Jak napisać — rozumienie tematu i propozycje realizacji
Rozumienie pojęć (wg klucza): praca = czynności (dobrowolne lub pod przymusem) dla osiągnięcia celu, wytwór działania (nauka, kultura, sztuka) albo źródło zarobku; wpływ = oddziaływanie, rezultat; otaczająca rzeczywistość = społeczna, kulturowa, środowisko naturalne. Aby utwór był w pełni funkcjonalny, trzeba omówić wpływ pracy i na człowieka, i na jego otoczenie.
Możliwa teza: Praca kształtuje człowieka — daje poczucie sensu i godności — a przez jego działanie przemienia także otaczającą rzeczywistość.
Propozycje lektur obowiązkowych (argument = wpływ pracy na człowieka + na otoczenie):
- „Lalka" Prusa — praca Wokulskiego (handel, przemysł) daje mu majątek i pozycję, a jednocześnie zmienia gospodarczą rzeczywistość Warszawy; hasła pracy organicznej i u podstaw.
- „Przedwiośnie" Żeromskiego — mit „szklanych domów": praca jako droga budowy nowoczesnej Polski (alternatywa dla rewolucji).
- „Chłopi" Reymonta (Jesień) — praca na roli wyznacza rytm życia wsi i kształtuje społeczność Lipiec.
- „Skąpiec" Moliera — praca i pieniądz jako obsesja Harpagona, degradująca człowieka i relacje.
Inny utwór / konteksty: kontekst historycznoliteracki pozytywizmu (praca organiczna i praca u podstaw), biblijny (praca jako powołanie i kara po wygnaniu z raju — Księga Rodzaju), filozoficzny/społeczny.
✔ Kryteria CKE: treść (16 pkt — teza + trafna argumentacja: wpływ pracy na człowieka ORAZ na otoczenie), kompetencje literackie, struktura, styl, poprawność językowa/ortograficzna/interpunkcyjna. Brak lektury obowiązkowej lub błąd kardynalny = 0 pkt.