Start › Klasy › Chemia — Klasa 2 LO › Rozpuszczalność substancji

Rozpuszczalność substancji

Chemia — Klasa 2 LO — teoria, wzory, quizy i zadania do tego tematu.

📄Zadania z arkuszy 13

Prawdziwe zadania z arkuszy egzaminacyjnych (matura, egzamin ósmoklasisty, próbne) dotyczące tego tematu.

Zadanie nr 11.2 · Matura 2026

Zadanie 11.2. Aby ilościowo wyodrębnić uwodniony tlenek żelaza(III) z roztworu, należy wykonać: A. dekantację; B. destylację; C. sączenie; D. odparowanie pod wyciągiem.

A dekantację

B destylację

C sączenie

D odparowanie pod wyciągiem

Zadanie nr 8 · Matura 2024

Zadanie 8. Zmieszano równe objętości roztworów: AgNO₃ o stężeniu c₁ = 1·10⁻⁴ mol·dm⁻³ i KCl o stężeniu c₂ = 2·10⁻⁶ mol·dm⁻³ (25 °C). Podaj iloczyn stężeń [Ag⁺]·[Cl⁻] po zmieszaniu oraz rozstrzygnij, czy wytrąci się osad AgCl (K_so ≈ 1,8·10⁻¹⁰).

Zadanie nr 11.1 · Matura 2023

Informacja do zadania 11. PbCl₂ i PbI₂ są trudno rozpuszczalne, ale iloczyn rozpuszczalności PbI₂ jest znacznie mniejszy. Dysponujemy: 2 cm³ Pb(NO₃)₂ (0,1 mol·dm⁻³) w probówce oraz roztworami KCl i KI (0,1 mol·dm⁻³).

Zadanie 11.1. Napisz w formie jonowej skróconej równanie reakcji strącania chlorku ołowiu(II).

Jak to rozwiązać — reakcja strącania

Jony Pb²⁺ łączą się z jonami Cl⁻, tworząc trudno rozpuszczalny osad PbCl₂:

Pb²⁺ + 2 Cl⁻ → PbCl₂↓

✔ Zgodne z kluczem.

Zadanie nr 11.2 · Matura 2023

Zadanie 11.2. Wybierz odczynnik dodawany jako pierwszy (I etap) i drugi (II etap) do Pb(NO₃)₂, aby w obu etapach nastąpiły wyraźne zmiany. Opisz obserwacje w każdym etapie.

Jak to rozwiązać — od bardziej do mniej rozpuszczalnego osadu

Kolejność: najpierw dodajemy KCl (I etap), potem KI (II etap). Ponieważ PbI₂ jest trudniej rozpuszczalny niż PbCl₂, dodany jodek przekształci biały osad chlorku w żółty osad jodku — co dowodzi mniejszej rozpuszczalności PbI₂.

Obserwacje:

I etap (KCl): wytrąca się biały osad (PbCl₂).

II etap (KI): pojawia się żółty osad (PbI₂).

✔ Zgodne z kluczem: I etap KCl → biały osad; II etap KI → żółty osad.

Zadanie nr 15 · Matura 2023

Zadanie 15. W 40 °C hydrat CaCl₂·nH₂O rozpuszcza się w ilości 767,4 g na 100 g wody, a stężenie roztworu nasyconego wynosi 53,66 % masowych. Wyznacz n i napisz wzór hydratu. (M(CaCl₂) = 111 g·mol⁻¹, M(H₂O) = 18 g·mol⁻¹.)

Jak to rozwiązać — bilans masy CaCl₂ i wody

Krok 1. Masa roztworu: $m_r=767{,}4+100=867{,}4$ g.

Krok 2. Masa czystego CaCl₂ (z stężenia procentowego): $m_{CaCl_2}=0{,}5366\cdot867{,}4=465{,}4$ g.

Krok 3. Woda pochodząca z hydratu: woda w hydracie = masa hydratu − masa CaCl₂ = $767{,}4-465{,}4=302{,}0$ g.

