Start › Klasy › Fizyka — Klasa 4 LO — rozszerzony › Zjawisko fotoelektryczne — foton

Zjawisko fotoelektryczne — foton

Fizyka — Klasa 4 LO — rozszerzony — teoria, wzory, quizy i zadania do tego tematu.

📘Teoria 1

Zjawisko fotoelektryczne — foton (klasa 4 LO)

Zjawisko

Wybijanie elektronów z metalu przez padające światło.

Foton

Kwant światła o energii $E=h f$.

Równanie Einsteina

$h f=W+E_k$ (praca wyjścia i energia kinetyczna elektronu).

∑Wzory 2

Fotoefekt
$$E_k = hf - W,\quad h = 6{,}626\times10^{-34}\text{ J·s}$$

Do czego służy: Opisuje zjawisko wybijania elektronów z metalu przez światło — dowód korpuskularnej natury światła (Einstein, Nagroda Nobla 1921).

Zmienne

  • $E_k$ — energia kinetyczna wybitego elektronu (J)
  • $h = 6{,}626 \times 10^{-34}$ J·s — stała Plancka
  • $f$ — częstotliwość światła (Hz)
  • $W$ — praca wyjścia elektronu z metalu (J) — zależy od materiału

Energia fotonu

$$E_{\text{fotonu}} = hf = \frac{hc}{\lambda}$$

Kiedy zachodzi fotoefekt?

Tylko gdy $hf \geq W$, czyli gdy częstotliwość światła $f \geq f_{\min} = W/h$. Natężenie światła nie ma znaczenia — liczy się tylko częstotliwość.

Jak stosować

  1. Oblicz energię fotonu: $E = hf$ lub $E = hc/\lambda$
  2. Sprawdź czy $E > W$ (czy zajdzie fotoefekt)
  3. Oblicz energię kinetyczną: $E_k = hf - W$

Przykład

Światło $f = 10^{15}$ Hz pada na metal o $W = 3 \times 10^{-19}$ J. Energia elektronu?

  1. $E = hf = 6{,}63\times10^{-34} \cdot 10^{15} = 6{,}63\times10^{-19}$ J
  2. $E_k = 6{,}63\times10^{-19} - 3\times10^{-19} = 3{,}63\times10^{-19}$ J

⚠️ Częsty błąd: Zwiększenie natężenia (jasności) światła nie zwiększy $E_k$ elektronu — tylko więcej elektronów zostanie wybitych. Większa $E_k$ wymaga większej częstotliwości.

Równanie Einsteina (klasa 4 LO)
$$h f=W+E_k$$

Co liczy: bilans energii fotonu: praca wyjścia i energia elektronu; foton $E=hf$.

🧩Quizy 1

✍Zadania dodatkowe 10

Zadania ćwiczeniowe ze zbiorów Matematix — z rozwiązaniami krok po kroku.

Zadanie nr FZ24.1

Oblicz energię fotonu o długości fali $620$ nm (przyjmij $hc=1240\ \text{eV}\cdot$nm).

Zadanie nr FZ24.2

Oblicz energię poziomu $n=3$ w atomie wodoru.

Zadanie nr FZ24.3

Foton emitowany przy przejściu $5\to3$ w atomie wodoru ma — w porównaniu z fotonem emitowanym przy przejściu $4\to3$ — energię i długość fali:

A mniejszą energię i mniejszą $\lambda$
B większą energię i mniejszą $\lambda$
C większą energię i większą $\lambda$
D taką samą energię
Zadanie nr FZ24.4

Rozważamy zjawisko fotoelektryczne zewnętrzne. Oceń prawdziwość stwierdzeń.

  1. Zwiększenie natężenia padającego światła zwiększa maksymalną energię kinetyczną elektronów.
  2. Poniżej pewnej częstotliwości progowej zjawisko fotoelektryczne nie zachodzi.
  3. Maksymalna energia kinetyczna elektronów rośnie liniowo wraz z częstotliwością światła.

Oceń prawdziwość każdego stwierdzenia (P — prawda, F — fałsz) i wybierz odpowiedni układ.

