Literatura polska po 1945

Socrealizm (realizm socjalistyczny) to narzucona przez władze komunistyczne doktryna (ok. 1949–1955), zgodnie z którą sztuka miała służyć propagandzie: sławić ustrój, partię i „człowieka pracy", walczyć z „wrogiem klasowym". Ograniczał wolność twórczą i podporządkowywał literaturę celom politycznym, zubażając ją artystycznie.

Literatura emigracyjna — twórczość pisarzy przebywających na emigracji (Miłosz, Gombrowicz, Herling-Grudziński), wolna od cenzury PRL, mogąca mówić prawdę.
Drugi obieg — niezależne wydawnictwa działające w kraju poza cenzurą (od lat 70.), publikujące zakazane teksty. Oba były przestrzenią wolnego słowa.

Cenzura kontrolowała i ograniczała treść publikowanych utworów, eliminując tematy niewygodne dla władzy (prawda o wojnie, sowietach, zbrodniach, krytyka systemu). Zmuszała pisarzy do autocenzury, aluzji i „języka ezopowego". W reakcji rozwinęły się literatura emigracyjna i drugi obieg, które omijały cenzurę i broniły wolności słowa.