Krok 4. Stosunek molowy: na 111 g CaCl₂ przypada n·18 g wody:

$\dfrac{111}{465{,}4}=\dfrac{n\cdot18}{302{,}0}\ \Rightarrow\ 18n=72\ \Rightarrow\ n=4$

Wzór hydratu: CaCl₂·4H₂O.

✔ Zgodne z kluczem: n = 4, CaCl₂·4H₂O.

Zadanie nr 20.1 · Matura 2022

Rozpuszczalność chloranu(V) potasu (g na $100$ g wody): $0^\circ$C — $3$; $20$ — $7$; $40$ — $14$; $60$ — $24$; $80$ — $38$; $100$ — $56$. Narysuj krzywą rozpuszczalności w zakresie $0$–$100^\circ$C.

Rozwiązanie
Krzywa rosnąca w całym zakresie, przez punkty: $(0;3)$, $(20;7)$, $(40;14)$, $(60;24)$, $(80;38)$, $(100;56)$.

Zadanie nr 20.2 · Matura 2022

Rozstrzygnij, czy w temperaturze $20^\circ$C można otrzymać roztwór chloranu(V) potasu o stężeniu $7\%$ masowych. Uzasadnij.

Rozwiązanie
Nie. W $20^\circ$C rozpuszczalność wynosi $7$ g/$100$ g wody, co odpowiada stężeniu maksymalnemu $\dfrac{7}{107}\cdot100\%\approx6{,}5\%$ — mniej niż $7\%$, więc roztworu $7\%$ nie da się otrzymać.

Zadanie nr 20.3 · Matura 2022

Oblicz i odczytaj z wykresu temperaturę, w której nasycony roztwór chloranu(V) potasu ma stężenie $30\%$ masowych (wynik zaokrągl do jedności).

Rozwiązanie
$30\%$: $\dfrac{s}{100+s}=0{,}30$ → $s=42{,}9$ g/$100$ g wody. Z wykresu (między $80^\circ$C: $38$ i $100^\circ$C: $56$) temperatura $\approx\mathbf{85^\circ}$C.

Zadanie nr 20 · Matura 2021

Do zlewki I ($200$ g wody, $20\,^\circ$C) dodano $184$ g K₂CrO₄, a do zlewki II ($200$ g wody) $184$ g Pb(NO₃)₂. Zawartość ogrzano do temperatury $t$, w której w zlewce II cały azotan(V) ołowiu(II) się rozpuścił, a roztwór był nasycony.

Podaj wartość $t$ oraz uzupełnij (podkreśl): roztwór w zlewce I jest (nienasycony / nasycony), a jego stężenie procentowe jest (mniejsze niż / takie samo jak / większe niż) w zlewce II.

Rozwiązanie
$184$ g na $200$ g wody $=92$ g na $100$ g wody. Z wykresu Pb(NO₃)₂ osiąga rozpuszczalność $92$ g przy $t\approx55\,^\circ$C. W tej temperaturze rozpuszczalność K₂CrO₄ jest mniejsza od $92$ g, więc roztwór w zlewce I jest nasycony, a jego stężenie procentowe jest mniejsze niż w zlewce II.

Zadanie nr 9 · Matura 2020

W $20\,^\circ$C w równowadze z roztworem nasyconym węglanu sodu pozostaje dekahydrat Na₂CO₃·10H₂O; jego rozpuszczalność wynosi $21{,}5$ g w $100$ g wody. Oblicz rozpuszczalność węglanu sodu w przeliczeniu na sól bezwodną (g na $100$ g wody).

Rozwiązanie
$M($hydratu$)=286$, $M($Na₂CO₃$)=106$. W $21{,}5$ g hydratu: $21{,}5\cdot\dfrac{106}{286}=7{,}97$ g soli bezwodnej i $13{,}53$ g wody.
Woda łącznie: $100+13{,}53=113{,}53$ g.
Rozpuszczalność $=\dfrac{7{,}97}{113{,}53}\cdot100\approx\mathbf{7{,}0}$ g na $100$ g wody.

