Start › Klasy › Chemia — Klasa 1 LO › Prawo okresowości

Prawo okresowości

Chemia — Klasa 1 LO — teoria, wzory, quizy i zadania do tego tematu.

📄Zadania z arkuszy 4

Prawdziwe zadania z arkuszy egzaminacyjnych (matura, egzamin ósmoklasisty, próbne) dotyczące tego tematu.

Zadanie nr 7 · Matura 2021

Litowce są miękkie, berylowce nieco twardsze (twardość maleje w grupie); gęstość Li, Na, K < gęstość wody, a gęstość rubidu, cezu i wszystkich berylowców — większa. Uzupełnij (podkreśl): 1) stopień utlenienia tlenu w Na2O2 jest (niższy / wyższy) niż w produkcie spalania litu; 2) twardość baru jest (mniejsza / większa) niż cezu; 3) gęstość potasu jest (mniejsza / większa) niż wapnia.

Zadanie nr 8 · Matura 2021

Napisz w formie cząsteczkowej równania: spalania sodu w tlenie oraz reakcji litu z azotem.

Zadanie nr 9.2 · Matura 2021

Wyjaśnij, dlaczego palącego się magnezu (pożarów magnezowych) nie wolno gasić wodą.

Zadanie nr 2 · Matura 2016

W tabeli podano wybrane właściwości fizyczne potasu i wapnia (temperatura topnienia: K $336$ K, Ca $1115$ K; gęstość: K $0{,}86\ \tfrac{\text{g}}{\text{cm}^3}$, Ca $1{,}55\ \tfrac{\text{g}}{\text{cm}^3}$). Oceń prawdziwość zdań (P/F): 1) podczas reakcji z wodą każdy z tych metali pływa po jej powierzchni, bo jego gęstość jest mniejsza od gęstości wody; 2) atomy Ca i K, oddając elektrony walencyjne, przechodzą w jony o konfiguracji tego samego gazu szlachetnego; 3) atomy Ca są mniejsze od atomów K, a jony Ca2+ mniejsze od jonów K+.

📘Teoria 1

Prawo okresowości
Prawo okresowości (współczesne): właściwości pierwiastków oraz ich związków są okresową funkcją liczby atomowej $Z$. Powtarzalność wynika z powtarzającej się konfiguracji elektronów walencyjnych.

Budowa układu okresowego

  • Okres (rząd poziomy) — pierwiastki o tej samej liczbie powłok elektronowych. Numer okresu = główna liczba kwantowa ostatniej powłoki $n$.
  • Grupa (kolumna pionowa) — pierwiastki o podobnej konfiguracji walencyjnej, a więc podobnych właściwościach. W grupach głównych numer grupy (1, 2, 13–18) wiąże się z liczbą elektronów walencyjnych.

Grupy główne i poboczne

Grupy 1, 2 oraz 13–18 to grupy główne (bloki $s$ i $p$). Grupy 3–12 to grupy poboczne — metale przejściowe (blok $d$). Litowce (grupa 1), berylowce (2), fluorowce (17), helowce/gazy szlachetne (18) mają własne nazwy.

Dlaczego Na i K są podobne? Bo leżą w tej samej grupie (1) i mają po 1 elektronie walencyjnym ($ns^1$) — to konfiguracja walencyjna decyduje o chemii pierwiastka.

∑Wzory 2

Numer grupy głównej a elektrony walencyjne
$$\text{nr grupy gł.} \Rightarrow \text{liczba e}^-_{\text{wal}}$$

Do czego służy: ustala liczbę elektronów walencyjnych na podstawie numeru grupy głównej.

Reguła

  • grupy 1–2: liczba e$^-$ walencyjnych = numer grupy (1 lub 2),
  • grupy 13–18: liczba e$^-$ walencyjnych = numer grupy $-\,10$ (od 3 do 8).

Np. chlor (grupa 17) ma $17-10 = 7$ elektronów walencyjnych.

Numer okresu a liczba powłok
$$\text{nr okresu} = n_{\max} = \text{liczba powłok}$$

Do czego służy: z położenia pierwiastka (numer okresu) odczytujesz liczbę powłok, i odwrotnie.

Przykład: sód leży w 3. okresie → ma 3 powłoki ($1s^2\,2s^2\,2p^6\,3s^1$).

🧩Quizy 1

✍Zadania dodatkowe 3

Zadania ćwiczeniowe ze zbiorów Matematix — z rozwiązaniami krok po kroku.

Zadanie nr 1

Pierwiastek leży w 3. okresie i 2. grupie układu okresowego. Podaj liczbę jego powłok, liczbę elektronów walencyjnych oraz nazwę pierwiastka.

Zadanie nr 2

Na podstawie konfiguracji walencyjnej $3s^2\,3p^5$ ustal, w którym okresie i grupie leży pierwiastek oraz jak się nazywa.

Zadanie nr 3

Wyjaśnij, dlaczego gazy szlachetne (grupa 18) są mało reaktywne.

Zacznij dziś

Zacznij naukę już dziś — to nic nie kosztuje

Załóż bezpłatne konto i otwórz dostęp do pełnego śledzenia postępów, planów nauki i quizów. Arkusze i zadania podstawowe są dostępne bez rejestracji. Już ponad 5 000 uczniów uczy się z Matematix.