Matura — Język polski (Poziom rozszerzony) 2024 — arkusz CKE z kluczem (PDF) | Matematix.pl

Jak napisać — rozumienie zagadnienia i propozycje realizacji

Czym jest synkretyzm (wg klucza): łączenie w jednym utworze różnych elementów w spójną całość — np. rodzajów i gatunków literackich, konwencji, prądów, kategorii estetycznych, a także syntezy sztuk lub idei. Uwaga: trzeba wykazać zasadność połączenia w jedną synkretyczną całość, nie tylko wyliczyć różne elementy.

Możliwa teza: Synkretyzm wzbogaca dzieło i pełni funkcje znaczeniowe — pozwala pełniej oddać złożoność świata i emocji.

Propozycje utworów (pełna funkcjonalność = synkretyzm + jego rola + odwołanie do struktury i problematyki), z różnych epok:

• „Dziady cz. III" Mickiewicza (romantyzm) — synkretyzm rodzajowy i gatunkowy (dramat z wtrąconą liryką: pieśni, improwizacja; sceny realistyczne i wizyjne); rola: oddanie metafizycznego i narodowego wymiaru dramatu.
• „Wesele" Wyspiańskiego (Młoda Polska) — synteza sztuk (teatr, malarstwo, muzyka) oraz realizmu i symbolizmu; rola: przejście od obrazu obyczajowego do narodowej wizji („chocholi taniec").
• „Treny" Kochanowskiego (renesans) — synkretyzm gatunkowy (tren, elegia, refleksja filozoficzna); rola: zapis kryzysu światopoglądowego ojca.
• Biblia — synkretyzm gatunkowy (psalm, przypowieść, list, apokalipsa) jako kontekst.

Kontekst: teoretycznoliteracki (definicje rodzajów/gatunków), historia sztuki (idea syntezy sztuk w modernizmie), filozoficzny.

✔ Kryteria CKE (PR): koncepcja i uzasadnienie stanowiska, funkcjonalne wykorzystanie utworów (problematyka + forma), ≥2 epoki, lektura obowiązkowa, kontekst, kompozycja, styl i poprawność językowa. ≥500 wyrazów.

Jak napisać — rozumienie zagadnienia i propozycje realizacji

Na czym się skupić (wg klucza): trzeba omówić sposób kreowania przestrzeni (środki, technika) ORAZ funkcję, jaką ta kreacja pełni w utworze, z odwołaniem do struktury dzieła i jego problematyki.

Możliwa teza: Sposób kreowania przestrzeni nie jest neutralnym tłem — buduje nastrój, charakteryzuje bohaterów i wyraża sens utworu.

Punkt wyjścia — „Sklepy cynamonowe" Brunona Schulza (dwudziestolecie): przestrzeń jest zmitologizowana, oniryczna i subiektywna — zwykłe miasteczko przetworzone przez wyobraźnię dziecka i poetycki, zmetaforyzowany język. Funkcja: poetyzacja i mityzacja rzeczywistości, oddanie dziecięcej percepcji świata. (Nie trzeba podawać tytułu konkretnego opowiadania.)

Inne utwory z różnych epok (sposób + funkcja):

• „Pan Tadeusz" Mickiewicza (romantyzm) — Soplicowo jako przestrzeń arkadyjska, idealizowana; funkcja: obraz utraconej ojczyzny, „kraju lat dziecinnych".
• „Lalka" Prusa (pozytywizm) — Warszawa i Paryż nakreślone realistycznie; funkcja: społeczna diagnoza i charakterystyka bohaterów.
• „Dżuma" Camusa (współczesność) — Oran jako miasto zamknięte kwarantanną; funkcja: parabola kondycji ludzkiej wobec zła.
• „Makbet" Szekspira — mroczna, „krwawa" przestrzeń zamku; funkcja: budowanie nastroju grozy.

Kontekst: teoretycznoliteracki (kategoria przestrzeni w dziele), malarstwo (pejzaż, ekspresjonizm), filozoficzny.

✔ Kryteria CKE (PR): koncepcja i uzasadnienie stanowiska, funkcjonalne wykorzystanie utworów (sposób kreacji + funkcja), ≥2 epoki, opowiadanie Schulza, kontekst, kompozycja, język. ≥500 wyrazów. (Dla Schulza nie stosuje się błędu kardynalnego.)