Zadanie nr 19 · Matura 2018

W $20^\circ$C rozpuszczalność uwodnionego wodorosiarczanu(VI) sodu NaHSO₄·H₂O wynosi $67$ g w $100$ g wody. Oblicz, jaki procent masy roztworu nasyconego stanowi masa soli bezwodnej NaHSO₄ ($M_{\text{hydrat}}=138$, $M_{\text{NaHSO}_4}=120$).

Rozwiązanie
W $67$ g hydratu bezwodnej soli: $67\cdot\dfrac{120}{138}=58{,}26$ g.
Masa roztworu nasyconego $=100+67=167$ g.
$\%=\dfrac{58{,}26}{167}\cdot100\%\approx\mathbf{34{,}9\%}$.

Zadanie nr 11 · Matura 2016

Rozpuszczalność pentahydratu tiosiarczanu sodu Na₂S₂O₃·5H₂O w $20^\circ$C wynosi $176$ g na $100$ g wody. Oblicz, ile gramów wody należy dodać do $100$ g roztworu nasyconego w tej temperaturze, aby otrzymać roztwór o stężeniu $25\%$ masowych (w przeliczeniu na bezwodny Na₂S₂O₃). $M(\text{pentahydrat})=248$, $M(\text{Na}_2\text{S}_2\text{O}_3)=158$.

Rozwiązanie
W $176$ g pentahydratu bezwodnej soli jest $176\cdot\dfrac{158}{248}\approx112{,}1$ g. Roztwór nasycony: $100+176=276$ g, w tym $112{,}1$ g Na₂S₂O₃.
W $100$ g roztworu nasyconego jest $\dfrac{112{,}1}{276}\cdot100\approx40{,}6$ g bezwodnej soli.
Aby uzyskać $25\%$: masa roztworu $=\dfrac{40{,}6}{0{,}25}=162{,}5$ g. Dodać wody: $162{,}5-100\approx\mathbf{62{,}5}$ g.
Odpowiedź: należy dodać około 62–63 g wody.

Zadanie nr 19 · Matura 2016

Iloczyny rozpuszczalności soli srebra ($298$ K): $K_s$(AgCl)$=1{,}6\cdot10^{-10}$, $K_s$(AgBr)$=7{,}7\cdot10^{-13}$, $K_s$(AgI)$=1{,}5\cdot10^{-16}$. Do $3$ cm³ roztworu AgNO₃ ($0{,}1\ \tfrac{\text{mol}}{\text{dm}^3}$) dodano stechiometryczną ilość jednego z roztworów: KCl, KBr, KI ($0{,}1\ \tfrac{\text{mol}}{\text{dm}^3}$). Wskaż odczynnik, po którego dodaniu stężenie jonów Ag⁺ będzie najmniejsze, i uzasadnij wybór.

Rozwiązanie
Jodek potasu, KI. AgI ma najmniejszy iloczyn rozpuszczalności ($1{,}5\cdot10^{-16}$), więc jest najtrudniej rozpuszczalny — po jego strąceniu stężenie jonów Ag⁺ pozostałych w roztworze jest najmniejsze.

📘Teoria 1

Rozpuszczalność substancji

Rozpuszczalność to maksymalna masa substancji, jaką można rozpuścić w $100\ \text{g}$ rozpuszczalnika (zwykle wody) w danej temperaturze, tworząc roztwór nasycony.

Rodzaje roztworów

nienasycony — można w nim rozpuścić jeszcze więcej substancji,

nasycony — zawiera maksymalną ilość substancji w danej temperaturze,

przesycony — zawiera więcej substancji niż wynika z rozpuszczalności (stan nietrwały).

Wpływ warunków

rozpuszczalność ciał stałych zwykle rośnie z temperaturą (odczytujemy ją z krzywej rozpuszczalności),

rozpuszczalność gazów maleje z temperaturą, a rośnie z ciśnieniem.

