Lektury obowiązkowe klasy 8

Rozwiązanie

1. F (wynalazca już produkował elektroprzyjaciół — Automateusz przyszedł prosić o towarzysza, nie nakłaniać do jego stworzenia); 2. P.

Rozwiązanie

B — wierność elektroprzyjaciela jest warunkowa („nie opuści cię w biedzie, jeśli ty jego nie opuścisz”), a nie bezwarunkowa.

Rozwiązanie

A — narrator wyjaśnia w nawiasie, że „w bajkach wszyscy się tykają”.

Rozwiązanie

1. P (narrator wszechwiedzący — relacjonuje myśli robota); 2. P.

Rozwiązanie

A (pojedynczym) oraz D (również zdanie pojedyncze — z jednym orzeczeniem „masz”).

Rozwiązanie

• Zdjęcie 6 (lis) — oswojony przez Małego Księcia lis uczy go, czym jest przyjaźń: wymaga ona poświęcenia czasu i odpowiedzialności („stajesz się odpowiedzialny za to, co oswoiłeś”, „dobrze widzi się tylko sercem”).
• Zdjęcie 1 (kłosy zboża) — lis wyjaśnia, że po zaprzyjaźnieniu się złociste zboża będą mu przypominać złote włosy Małego Księcia; oswojenie (przyjaźń) nadaje więc zwykłym rzeczom wyjątkowe znaczenie.

(Można też wybrać zdjęcie 5 — różę, którą bohater oswoił i pokochał.)

Rozwiązanie

„Kamienie na szaniec” (Aleksander Kamiński).

Rozwiązanie

Stanowisko: Nie, twierdzenie nie jest prawdziwe. Uzasadnienie: Rudy pracował nad wynalazkami przede wszystkim po to, by służyć wspólnej sprawie — walce z okupantem. Jego pomysły, jak „wieczne pióro”, miały ułatwiać akcje małego sabotażu (malowanie patriotycznych napisów, znaku Polski Walczącej). Rudy był oddany konspiracji, kierował się patriotyzmem i troską o kolegów, a nie chęcią wywyższenia się. Cały utwór ukazuje go jako człowieka, dla którego liczyło się dobro ogółu, a nie osobista sława.

Rozwiązanie

Tytuł: „W pustyni i w puszczy” (Henryk Sienkiewicz). Bohater: Staś Tarkowski. Uzasadnienie: mimo ogromnych trudności — porwania, wędrówki przez pustynię i dżunglę, głodu, chorób i zagrożeń ze strony dzikich zwierząt — Staś nigdy się nie poddawał. Nieustannie walczył o przetrwanie swoje i chorej Nel, pokonywał kolejne przeszkody (upolował zwierzynę, zdobył lekarstwo, poradził sobie z Gebhrem), a jego wytrwałość pozwoliła im obojgu przeżyć i wrócić do bliskich.

Rozwiązanie

1. P; 2. F (komenda „Prezentuj broń!” jest wyrazem szacunku i uznania, nie lekceważenia).

Rozwiązanie

1. P (przeciwnicy zamilkli, Gereb spochmurniał, Acz oddał honory); 2. P („Czy mogę odejść?”, „Nie zbijecie mnie?”).

Rozwiązanie

C — mimo poniżenia Nemeczek pozostaje nieugięty, dumny i wierny przyjaciołom.

Rozwiązanie

B — fragment nie wyjaśnia, po co Nemeczek pojawił się na wyspie.

Rozwiązanie

Choć Nemeczek został pokonany fizycznie — słaby, sam przeciw wielu, wrzucony do wody i wyśmiany — okazał się silniejszy duchowo i moralnie. Zachował godność, odwagę i wierność przyjaciołom, nie ugiął się i nie został zdrajcą mimo gróźb. Jego postawa wzbudziła szacunek nawet u przeciwników: Feri Acz kazał oddać mu honory, a Gereb zawstydził się swojej zdrady. To siła charakteru, a nie siła fizyczna, uczyniła Nemeczka prawdziwym zwycięzcą.

Rozwiązanie

Gereb, który przeszedł do wrogów, najpierw drwił z pokonanego Nemeczka — jego uśmiech był szyderczy, wyrażał pewność siebie i lekceważenie. Kiedy jednak Nemeczek publicznie i z godnością napiętnował go jako zdrajcę, Gereb poczuł wstyd i wyrzuty sumienia — uświadomił sobie własną nielojalność. Dlatego śmiech „uwiązł mu w gardle”: zawstydzenie i poczucie winy odebrały mu pewność siebie.

Rozwiązanie

Tytuł: „Kamienie na szaniec” (Aleksander Kamiński). Bohater: Rudy (Jan Bytnar). Uzasadnienie: aresztowany przez gestapo Rudy był brutalnie torturowany, by wydał kolegów z konspiracji. Mimo ogromnego cierpienia zachował godną postawę — nie załamał się i nie zdradził przyjaciół ani organizacji. Jego nieugięta postawa w obliczu zagrożenia jest przykładem wierności i odwagi.

