Stanisław Wyspiański — „Wesele"

Ponieważ obok warstwy realistycznej (wesele w Bronowicach) występuje bogata warstwa symboliczna: pojawiają się Osoby Dramatu (zjawy) o znaczeniu przenośnym (Chochoł, Wernyhora, Stańczyk), a przedmioty i sceny (złoty róg, chocholi taniec) symbolizują stan narodu. Sens utworu kryje się w tych symbolach, nie w dosłownej fabule.

Chocholi taniec to symbol narodowej niemocy i marazmu. Weselnicy, zahipnotyzowani, tańczą w kółko w takt melodii Chochoła — niezdolni do czynu, uśpieni, bierni. Utracony złoty róg oznacza zaprzepaszczoną szansę na zryw. Scena to gorzka diagnoza: Polacy nie potrafią przejść od słów do działania.

Wyspiański ukazuje społeczeństwo podzielone (inteligencja i chłopi nie rozumieją się naprawdę, „chłopomania" jest powierzchowna), bierne i niezdolne do wspólnego czynu. Mimo patriotycznych deklaracji brakuje realnej woli i jedności. Diagnoza jest gorzka i krytyczna: naród pogrążony w gadulstwie i marazmie nie jest gotowy do walki o wolność.