Krzywa rozpuszczalności to wykres rozpuszczalności w funkcji temperatury — pozwala odczytać, ile substancji się rozpuści i ile wykrystalizuje po ochłodzeniu.

∑Wzory 1

Rozpuszczalność a masa nasyconego roztworu

$$R = \frac{m_{\text{subst.}}}{m_{\text{wody}}}\cdot 100\ \tfrac{\text{g}}{100\,\text{g H}_2\text{O}}$$

Do czego służy: pozwala obliczyć rozpuszczalność z masy substancji i wody w roztworze nasyconym (albo odwrotnie).

Przykład: jeśli w $200\ \text{g}$ wody rozpuszcza się $72\ \text{g}$ soli, to $R = \tfrac{72}{200}\cdot100 = 36\ \tfrac{\text{g}}{100\,\text{g}}$.

🧩Quizy 1

▶Rozpuszczalność substancji — quiz (poziom łatwy, zestaw 1)8 pyt. łatwy

✍Zadania dodatkowe 3

Zadania ćwiczeniowe ze zbiorów Matematix — z rozwiązaniami krok po kroku.

Zadanie nr 1

W $250\ \text{g}$ wody w temperaturze $20^\circ\text{C}$ rozpuszczono maksymalnie $90\ \text{g}$ pewnej soli. Oblicz rozpuszczalność tej soli w tej temperaturze.

Rozpuszczalność to masa soli na $100\ \text{g}$ wody. Ustalamy proporcję:

$250\ \text{g H}_2\text{O} - 90\ \text{g soli}$, więc $100\ \text{g H}_2\text{O} - x$.

$x = \dfrac{90\cdot 100}{250} = 36\ \text{g}$.

Rozpuszczalność wynosi $36\ \tfrac{\text{g}}{100\,\text{g H}_2\text{O}}$.

Zadanie nr 2

Rozpuszczalność pewnej soli w $60^\circ\text{C}$ wynosi $50\ \tfrac{\text{g}}{100\,\text{g}}$. Ile gramów soli rozpuści się maksymalnie w $300\ \text{g}$ wody w tej temperaturze?

Proporcja: $100\ \text{g H}_2\text{O} - 50\ \text{g soli}$, więc $300\ \text{g H}_2\text{O} - x$.

$x = \dfrac{50\cdot 300}{100} = 150\ \text{g}$.

W 300 g wody rozpuści się maksymalnie 150 g soli.

Zadanie nr 3

Rozpuszczalność soli w $80^\circ\text{C}$ wynosi $60\ \tfrac{\text{g}}{100\,\text{g}}$, a w $20^\circ\text{C}$ tylko $20\ \tfrac{\text{g}}{100\,\text{g}}$. Ile gramów soli wykrystalizuje ze $100\ \text{g}$ wody przy ochłodzeniu roztworu nasyconego z $80^\circ\text{C}$ do $20^\circ\text{C}$?

W $80^\circ\text{C}$ w 100 g wody było rozpuszczone $60\ \text{g}$ soli. Po ochłodzeniu do $20^\circ\text{C}$ w roztworze pozostaje tylko $20\ \text{g}$.

Różnica wykrystalizuje: $60 - 20 = 40\ \text{g}$.

Wykrystalizuje 40 g soli.

Rozpuszczalność substancji

📄Zadania z arkuszy 13

Jak to rozwiązać — oddzielenie osadu od cieczy

Jak to rozwiązać — porównanie z iloczynem rozpuszczalności

Jak to rozwiązać — reakcja strącania

Jak to rozwiązać — od bardziej do mniej rozpuszczalnego osadu

Jak to rozwiązać — bilans masy CaCl₂ i wody

Rozwiązanie

Rozwiązanie

Rozwiązanie

Rozwiązanie

Rozwiązanie

Rozwiązanie

Rozwiązanie

Rozwiązanie

📘Teoria 1

Rodzaje roztworów

Wpływ warunków

∑Wzory 1

🧩Quizy 1

✍Zadania dodatkowe 3

Zacznij naukę już dziś — to nic nie kosztuje