Rozwiązanie

Wybieram karty B oraz C. Tytuł: Pan Tadeusz (Adam Mickiewicz).

• Karta B (ruiny zamku) — to zamek Horeszków, przedmiot sporu między Soplicami a Horeszkami; wokół zrujnowanego zamku toczy się konflikt (zajazd), napędzający akcję utworu.
• Karta C (las z niedźwiedziem) — nawiązuje do sceny polowania na niedźwiedzia: Tadeusz i Hrabia omal nie giną, ratuje ich celny strzał, a Wojski gra na rogu myśliwski koncert.

Rozwiązanie

„Mały Książę” (Antoine de Saint-Exupéry).

Rozwiązanie

1. P („W każde niemieckie święto wywieszały…”); 2. P (Rudy, zainspirowany, zdjął flagi z gmachu Zachęty).

Rozwiązanie

C — „Spokój ten i opanowanie najbardziej imponowały Bukom”.

Rozwiązanie

Ambicja sprawiała, że Alek nie zadowalał się zwykłymi zadaniami — chciał dokonywać rzeczy wyjątkowych i trudniejszych niż koledzy. Dlatego ściągał największe i najbardziej eksponowane flagi, z najwyższych, najtrudniej dostępnych miejsc, i podejmował się najbardziej ryzykownych akcji. Chęć wyróżnienia się i sprawdzenia siebie popychała go do coraz odważniejszych, brawurowych czynów.

Rozwiązanie

D — „żywy i bezpośredni udział” = udział osobisty, z zaangażowaniem.

Rozwiązanie

Ilustracja nawiązuje do akcji zdjęcia z pomnika Kopernika niemieckiej tablicy, którą okupant zasłonił polski napis (głosząc, że astronom był Niemcem). Alek w ramach małego sabotażu odważył się ją usunąć. Trudność polegała na tym, że pomnik znajdował się w centrum miasta, w miejscu eksponowanym i pilnowanym; akcja groziła schwytaniem przez Niemców i surową karą, wymagała więc odwagi, sprytu i zimnej krwi. Potwierdza to, że Alek potrafił decydować się na czyny niełatwe.

Rozwiązanie

C, A, B, E, D.

Rozwiązanie

Tytuł: „Quo vadis” (Henryk Sienkiewicz). Bohater: Ursus. Uzasadnienie: Ursus dokonał czynu przekraczającego możliwości przeciętnego człowieka — na arenie gołymi rękami, nadludzką siłą złamał kark rozjuszonemu turowi, do którego przywiązano Ligię, i uratował dziewczynę od pewnej śmierci. Jego wyczyn wzbudził podziw rzymskiej widowni.

Rozwiązanie

np. „Alek już z daleka utkwił wzrok we frontonie Zachęty” (lub: „…wpatrzył się we fronton Zachęty”).

Rozwiązanie

1. P; 2. F (wykrzyknik wyraża emocje i niedowierzanie, nie rozkaz).

Rozwiązanie

1. P („Kobieta!”, „Królem kobieta!”); 2. P („ściemnia się jak przed burzą”, „ciemność smutna na tron upadła”).

Rozwiązanie

1. F (nie ujawnia — „niech więc lud nie śledzi przeszłości mojej”, zamierza wyznać winy tylko na spowiedzi); 2. P („przysięgam być sprawiedliwą”, „niech się stanie, jak wasze ustawy każą”).

Rozwiązanie

C — umierający, otruty Kostryn oskarża i ostrzega: „Precz! jędzo trująca! Zrzućcie ją z tronu…”.

Rozwiązanie

B, C, E, D, A.

Rozwiązanie

Balladyna nawiązuje do tajemnicy swoich zbrodni. Nikt z żyjących nie zna już prawdy o jej występkach, ponieważ wszyscy, którzy o nich wiedzieli, nie żyją — są „w grobach”: zamordowana siostra Alina, otruty wspólnik Kostryn, zabity Grabiec, poległy mąż Kirkor. Balladyna pozostała więc jedyną „panią tajemnicy” — jedynym świadkiem zbrodni, którymi usłała sobie drogę do tronu.

Rozwiązanie

B — w Balladynie świat realny łączy się z fantastycznym (Goplana, Skierka, Chochlik).

Rozwiązanie

• Złota korona — symbolizuje władzę królewską, do której Balladyna dążyła i którą zdobyła podstępem (przywłaszczyła sobie koronę Popielów).
• Czerwone krople (krew) spływające spod korony na twarz — symbolizują zbrodnie, którymi Balladyna okupiła zdobycie tronu (krew jej ofiar: Aliny, Kostryna, Grabca), oraz krwawe, niezmywalne znamię na czole — znak winy i wyrzutów sumienia.

