Uczysz innych? Poznaj LekcjeRazem.pl →
OS01

Liczby i działania: ułamki, liczby ujemne, oś liczbowa — klucz maturalny, egzamin ósmoklasisty

PriorytetA+najwyższy zwrot z nauki
Częstotliwość4/5arkuszy 2021–2025
Punkty w arkuszuśr. 2,6 pkt (0–4)
Formy zadań2–4 zadania zamknięte po 1 pkt, czasem zadanie otwarte 2 pkt (ułamki jako suma)
🔑 Sygnał: Ułamki i nawiasy → wspólny mianownik, potem kolejność działań i znaki.

🎯 Co musisz umieć

  • wykonywać działania na ułamkach zwykłych i dziesiętnych oraz liczbach ujemnych,
  • zachowywać kolejność działań i poprawnie stosować nawiasy,
  • zamieniać liczby mieszane na ułamki niewłaściwe i odwrotnie,
  • odczytywać i wyznaczać współrzędne punktów na osi liczbowej.

🔍 Jak rozpoznać zadanie

  • w zadaniu jest wyrażenie z ułamkami i nawiasami → kolejność działań,
  • „jaka część”, „o ile większa” → ułamek albo różnica, nie procent,
  • oś liczbowa z podziałem na równe części → długość jednej części = różnica wartości podzielona przez liczbę odcinków,
  • liczba mieszana z minusem, np. $-5\tfrac13$ → zamień na ułamek niewłaściwy przed działaniem.

📘 Teoria w pigułce

  • Kolejność działań: nawiasy → potęgi i pierwiastki → mnożenie i dzielenie → dodawanie i odejmowanie.
  • Dzielenie przez ułamek = mnożenie przez odwrotność: $a:\dfrac{p}{q}=a\cdot\dfrac{q}{p}$.
  • Znaki: minus przed nawiasem zmienia znaki wszystkich składników; iloczyn dwóch liczb ujemnych jest dodatni.
  • Liczba mieszana: $5\tfrac13=\dfrac{16}{3}$ — najpierw zamiana, potem działanie.
  • Na osi liczbowej długość jednej działki obliczamy, dzieląc różnicę dwóch znanych wartości przez liczbę działek między nimi.
  • Porównywanie ułamków: sprowadź do wspólnego mianownika albo zamień na ułamki dziesiętne.

∑ Najważniejsze wzory

$a:\dfrac{p}{q}=a\cdot\dfrac{q}{p}$
$\dfrac{a}{b}+\dfrac{c}{d}=\dfrac{ad+bc}{bd}$
$-(a-b)=-a+b$
$c\tfrac{a}{b}=\dfrac{cb+a}{b}$

⚙️ Algorytm krok po kroku

  1. Zamień liczby mieszane i procenty na ułamki (lub liczby dziesiętne).
  2. Wykonaj działania w nawiasach.
  3. Sprowadź ułamki do wspólnego mianownika.
  4. Wykonaj mnożenie i dzielenie, potem dodawanie i odejmowanie — pilnując znaków.
  5. Skróć wynik i sprawdź, czy odpowiedź ma sens (rząd wielkości, znak).

⚠️ Najczęstsze pułapki

ŹleDobrzeDlaczego
✗ $-5\tfrac13=-5+\tfrac13$✓ $-5\tfrac13=-\tfrac{16}{3}$minus dotyczy całej liczby
✗ $\tfrac{4^2}{5}-3^2=\tfrac{16-9}{5}$✓ $\tfrac{16}{5}-9$potęga tylko w liczniku
✗ dodawanie ułamków „po przekątnej”✓ wspólny mianownik$\tfrac12+\tfrac13\ne\tfrac25$
✗ działka na osi „na oko”✓ policz z dwóch znanych punktówróżnica podzielona przez liczbę działek

✍️ Przykład wzorcowy typ zadania 2 z egzaminu 2025

Oblicz wartość wyrażenia $\left(2{,}4-5\tfrac13\right):(-2)$.

📊 Ślad w prawdziwych arkuszach CKE

Zadania autentyczne. Niżej są prawdziwe zadania z arkuszy CKE — numer i punktacja zgodne z oryginalnym arkuszem. Kliknij rok, aby otworzyć cały arkusz.

RokZadaniaPktCzego dotyczyło
2025zad. 2, 12, 164 pkt$\left(2{,}4-5\tfrac13\right):(-2)$; podział odcinka na osi; $\tfrac15+\tfrac16+x=\tfrac{7}{15}$ (2 pkt)
2024zad. 2, 42 pktułamki o mianowniku $4$ w przedziale $(3;5)$; porównanie $\tfrac45\cdot\left(-\tfrac43\right)$ i $\tfrac45-\tfrac43$
2023—0 pktbrak osobnego zadania
2022zad. 2, 9, 113 pkt$\tfrac{4^2}{5}-3^2$; oś liczbowa (odcinek $PS$); ułamki masy ziemi ogrodowej
2021zad. 2, 3, 164 pktdziałania na liczbach ujemnych; wartość wyrażenia; podział tabliczki czekolady (2 pkt)
Działy w serwisie:Klasa 7 SPKlasa 8 SP

✍️ Trening: 10 zadań w formacie maturalnym

Zadania autorskie. To nie są przedruki z arkuszy — ułożyliśmy je w formacie maturalnym, na wzorów z tabeli „Ślad w arkuszach CKE” powyżej. Typ, punktacja i poziom trudności odpowiadają realnym zadaniom egzaminacyjnym.

