OS14

Układ współrzędnych i odczyt z wykresu — klucz maturalny, egzamin ósmoklasisty

PriorytetAbardzo ważny
Częstotliwość2/5arkuszy 2021–2025
Punkty w arkuszuśr. 0,6 pkt (0–2)
Formy zadań1–2 zadania zamknięte: współrzędne punktów, przesunięcia, odczyt z wykresu proporcjonalności
🔑 Sygnał: Przesunięcie to dodawanie do współrzędnych; równoległobok — równe wektory boków.

🎯 Co musisz umieć

  • odczytywać i zapisywać współrzędne punktów,
  • wyznaczać współrzędne punktu po przesunięciu o daną liczbę jednostek,
  • wyznaczać czwarty wierzchołek równoległoboku,
  • odczytywać dane z wykresu zależności dwóch wielkości.

🔍 Jak rozpoznać zadanie

  • „zwiększ współrzędną $x$ o…” → dodaj do pierwszej liczby,
  • „wierzchołki równoległoboku” → przeciwległe boki są równoległe i równe,
  • wykres przez początek układu → proporcjonalność prosta,
  • „ile potrzeba, aby pokryć…” → odczytaj wartość z wykresu i przelicz.

📘 Teoria w pigułce

  • Punkt zapisujemy jako $(x,y)$: najpierw w prawo/w lewo, potem w górę/w dół.
  • Przesunięcie: $(x,y)\to(x+a,\ y+b)$.
  • W równoległoboku $ABCD$ zachodzi: $\vec{AB}=\vec{DC}$, więc $B=A+(C-D)$.
  • Długość odcinka poziomego: $|x_2-x_1|$; pionowego: $|y_2-y_1|$.
  • Wykres proporcjonalności prostej to półprosta z początkiem w $(0,0)$; współczynnik odczytujemy z dowolnego punktu.
  • Przy odczycie z wykresu zawsze sprawdzaj wartość jednej działki na obu osiach.

∑ Najważniejsze wzory

$(x,y)\to(x+a,y+b)$
$B=A+(C-D)$
$|x_2-x_1|$, $|y_2-y_1|$

⚙️ Algorytm krok po kroku

  1. Zaznacz dane punkty w układzie (lub wyobraź sobie ich położenie).
  2. Zapisz przekształcenie współrzędnych zgodnie z treścią.
  3. Przy równoległoboku skorzystaj z równości wektorów przeciwległych boków.
  4. Przy wykresie odczytaj dwa punkty i wyznacz zależność.
  5. Sprawdź wynik na rysunku — czy punkt leży tam, gdzie powinien.

⚠️ Najczęstsze pułapki

ŹleDobrzeDlaczego
✗ zamiana kolejności współrzędnych✓ $(x,y)$najpierw pozioma
✗ przesunięcie „w dół” jako $+$✓ w dół to $-$kierunek osi $y$
✗ czwarty wierzchołek „na oko”✓ z równości wektorówsprawdź rachunkiem
✗ odczyt bez sprawdzenia działki✓ sprawdź skalę osidziałka bywa równa $5$ lub $10$

✍️ Przykład wzorcowy typ zadania 14 z egzaminu 2025

W układzie współrzędnych zaznaczono wierzchołki równoległoboku $ABCD$: $A=(-3,-2)$, $C=(4,2)$, $D=(-1,2)$. Wyznacz współrzędne wierzchołka $B$.

📊 Ślad w prawdziwych arkuszach CKE

RokZadaniaPktCzego dotyczyło
2025zad. 141 pktwspółrzędne czwartego wierzchołka równoległoboku
2024zad. 11, 122 pktwykres proporcjonalności (farba); przesunięcie punktu o wektor
20230 pktbrak osobnego zadania
20220 pktbrak osobnego zadania
20210 pktbrak osobnego zadania
Działy w serwisie:Klasa 7 SPKlasa 8 SP

✍️ Trening: 10 zadań w formacie maturalnym

Zadania zamknięte sprawdzają się po kliknięciu odpowiedzi (jedna próba). W otwartych porównaj swoje rozwiązanie z wzorcowym i wystaw samoocenę według schematu punktowania — wynik zapisze się na koncie.