Plakat pokazuje więc, że władza Balladyny wyrosła ze zbrodni.

Rozwiązanie

1. P (spór dotyczy naprawy granicznego muru); 2. F (Papkin podburza i atakuje mularzy, nie godzi zwaśnionych).

Rozwiązanie

C — Papkin ma przepędzić mularzy i przerwać naprawę muru.

Rozwiązanie

Tak, trafnie. „Żyć jak pies z kotem” oznacza pozostawać w ciągłym konflikcie i nie znosić się nawzajem. Cześnik i Rejent to skłóceni sąsiedzi: spierają się o graniczny mur, obrzucają groźbami i obelgami (Cześnik chce bić, woła „wprzódy trupem go zaścielę”, Rejent odpowiada ironią). Ich wzajemna wrogość i nieustanne kłótnie dobrze oddaje to porzekadło.

Rozwiązanie

1. P (didaskalia „w oknie” wskazują, skąd obserwują); 2. F (nie ma opisu wyglądu bohaterów).

Rozwiązanie

A, C, E, B, D.

Rozwiązanie

A — finałowa „zgoda” to pogodzenie się zwaśnionych sąsiadów (dzięki ślubowi ich dzieci — Wacława i Klary).

Rozwiązanie

Tytuł: „Kamienie na szaniec”. Bohaterowie: Zośka, Alek i Rudy. Uzasadnienie: przyjaźń, zgoda i współdziałanie bohaterów pozwalały im dokonywać rzeczy wielkich — dzięki solidarności i wzajemnemu zaufaniu przeprowadzili brawurową akcję pod Arsenałem, w której odbili z rąk gestapo torturowanego Rudego. Ich zgodne współdziałanie umacniało grupę i pozwalało pokonywać trudności.

Rozwiązanie

Kolejność: D, C, B, A.

Rozwiązanie

B — Podkomorzy, widząc, że roztargniony Tadeusz nie usługuje paniom, sam z galanterią obsłużył dziewczęta; ta sytuacja skłoniła Sędziego do wypowiedzi o grzeczności.

Rozwiązanie

1. F (Sędzia mówi, że „grzeczność nie jest nauką łatwą” i „trzeba się długo uczyć”); 2. P.

Rozwiązanie

Według Sędziego grzeczność jest ważna, ponieważ świadczy o dobrym wychowaniu i o wartości człowieka oraz uczy okazywania szacunku innym — odpowiednio do ich wieku, pozycji i płci. Kto uczy się szanować innych, poznaje zarazem własną wartość i miejsce wśród ludzi; grzeczność porządkuje relacje międzyludzkie i jest wyrazem należnego każdemu szacunku.

Rozwiązanie

Sędzia zauważa, że współczesnej młodzieży brakuje szkół uczących życia wśród ludzi — dobrego wychowania, obycia i umiejętności współżycia w społeczeństwie. Sama nauka książkowa nie wystarcza; młodzi „cierpią” na tym, że nikt nie kształci ich w zakresie grzeczności, szacunku i właściwego zachowania wobec innych.

Rozwiązanie

1. P; 2. P.

Rozwiązanie

Tytuł: „Syzyfowe prace” (Stefan Żeromski). Bohater: Bernard Zygier. Uzasadnienie: Zygier wykazał się odwagą cywilną — na lekcji, wbrew rusyfikacji i mimo ryzyka kary, odważnie i z przejęciem wyrecytował „Redutę Ordona” Adama Mickiewicza. Otwarcie wystąpił w obronie polskości, przeciw narzuconym przez zaborcę poglądom, budząc w kolegach (m.in. w Marcinie Borowiczu) świadomość narodową.

Rozwiązanie

B, E, C, A, D.

Rozwiązanie

1. F (chodziło o uśmierzenie groźnego buntu, nie o potrzebę publiczności); 2. F — Petroniusz liczy „na ich wierność, lecz nie na ich liczbę”, więc uważa liczebność za niewystarczającą.

Rozwiązanie

D — obietnice odbudowy miasta, rozdawnictwa zboża i igrzysk uspokoiły tłum („Panem et circenses!”).

Rozwiązanie

B — Petroniusz jest „zimny, obojętny, pogardliwy”, zachowuje spokój i pewność siebie.

Rozwiązanie

1. P; 2. P.

Rozwiązanie

Tytuł: „Kamienie na szaniec”. Bohater: Zośka (Tadeusz Zawadzki). Uzasadnienie: jako harcerz w okupowanej Polsce mierzył się z licznymi wyzwaniami — dowodził niebezpiecznymi akcjami małego sabotażu, a przede wszystkim przeprowadził brawurową akcję pod Arsenałem, by odbić z rąk gestapo torturowanego przyjaciela Rudego. Wykazał się odwagą, odpowiedzialnością i wiernością.