P/P/P 1. P, 2. P, 3. P
P/P/F 1. P, 2. P, 3. F
P/F/P 1. P, 2. F, 3. P
P/F/F 1. P, 2. F, 3. F
F/P/P 1. F, 2. P, 3. P
F/P/F 1. F, 2. P, 3. F
F/F/P 1. F, 2. F, 3. P
F/F/F 1. F, 2. F, 3. F
Zadanie nr FZ24.5

Praca wyjścia dla pewnego metalu wynosi $2{,}3$ eV. Oblicz maksymalną energię kinetyczną elektronów wybijanych światłem o długości fali $400$ nm ($hc=1240\ \text{eV}\cdot$nm).

Zadanie nr FZ24.6

Oblicz najdłuższą falę światła, która wywoła efekt fotoelektryczny dla metalu o pracy wyjścia $4{,}0$ eV.

Zadanie nr FZ24.7

Oblicz długości fal emitowanych przy przejściach $3\to2$ i $4\to2$ w atomie wodoru i ustal, która linia jest bardziej czerwona.

Zadanie nr FZ24.8

Oblicz długość fali de Broglie’a elektronu rozpędzonego napięciem $100$ V ($h=6{,}63\cdot10^{-34}$, $m=9{,}11\cdot10^{-31}$ kg, $e=1{,}6\cdot10^{-19}$ C).

Zadanie nr FZ24.9

Oblicz energię jonizacji atomu wodoru ze stanu podstawowego oraz minimalną długość fali fotonu zdolnego zjonizować ten atom.

Zadanie nr FZ24.10

W widmie emisyjnym mieszaniny wodoru i helu zaobserwowano linię o długości $434$ nm. Sprawdź rachunkiem, czy może ona pochodzić od wodoru, i wskaż odpowiednie przejście.

📄Zadania z arkuszy 4

Prawdziwe zadania z arkuszy egzaminacyjnych (matura, egzamin ósmoklasisty, próbne) dotyczące tego tematu.

Zadanie nr 11 · Próbny 2026

Podczas przejścia elektronu w atomie wodoru ze stanu $n=6$ do $k=2$ emitowany jest foton o energii $E_{f\,62}$; na skutek emisji atom (masa $m_{at}=1,6735\cdot 10^{-27}$ kg) doznaje odrzutu o energii kinetycznej $E_{kin\,at}$. Oblicz iloraz $\dfrac{E_{kin\,at}}{E_{f\,62}}$ (do dwóch cyfr znaczących, w notacji wykładniczej).

Zadanie nr 9.2 · Matura 2020

Oceń prawdziwość (P/F): 1) minimalna długość fali promieniowania rentgenowskiego jest wprost proporcjonalna do napięcia; 2) zwiększenie napięcia spowoduje, że graniczna długość fali zmaleje; 3) maksymalna energia kwantu zależy od liczby elektronów w wiązce.

Zadanie nr 9.4 · Matura 2020

Oblicz najmniejszą długość fali promieniowania rentgenowskiego wytwarzanego przez tę lampę. ($h=6{,}63\cdot10^{-34}$ J·s, $c=3\cdot10^8\,\tfrac{\text{m}}{\text{s}}$.)

Zadanie nr 14 · Matura 2018

Źródło $Z_1$ emituje światło czerwone, $Z_2$ — zielone; oba o tej samej mocy. Liczba fotonów emitowanych w jednostce czasu przez $Z_1$ w porównaniu z $Z_2$ jest [A większa / B mniejsza / C taka sama], ponieważ [1 światło $Z_1$ ma mniejszą częstotliwość / 2 światło $Z_1$ ma większą częstotliwość / 3 moc zależy tylko od liczby fotonów].

Zacznij dziś

Zacznij naukę już dziś — to nic nie kosztuje

Załóż bezpłatne konto i otwórz dostęp do pełnego śledzenia postępów, planów nauki i quizów. Arkusze i zadania podstawowe są dostępne bez rejestracji. Już ponad 5 000 uczniów uczy się z Matematix.