Uczysz innych? Poznaj LekcjeRazem.pl →
OS07

Proporcjonalność, skala i prędkość — klucz maturalny, egzamin ósmoklasisty

PriorytetA+najwyższy zwrot z nauki
Częstotliwość4/5arkuszy 2021–2025
Punkty w arkuszuśr. 2,8 pkt (0–5)
Formy zadańzadania zamknięte (przeliczenia, skala) i otwarte 2 pkt (droga–prędkość–czas)
🔑 Sygnał: Skala działa na długości; pola zmieniają się z kwadratem skali.

🎯 Co musisz umieć

  • stosować proporcje i przeliczenia „ile na ile”,
  • korzystać ze skali planu i mapy (w tym przy polach),
  • stosować zależność $s=v\cdot t$ i przeliczać jednostki prędkości,
  • rozpoznawać wielkości wprost proporcjonalne i odwrotnie proporcjonalne.

🔍 Jak rozpoznać zadanie

  • „na $8$ gofrów potrzeba…, ile na $40$” → proporcja (mnożnik),
  • „w skali $1:n$” → wymiar rzeczywisty $=$ wymiar z rysunku $\cdot\,n$,
  • „w tym samym czasie”, „ze stałą prędkością” → $s=v\cdot t$,
  • pola figur przy skali $1:n$ zmieniają się $n^2$ razy.

📘 Teoria w pigułce

  • Proporcja: jeśli $\dfrac{a}{b}=\dfrac{c}{d}$, to $ad=bc$ (mnożenie na krzyż).
  • Skala $1:n$ oznacza, że $1$ cm na planie to $n$ cm w rzeczywistości; pola zmieniają się $n^2$ razy.
  • $s=v\cdot t$, $v=\dfrac{s}{t}$, $t=\dfrac{s}{v}$ — pilnuj zgodności jednostek.
  • $1\ \tfrac{\text{m}}{\text{s}}=3{,}6\ \tfrac{\text{km}}{\text{h}}$; $15$ min $=0{,}25$ h.
  • Wielkości wprost proporcjonalne: iloraz stały ($\tfrac yx=a$); odwrotnie proporcjonalne: iloczyn stały ($xy=a$).
  • Przy „tej samej ilości materiału” lub „tej samej pracy” działa proporcjonalność odwrotna.

∑ Najważniejsze wzory

$s=v\cdot t$
$v=\dfrac st$
$\dfrac ab=\dfrac cd \Rightarrow ad=bc$
skala $1:n$ → pole $\cdot n^2$
$1\ \tfrac{\text{m}}{\text{s}}=3{,}6\ \tfrac{\text{km}}{\text{h}}$

⚙️ Algorytm krok po kroku

  1. Ustal, co jest stałe (prędkość, ilość materiału, skala).
  2. Zapisz proporcję albo wzór $s=vt$.
  3. Przelicz jednostki zanim podstawisz liczby.
  4. Wykonaj obliczenia; przy polach pamiętaj o kwadracie skali.
  5. Sprawdź sens wyniku (czy czas/prędkość są realne).

⚠️ Najczęstsze pułapki

ŹleDobrzeDlaczego
✗ pole w skali $1:20$ maleje $20$ razy✓ $400$ razyskala pól to $n^2$
✗ $15$ min $=0{,}15$ h✓ $0{,}25$ hminuty dzielimy przez $60$
✗ $v=\tfrac ts$✓ $v=\tfrac st$droga przez czas
✗ proporcjonalność odwrotna liczona jak wprost✓ iloczyn staływięcej osób = krócej

✍️ Przykład wzorcowy typ zadania 19 z egzaminu 2025

Mała tablica narysowana w skali $1:20$ jest kwadratem o boku $3$ cm. Rzeczywiste wymiary dużej tablicy to $240$ cm i $90$ cm. Oblicz, ile razy pole dużej tablicy jest większe od pola małej.

📊 Ślad w prawdziwych arkuszach CKE

Zadania autentyczne. Niżej są prawdziwe zadania z arkuszy CKE — numer i punktacja zgodne z oryginalnym arkuszem. Kliknij rok, aby otworzyć cały arkusz.

RokZadaniaPktCzego dotyczyło
2025zad. 9, 193 pktczas przejazdu przy $v=5\ \tfrac{\text{m}}{\text{s}}$; skala $1:20$ i porównanie pól tablic (2 pkt)
2024—0 pktbrak osobnego zadania
2023zad. 1, 4, 10, 175 pktproporcje składników ciasta; książki na półkach; plan miasta $1:4000$; prędkość pociągu (2 pkt)
2022zad. 6, 173 pktmateriał na bluzki S i L; prędkość $22{,}5$ km w $15$ min (2 pkt)
2021zad. 173 pktspotkanie Adama i Bartka — droga, czas i prędkość
Działy w serwisie:Klasa 7 SPKlasa 8 SP

✍️ Trening: 10 zadań w formacie maturalnym

Zadania autorskie. To nie są przedruki z arkuszy — ułożyliśmy je w formacie maturalnym, na wzorów z tabeli „Ślad w arkuszach CKE” powyżej. Typ, punktacja i poziom trudności odpowiadają realnym zadaniom egzaminacyjnym.