Rozwiązanie

„Artysta” (Sławomir Mrożek).

Rozwiązanie

Tak. Kogut — podobnie jak Neron — ma wygórowane ambicje artystyczne przerastające jego rzeczywiste możliwości: chce zagrać lwa (rolę zupełnie ponad jego siły), a Neron uważa się za wielkiego śpiewaka i poetę, choć jego talent jest mierny, a otoczenie chwali go ze strachu. Obu bohaterów cechuje zarozumiałość, przecenianie własnego talentu oraz pragnienie występowania i podziwu mimo braku odpowiednich umiejętności.

Rozwiązanie

1. F (odnoszą się do wielkości zbuntowanego tłumu, nie pretorianów); 2. P (pogardliwe „tłuszcza”).

Rozwiązanie

• Latarnia morska → „Latarnik”. Bohater noweli, Skawiński, jest latarnikiem na wyspie Aspinwall; latarnia to miejsce jego samotnej pracy, gdzie wzruszony lekturą „Pana Tadeusza” zapomina o obowiązkach i gasi światło.
• Lew (lub Koloseum, rydwan, ryba) → „Quo vadis”. W powieści prześladowani chrześcijanie ginęli męczeńsko na arenie, rzucani dzikim zwierzętom na pożarcie podczas igrzysk Nerona; ryba jest starochrześcijańskim symbolem.

Rozwiązanie

A — fragment mówi o tym, jak powstaje i na czym polega przyjaźń, ale nie o tym, kiedy się ona kończy.

Rozwiązanie

D — „oswoić” znaczy tu stworzyć więź, bliskość emocjonalną.

Rozwiązanie

1. P; 2. P.

Rozwiązanie

To, co w życiu najważniejsze — uczucia, przyjaźń, miłość, więzi między istotami — jest niewidzialne dla oczu; można to dostrzec i zrozumieć jedynie „sercem”, czyli emocjami i wewnętrznym przeżyciem, a nie wzrokiem czy chłodnym rozumem. Prawdziwej wartości drugiej osoby nie widać z zewnątrz.

Rozwiązanie

Tytuł: „Kamienie na szaniec” (Aleksander Kamiński). Bohater: Alek (a także Zośka i Rudy). Uzasadnienie: bohaterowie kierowali się sercem — wiernością i przyjaźnią. Gdy gestapo aresztowało i torturowało Rudego, przyjaciele zaryzykowali życie i przeprowadzili akcję pod Arsenałem, by go odbić. Najważniejsza okazała się dla nich niewidoczna dla oczu więź przyjaźni i odpowiedzialność za bliskiego człowieka.

Rozwiązanie

• Król chciał wszystkimi rządzić i widział w innych jedynie poddanych, którym można rozkazywać — zależało mu na władzy i posłuszeństwie, a nie na opartej na trosce więzi.
• Bankier był bez reszty pochłonięty liczeniem i „posiadaniem” gwiazd; zajęty pracą i chciwością, nie miał czasu ani serca dla drugiej istoty.

Żaden z nich nie potrafił nikogo „oswoić”, czyli poświęcić czasu i uczucia, by zbudować przyjaźń.

Rozwiązanie

Tak. Wypowiedź dowodzi, że samo piękno (uroda) nie ma dla Małego Księcia wartości, jeśli towarzyszy mu próżność. Ważniejsze są cechy wewnętrzne i więź zbudowana z drugą istotą — jego róża jest wyjątkowa nie dzięki wyglądowi, lecz dlatego, że poświęcił jej czas i uczucie. Liczy się to, co niewidoczne dla oczu.

Rozwiązanie

„Kamienie na szaniec” (Aleksander Kamiński).

Rozwiązanie

W ramach małego sabotażu bohaterowie zniechęcali Polaków do niemieckich seansów — rozpowszechniali hasło „Tylko świnie siedzą w kinie”, rozklejali ulotki, wybijali szyby i wrzucali do kin świece dymne (gaz łzawiący), by przerywać seanse z propagandowymi dodatkami.

Rozwiązanie

• Biało-czerwone skrzydła (barwy polskiej flagi) — symbolizują budzącą się w bohaterach (np. w Marcinie Borowiczu) polskość i świadomość narodową; mimo rusyfikacji młodzież „rozwija skrzydła”, dąży do wolności i zachowuje więź z ojczyzną.
• Rosyjski napis „СИЗИФОВ ТРУД” (na tle carskiego munduru i muru szkoły) — symbolizuje rusyfikację i jej daremność: wysiłki zaborcy, by wynarodowić polską młodzież, okazały się „pracą syzyfową” (bezowocną), bo w uczniach odrodziło się przywiązanie do polskości.