor (grupa 17) ma $17-10 = 7$ elektronów walencyjnych.

Numer okresu a liczba powłok

$$\text{nr okresu} = n_{\max} = \text{liczba powłok}$$

Do czego służy: z położenia pierwiastka (numer okresu) odczytujesz liczbę powłok, i odwrotnie.

Przykład: sód leży w 3. okresie → ma 3 powłoki ($1s^2\,2s^2\,2p^6\,3s^1$).

🧩Quizy 1

▶Prawo okresowości i budowa układu — quiz8 pyt. łatwy

✍Zadania 3

Zadanie nr 1

Pierwiastek leży w 3. okresie i 2. grupie układu okresowego. Podaj liczbę jego powłok, liczbę elektronów walencyjnych oraz nazwę pierwiastka.

Zadanie nr 2

Na podstawie konfiguracji walencyjnej $3s^2\,3p^5$ ustal, w którym okresie i grupie leży pierwiastek oraz jak się nazywa.

Zadanie nr 3

Wyjaśnij, dlaczego gazy szlachetne (grupa 18) są mało reaktywne.