Zadania zamknięte sprawdzają się po kliknięciu odpowiedzi (jedna próba). W otwartych porównaj swoje rozwiązanie z wzorcowym i wystaw samoocenę według schematu punktowania — wynik zapisze się na koncie.

OS07.1odpowiedź krótka★★★ 0–2 pkt🔗

Samochód jedzie ze stałą prędkością $60\ \tfrac{\text{km}}{\text{h}}$. Jaką drogę pokona w $45$ minut?

✎ Samoocena wg schematu punktowania — ile punktów zdobył(a)byś?/ 2 pkt
OS07.2odpowiedź krótka★★★ 0–2 pkt🔗

Na planie w skali $1:500$ odcinek ma długość $6$ cm. Jaka jest jego rzeczywista długość w metrach?

✎ Samoocena wg schematu punktowania — ile punktów zdobył(a)byś?/ 2 pkt
OS07.3zamknięte★★★ 0–1 pkt🔗

Rowerzysta pokonał $100$ m z prędkością $5\ \tfrac{\text{m}}{\text{s}}$. Ten odcinek pokonał w czasie:

A$10$ s
B$20$ s
C$50$ s
D$500$ s
OS07.4prawda / fałsz★★★ 0–1 pkt🔗

Na uszycie $90$ bluzek w rozmiarze S potrzeba tyle samo materiału, co na $60$ bluzek w rozmiarze L. Oceń prawdziwość stwierdzeń.

  1. Na jedną bluzkę w rozmiarze L potrzeba więcej materiału niż na jedną w rozmiarze S.
  2. Na $30$ bluzek L potrzeba tyle samo materiału, co na $20$ bluzek S.

Oceń prawdziwość każdego stwierdzenia (P — prawda, F — fałsz) i wybierz odpowiedni układ.

P/P1. P, 2. P
P/F1. P, 2. F
F/P1. F, 2. P
F/F1. F, 2. F
OS07.5otwarte★★★ 0–2 pkt🔗

Pociąg przebył ze stałą prędkością $700$ m w czasie $50$ s. Oblicz jego prędkość w $\tfrac{\text{km}}{\text{h}}$.

✎ Samoocena wg schematu punktowania — ile punktów zdobył(a)byś?/ 2 pkt
OS07.6otwarte★★★ 0–2 pkt🔗

Kierowca przejechał ze stałą prędkością trasę o długości $22{,}5$ km od godziny $7{:}50$ do $8{:}05$. Oblicz prędkość samochodu w $\tfrac{\text{km}}{\text{h}}$.

✎ Samoocena wg schematu punktowania — ile punktów zdobył(a)byś?/ 2 pkt
OS07.7otwarte★★★ 0–3 pkt🔗

Na przygotowanie ciasta na $8$ gofrów potrzeba $200$ g mąki i $2$ jajka. Oblicz, ile mąki i ile jajek potrzeba na $28$ gofrów.

✎ Samoocena wg schematu punktowania — ile punktów zdobył(a)byś?/ 3 pkt
OS07.8otwarte★★★ 0–3 pkt🔗

Na planie miasta w skali $1:4000$ odległość między przystankami wynosi $8$ cm. Oblicz rzeczywistą odległość w metrach oraz czas, w jakim pokona ją pieszy idący z prędkością $4\ \tfrac{\text{km}}{\text{h}}$.

✎ Samoocena wg schematu punktowania — ile punktów zdobył(a)byś?/ 3 pkt
OS07.9otwarte★★★ 0–3 pkt🔗

Pięciu malarzy pomalowałoby halę w $12$ dni. Oblicz, w ile dni pomalowałoby ją $6$ malarzy pracujących w tym samym tempie.

✎ Samoocena wg schematu punktowania — ile punktów zdobył(a)byś?/ 3 pkt
OS07.10otwarte★★★ 0–3 pkt🔗

Adam wyruszył z domu o godzinie $9{:}00$ i szedł z prędkością $5\ \tfrac{\text{km}}{\text{h}}$. O godzinie $9{:}30$ wyruszył za nim rowerzysta jadący z prędkością $15\ \tfrac{\text{km}}{\text{h}}$. Oblicz, o której godzinie rowerzysta dogoni Adama.

✎ Samoocena wg schematu punktowania — ile punktów zdobył(a)byś?/ 3 pkt
LekcjeRazem.pl — prowadź korepetycje profesjonalnie. Tablica online, grafik, rozliczenia i AI w jednym miejscu. Sprawdź LekcjeRazem.pl.
Zacznij dziś

Zacznij naukę już dziś — to nic nie kosztuje

Załóż bezpłatne konto i otwórz dostęp do pełnego śledzenia postępów, planów nauki i quizów. Arkusze i zadania podstawowe są dostępne bez rejestracji. Już ponad 5 000 uczniów uczy się z Matematix.