Zadania zamknięte sprawdzają się po kliknięciu odpowiedzi (jedna próba). W otwartych porównaj swoje rozwiązanie z wzorcowym i wystaw samoocenę według schematu punktowania — wynik zapisze się na koncie.

OS01.1odpowiedź krótka★★★ 0–2 pkt🔗

Oblicz: $\dfrac{2}{3}+\dfrac{1}{4}$.

✎ Samoocena wg schematu punktowania — ile punktów zdobył(a)byś?/ 2 pkt
OS01.2odpowiedź krótka★★★ 0–2 pkt🔗

Oblicz: $-3{,}5+1\tfrac14$.

✎ Samoocena wg schematu punktowania — ile punktów zdobył(a)byś?/ 2 pkt
OS01.3zamknięte★★★ 0–1 pkt🔗

Wartość wyrażenia $\dfrac{3^2}{4}-2^2$ jest równa:

A$1{,}75$
B$-0{,}25$
C$-1{,}75$
D$0{,}25$
OS01.4prawda / fałsz★★★ 0–1 pkt🔗

Dane są liczby $x=-\dfrac{3}{4}\cdot\dfrac{2}{9}$ oraz $y=-\dfrac{3}{4}+\dfrac{2}{9}$. Oceń prawdziwość stwierdzeń.

  1. Liczba $x$ jest dodatnia.
  2. Liczba $x$ jest większa od liczby $y$.

Oceń prawdziwość każdego stwierdzenia (P — prawda, F — fałsz) i wybierz odpowiedni układ.

P/P1. P, 2. P
P/F1. P, 2. F
F/P1. F, 2. P
F/F1. F, 2. F
OS01.5otwarte★★★ 0–2 pkt🔗

Oblicz wartość wyrażenia $\left(1{,}6-2\tfrac12\right):(-3)$.

✎ Samoocena wg schematu punktowania — ile punktów zdobył(a)byś?/ 2 pkt
OS01.6otwarte★★★ 0–2 pkt🔗

Na osi liczbowej odcinek $AC$ podzielono na $6$ równych części. Punkt $A$ ma współrzędną $12$, a punkt $C$ — współrzędną $42$. Oblicz współrzędną punktu $B$, który jest drugim punktem podziału licząc od $A$.

✎ Samoocena wg schematu punktowania — ile punktów zdobył(a)byś?/ 2 pkt
OS01.7otwarte★★★ 0–2 pkt🔗

Ile wynosi $\dfrac{5}{6}$ liczby, której $\dfrac{2}{3}$ jest równe $18$?

✎ Samoocena wg schematu punktowania — ile punktów zdobył(a)byś?/ 2 pkt
OS01.8otwarte★★★ 0–2 pkt🔗

Liczbę $\dfrac{11}{12}$ zapisano jako sumę trzech ułamków, z których pierwszy jest równy $\dfrac13$, a drugi $\dfrac14$. Oblicz trzeci składnik tej sumy.

✎ Samoocena wg schematu punktowania — ile punktów zdobył(a)byś?/ 2 pkt
OS01.9otwarte★★★ 0–3 pkt🔗

Paweł podzielił tabliczkę czekolady tak, że bratu dał $\dfrac12$ tabliczki, siostrze $\dfrac13$, a resztę zjadł sam. Tabliczka miała $24$ kostki. Oblicz, ile kostek zjadł Paweł.

✎ Samoocena wg schematu punktowania — ile punktów zdobył(a)byś?/ 3 pkt
OS01.10otwarte★★★ 0–3 pkt🔗

Wykaż, że wartość wyrażenia $\left(\dfrac34-\dfrac12\right)\cdot\left(\dfrac25+\dfrac13\right)$ jest liczbą dodatnią mniejszą od $\dfrac14$, i oblicz tę wartość.

✎ Samoocena wg schematu punktowania — ile punktów zdobył(a)byś?/ 3 pkt
LekcjeRazem.pl — prowadź korepetycje profesjonalnie. Tablica online, grafik, rozliczenia i AI w jednym miejscu. Sprawdź LekcjeRazem.pl.
Zacznij dziś

Zacznij naukę już dziś — to nic nie kosztuje

Załóż bezpłatne konto i otwórz dostęp do pełnego śledzenia postępów, planów nauki i quizów. Arkusze i zadania podstawowe są dostępne bez rejestracji. Już ponad 5 000 uczniów uczy się z Matematix.