OS14.1odpowiedź krótka★★ 0–2 pkt🔗

Punkt $A=(2,-5)$ przesunięto o $3$ jednostki w prawo i o $4$ w górę. Podaj współrzędne nowego punktu.

✎ Samoocena wg schematu punktowania — ile punktów zdobył(a)byś?/ 2 pkt
OS14.2odpowiedź krótka★★ 0–2 pkt🔗

Oblicz długość odcinka o końcach $A=(-2,3)$ i $B=(6,3)$.

✎ Samoocena wg schematu punktowania — ile punktów zdobył(a)byś?/ 2 pkt
OS14.3zamknięte★★ 0–1 pkt🔗

Punkt $P=(-1,-2)$. Jeżeli współrzędną $x$ zwiększymy o $4$, a współrzędną $y$ o $3$, to otrzymamy punkt o współrzędnych:

A$(3,1)$
B$(3,-1)$
C$(-5,1)$
D$(1,3)$
OS14.4prawda / fałsz★★ 0–1 pkt🔗

Na wykresie zależności pola pomalowanej powierzchni od ilości farby $10$ litrom odpowiada $100\ \text{m}^2$ (zależność jest wprost proporcjonalna). Oceń prawdziwość stwierdzeń.

  1. $18$ litrów farby wystarczy na pomalowanie $180\ \text{m}^2$.
  2. Na pomalowanie $125\ \text{m}^2$ wystarczy $12$ litrów farby.

Oceń prawdziwość każdego stwierdzenia (P — prawda, F — fałsz) i wybierz odpowiedni układ.

P/P1. P, 2. P
P/F1. P, 2. F
F/P1. F, 2. P
F/F1. F, 2. F
OS14.5otwarte★★ 0–2 pkt🔗

Dane są punkty $A=(1,2)$, $B=(7,2)$ i $C=(7,6)$. Oblicz pole trójkąta $ABC$.

✎ Samoocena wg schematu punktowania — ile punktów zdobył(a)byś?/ 2 pkt
OS14.6otwarte★★ 0–2 pkt🔗

Dane są trzy wierzchołki równoległoboku $ABCD$: $A=(0,0)$, $B=(5,1)$, $C=(7,5)$. Wyznacz współrzędne wierzchołka $D$.

✎ Samoocena wg schematu punktowania — ile punktów zdobył(a)byś?/ 2 pkt
OS14.7otwarte★★ 0–3 pkt🔗

Punkty $A=(-2,1)$ i $B=(4,1)$ są końcami boku kwadratu $ABCD$, a kwadrat leży nad tym bokiem. Wyznacz współrzędne pozostałych wierzchołków.

✎ Samoocena wg schematu punktowania — ile punktów zdobył(a)byś?/ 3 pkt
OS14.8otwarte★★ 0–3 pkt🔗

Na wykresie zależności kosztu zakupu od masy owoców punkt $(4;\,18)$ oznacza, że $4$ kg kosztują $18$ zł (zależność wprost proporcjonalna). Oblicz koszt $7$ kg oraz masę owoców kupionych za $45$ zł.

✎ Samoocena wg schematu punktowania — ile punktów zdobył(a)byś?/ 3 pkt
OS14.9otwarte★★★ 0–3 pkt🔗

Dane są punkty $A=(-3,0)$, $B=(5,0)$ i $C=(1,6)$. Oblicz pole trójkąta $ABC$ i sprawdź, czy jest to trójkąt równoramienny.

✎ Samoocena wg schematu punktowania — ile punktów zdobył(a)byś?/ 3 pkt
OS14.10otwarte★★★ 0–3 pkt🔗

Wykaż, że punkty $A=(0,0)$, $B=(4,0)$, $C=(6,3)$ i $D=(2,3)$ są wierzchołkami równoległoboku, i oblicz jego pole.

✎ Samoocena wg schematu punktowania — ile punktów zdobył(a)byś?/ 3 pkt
Zacznij dziś

Zacznij naukę już dziś
— to nic nie kosztuje

Załóż bezpłatne konto i otwórz dostęp do pełnego śledzenia postępów, planów nauki i quizów. Arkusze i zadania podstawowe są dostępne bez rejestracji. Już ponad 5 000 uczniów uczy się z Matematix.

🚀 Załóż konto za darmo → 📄 Przeglądaj arkusze ✉️ Napisz do nas