Matura — Język polski (Poziom podstawowy) 2022 — Arkusz 1 (Testy) — arkusz CKE (PDF) | Matematix.pl

Jak to rozwiązać — sprawdź, czy tekst odpowiada na pytanie

1 — TAK. Tekst szczegółowo opisuje eksperyment (straszenie „gwizdkiem", potem prośba o datek).

2 — TAK. Podano dane: przy pozornym uzasadnieniu uległość wzrosła do 76% (wobec 15%).

3 — NIE. Tekst nie mówi, co pozwala kontrolować emocje — jedynie radzi unikać decyzji w stanie rozchwiania.

✔ Zgodne z kluczem: TAK, TAK, NIE.

Jak to rozwiązać — połącz przebieg eksperymentu z jego wynikiem

Wniosek powinien uwzględnić: wzbudzenie negatywnej emocji (strach) → jej ustąpienie (ulga) → wzrost uległości / nieracjonalne decyzje. Np.: „Człowiek, u którego wywołano, a potem usunięto strach (huśtawka emocjonalna), traci zdolność racjonalnej oceny argumentów i staje się bardziej uległy / podatny na manipulację".

✔ Zgodne z kluczem: emocje (strach + ulga) upośledzają racjonalną ocenę i zwiększają podatność na manipulację.

Jak to rozwiązać — odczytaj sens metaforyczny w kontekście

Autor przeciwstawia apele do „serca" apelom do „głowy":

• „serce" — ludzkie emocje, uczucia;
• „głowa" — rozum, racjonalne myślenie.

✔ Zgodne z kluczem: „serce" = emocje/uczucia; „głowa" = rozum/racjonalne myślenie.

Jak to rozwiązać — odczytaj stanowisko autora wobec Schopenhauera

Autor przywołuje badania nad strachem, które potwierdzają (A) intuicję Schopenhauera, że doprowadzenie przeciwnika do silnych emocji osłabia jego rozumowanie — a więc o wpływie uczuciowości (D) (emocji) na skuteczność przekonywania.

Odpowiedź: A i D.

✔ Zgodne z kluczem: AD.

Jak to rozwiązać — rozpoznaj cel wypowiedzi wobec odbiorcy

Ostatnie zdanie („lepiej nie podejmujmy ważnych decyzji w stanie emocjonalnego rozchwiania") to rada/apel skierowany do odbiorcy, wyrażony w trybie przypuszczająco-rozkazującym — dominuje funkcja impresywna (C) (nakłaniająca).

Uzasadnienie: autor stara się wpłynąć na zachowanie czytelnika, apeluje o ostrożność w podejmowaniu decyzji pod wpływem emocji.

✔ Zgodne z kluczem: C (impresywna) + uzasadnienie (apel / tryb rozkazujący, wpływ na odbiorcę).

Jak to rozwiązać — temat + co autor o nim mówi, zwięźle i spójnie

Ze streszczenia musi wynikać temat i główne twierdzenia, na odpowiednim poziomie uogólnienia, w 40–60 wyrazach.

Przykład (56 wyrazów): „Krzysztof A. Wieczorek podejmuje temat roli emocji w perswazji. Podkreśla wagę racjonalnych argumentów, ale dowodzi, że skuteczne w przekonywaniu jest oddziaływanie na sferę emocjonalną. Popiera to poglądami Schopenhauera i wynikami eksperymentu ukazującego wpływ „huśtawki emocjonalnej" na uległość. W konkluzji przestrzega przed podejmowaniem decyzji podczas przeżywania skrajnych, nagłych emocji."

✔ Zgodne z kluczem: temat + główne twierdzenia, spójność, 40–60 wyrazów (3 pkt).

Jak to rozwiązać — ustal temat akapitu 2.

Akapit 2. mówi o tym, co dzieje się „po" czytaniu: myślimy o przeczytanym, wyobrażamy sobie świat, nadajemy mu kształt. To odpowiedź na pytanie, czy literatura skłania do refleksji — tak.

Odpowiedź: D.

✔ Zgodne z kluczem: D.

Jak to rozwiązać — wybierz dwa argumenty z akapitu 3.

Argumenty (dowolne dwa):

• czytanie budzi potrzebę rozmowy o literaturze i świecie;
• literatura buduje podstawowe (fundamentalne) więzi społeczne — łączy czytelników;
• dzięki literaturze lepiej rozumiemy i poznajemy świat (jest on „prawdziwszy").

✔ Zgodne z kluczem: dwa poprawne argumenty (2 pkt; jeden = 1 pkt).

Jak to rozwiązać — wypisz cechy z opisu „gonitwy"

„Życie na poczekaniu" to gonitwa, wyścig, w którym gnamy zbyt szybko, by cokolwiek zauważyć. Dwie cechy (dowolne):

pośpieszne, bezrefleksyjne, nieprzewidywalne, pozbawione przyjemności, bierne, rozczarowujące (kuszące pozorną przygodą).

✔ Zgodne z kluczem: dwie poprawne cechy.

Jak to rozwiązać — rozpoznaj bohatera i kontekst

Bohater o nazwisku Wokulski, rozmyślający o wyidealizowanej miłości i o Mickiewiczu, to postać z „Lalki" Bolesława Prusa.

✔ Zgodne z kluczem: autor — Bolesław Prus (uznaje się też: Prus, Aleksander Głowacki); tytuł — „Lalka". Pomyłka w nazwisku autora = 0 pkt.

Jak to rozwiązać — zestaw koncepcję Jankowicza z losami Wokulskiego

Dopuszczalne różne rozstrzygnięcia z uzasadnieniem odnoszącym się do tekstu Jankowicza + fragmentu + całej „Lalki":

• Tak (częściowo): wg Jankowicza literatura jest „fundamentem świata" i kształtuje człowieka — Wokulskiego ukształtowała literatura romantyczna (rozbudziła wiarę w wyidealizowaną miłość do Izabeli); dążąc do niej, bohater zmienia swój świat (pokonuje bariery społeczne, wpływa na życie innych).
• Nie: „życie na poczytaniu" wg Jankowicza to świadome, refleksyjne, rozmawiające o literaturze życie — Wokulski zaś kierował się literaturą tylko w sferze uczuć, a jako pragmatyczny kupiec-pozytywista prowadził działania niezależne od lektur.

✔ Zgodne z kluczem: rozstrzygnięcie + odniesienie do Jankowicza, fragmentu i całej „Lalki" (2 pkt). Błąd rzeczowy o „Lalce" = 0 pkt.

Jak to rozwiązać — rozpoznaj cechy stylu

Tekst Jankowicza cechuje:

• C — słownictwo wartościujące („zbawienny wpływ", „wyjątkowy oręż", „żyć lepiej, mądrzej");
• E — zdania złożone (rozbudowane, wielokrotnie złożone wypowiedzenia).

Nie ma licznych terminów naukowych (A), cudzych cytatów (B) ani neologizmów (D).

✔ Zgodne z kluczem: CE.

Jak to rozwiązać — funkcje środków językowych

1 — PRAWDA. „Powtórzę…", „I wtedy…" to wyrażenia nawiązujące (konektory) — spajają wywód.

2 — FAŁSZ. Wtrącenia w nawiasach dopowiadają / wyjaśniają, a nie wprowadzają nowy wątek.

3 — PRAWDA. Krótkie równoważniki („Ale daremnie", „Bez powodzenia") przyspieszają i dynamizują tekst.

✔ Zgodne z kluczem: P, F, P.