Wiązanie koordynacyjne
Chemia — Klasa 1 LO — teoria, wzory, quizy i zadania do tego tematu.
∑Wzory 1
Do czego służy: pokazuje, że wspólna para pochodzi w całości od donora, a akceptor daje pusty orbital.
Przykład: $\text{NH}_3 + \text{H}^+ \rightarrow \text{NH}_4^+$.
📘Teoria 1
Donor i akceptor
- Donor — atom z wolną parą elektronową (np. N w amoniaku, O w wodzie),
- Akceptor — atom lub jon z wolnym orbitalem (np. $\text{H}^+$).
Po utworzeniu wiązanie koordynacyjne niczym nie różni się od zwykłego kowalencyjnego — wszystkie wiązania stają się równocenne.
Typowe przykłady
- Jon amonowy $\text{NH}_4^+$: amoniak $\text{NH}_3$ (donor, wolna para na N) + $\text{H}^+$ (akceptor),
- Jon oksoniowy $\text{H}_3\text{O}^+$: woda (donor) + $\text{H}^+$ (akceptor).
🧩Quizy 1
✍Zadania 9
Wyjaśnij, w jaki sposób powstaje wiązanie koordynacyjne w jonie amonowym $\text{NH}_4^+$. Wskaż donor i akceptor.
Ile wiązań koordynacyjnych, a ile „zwykłych" kowalencyjnych występuje w jonie $\text{NH}_4^+$? Czy można je od siebie odróżnić w gotowym jonie?
Podaj, który atom w cząsteczce wody może pełnić rolę donora pary elektronowej i w jakim znanym jonie to wykorzystuje.
Spośród drobin: Cl−, NH4+, CH4, NH3 wybierz te, które mogą łączyć się z chlorkiem boru, i wyjaśnij dlaczego (odwołaj się do struktury elektronowej BCl3).
Napisz wzór sumaryczny substancji B (po reakcji i odsączeniu osadu w roztworze były jony sodu i chlorkowe). Napisz w formie jonowej równanie reakcji 3. (produktem jest jon [Cu(NH3)4]2+).
Jon Fe3+ tworzy jony kompleksowe. Do dwóch probówek z FeCl3 wsypano fluorek potasu (żółty roztwór się odbarwił), a następnie do obu dodano rodanek potasu (KSCN) — krwistoczerwone zabarwienie pojawiło się tylko w probówce bez fluorku. Jony kompleksowe: I rodankowy, II fluorkowy, III akwakompleks. Uszereguj je zgodnie ze wzrostem trwałości.
Napisz w formie jonowej skróconej równanie reakcji, która zaszła w probówce III (jednym z produktów jest jon kompleksowy o liczbie koordynacyjnej 4).
Do roztworów z kolb I i III dodawano kroplami roztwór amoniaku: w obu wytrącił się biały osad, ale przy dalszym dodawaniu osad w probówce I się roztworzył. Napisz w formie jonowej skróconej: równanie reakcji wytrącenia osadu w probówce III oraz równanie roztworzenia osadu w probówce I.
Beryl reaguje z kwasami i ze stężonymi zasadami, tworząc jony kompleksowe.
Napisz w formie jonowej skróconej równania reakcji 1 (Be + H3O+ → [Be(H2O)4]2+) i 2 (Be + OH− → [Be(OH)4]2−), wiedząc, że produktem obu jest ten sam gaz (H2).